Elhuyar

Elhuyar

[:es]Komunikazio kuantiko segurua lortu dute, mikrouhinen maiztasun-tartean [:]

Quantum Flagship proiektu europarraren barruan, egoera kuantiko bat urrutitik prestatzeko protokolo bat garatu dute esperimentu batean. Protokolo horren berezitasuna da mikrouhinen maiztasun-tartean egiten duela komunikazioa, hain zuzen, ordenagailu kuantiko guztiek lanerako darabilten maiztasunean. Ikerketak lehen aldiz frogatu du maiztasun-tarte horretan ere egin daitekeela komunikazioa, eta horrek iraultza eragin dezake datozen urteetan komunikazio kuantiko seguruaren eta…
Elhuyar

[:es]Landa-eremuko mikroorganismoek asma izateko arriskua txikitzen dute hirian[:]

Hirietako etxeetako hautsean landa-eremuan ohikoak diren mikroorganismoak daudenean arrisku txikiagoa dago haurrek asma izateko; ondorio horretara iritsi dira Nature Medicine aldizkarian argitaratu berri duten lan batean.
Elhuyar

[:es]Paleolitoko jostorratzak ziren Noailles zulakaitzak[:]

Duela 29.000 eta 21.000 urte bitarteko aztarnategietan oso arruntak dira Noailles erako zulakaitzak. Bereziki Euskal Herriko, Pirinioetako eta Europa hegoaldeko aztarnategi batzuetan; milaka azaltzen dira. Ohikoak bezain enigmatikoak dira, ordea, ez baitago argi zertarako erabiltzen ziren. Isturitzeko haitzuloko Noailles zulakaitzak aztertuta, goi paleolitoko jostorratzak zirela ondorioztatu dute orain ikertzaileek.
Elhuyar

[:es]Loa, atsedena baino askoz gehiago [:]

Loak ez balu funtzio guztiz ezinbesteko bat izango, eboluzioaren akatsik handienetako bat litzatekeela esan zuen 1978an Allan Rechtschaffen loaren ikertzaile aitzindariak. Ez da eboluzioaren akatsa, jakina. Azken urteetako ikerketei esker, gero eta argiago dugu ez ditugula alferrik pasatzen lo ia 30 urte.
Elhuyar

[:es]Umami: unibertsoaren hedapena deskribatzeko eredu kosmologiko berria[:]

Unibertsoa gero eta azkarrago hedatuz doa, baina fisikarientzat zaila da horren azalpen teorikoa garatzea, ez baitakite hedatze hori zer abiaduran gertatzen ari den ere. EHUko Grabitazioa eta Kosmologia ikerketa-taldeak unibertsoaren hedapen hori azaldu nahi duen eredu fisiko-matematiko bat proposatu du oraingoan, beste ikertzaile batzuekin elkarlanean. Egileen arabera, bat datoz ereduak ematen dituen emaitzak eta datu…
Elhuyar

[:es]Starlink satelite-kateak eztabaida piztu du[:]

SpaceX espazio-konpainiak Lurraren inguruan osatu nahi duen satelite-konstelazioaren lehen 60ak zeruan dira dagoeneko. 12.000 satelite jartzea da helburua, baina baliteke egitasmoa aldatu behar izatea, lehen 60 horiek sortutako eragozpenek astronomoak eta zaleak asaldatu baititu.
Elhuyar

[:es]Ukimen artifiziala ahalbidetzen duen eskularru bat sortu dute[:]

Ukimen artifizialaren bidez objektuak identifikatzeko eta haiei buruzko informazioa jasotzeko balio duen eskularru bat sortu dute MITeko ikertzaileek. Oso baliagarria izan daiteke esku protesikoak eta robotikoak egiteko, besteak beste.
Elhuyar

[:es]Hipotalamoan ere sortzen eta gordetzen dira oroimenen aztarnak[:]

Oxitozinan oinarritutako ikerketa bati esker, hipotalamoak oroimenaren mekanismoetan funtsezko zeresana duela frogatu du Mazahir T. Hasan ikertzaileak (Ikerbasque, Achucarro zentroa) gidatutako taldeak. Neuron aldizkari ospetsuan argitaratu dute lana.
Elhuyar

[:es]Txinako sendabelarren osagai bioaktiboen mekanismo molekularra aztertu dute[:]

Txinkako sendabelarren osagai bioaktiboak aztertu dituzte, hainbat gaixotasun sendatzeko duten gaitasuna ulertu nahian, eta ikusi dute gure zeluletako RNA ez-kodetzailearen espresioa aldatzen dutela. Espresio hori moldatuta, inflamazioaren, infekzioen, seneszentziaren, eta zelulen migrazio eta ugalketaren aurkako eragina dutela frogatu dute. Hala, hainbat gaitz tratatzeko egokiak izan daitezkeela egiaztatu dute: minbizia, zirkulazio-sistemakoak, asma, zahartzearekin lotutakoak, infekzioak…