Elhuyar

Elhuyar

[:es]Negazionismoa: pandemia berria?[:]

Ezaguna den moduan, pandemiak berak duen adinako presentzia irabazi du egun beste gertakari batek: negazionismoak, hain zuzen. Birusaren transmisioak gora egiten duen heinean, koronabirusaren existentzia edota larritasuna zalantzan ipinarazten dituzten ideiak ere areagotzen ari dira. Baina, zergatik? Zertan datza negazionismoa? Pandemiaren ostean, izango al du jarraipenik fenomeno horrek?
Elhuyar

[:es]Neutrinoak: antimateriaren sekretuak argitzen[:]

Noiz eta nola sortu zen gure unibertsoa? Zergatik dago materiaz beteta? Gizateriak betidanik hausnartutako galderak dira horiek. Eta, harrigarria badirudi ere, zientzia galdera horiei erantzuten hasi den unean bizi gara. Horretarako, azken mendean, hainbat ideia teoriko ausart, esperimentu erraldoiak eta zortea behar izan dira. Azken urte hauetan, galdera horiei erantzunen bat aurkitzekotan, zientzialariak partikula iheskor…
Elhuyar

[:es]Begi guztiak James Webb teleskopioan jarrita[:]

25 urteko garapenaren ondotik, eta hasierako aurrekontua 20 aldiz bidekartuta, James Webb espazio-teleskopioa (JWST) prest dago espazioratzeko. Itxaropen handiak daude jarriak harengan; hain zuzen, sortu ziren lehen izarrak eta galaxiak hautemateko gai izango dela espero dute.
Elhuyar

[:es]2021eko albiste zientifiko-teknologiko esanguratsuenen zerrenda[:]

Urte-amaieran, ohikoa izaten da atzera begira jarri eta nabarmendutako gertakariak biltzea, eta zientzia-aldizkariek ere halaxe egiten dute. Zerrenda zabalduenetako bat Science aldizkariarena izaten da, eta, hain justu, aurtengo zerrendaren lehen lekuan jarri duten aurrerapenaren berria iaz eman zuen Elhuyar aldizkariak, abenduaren batarekin, izenburu honekin: Adimen artifizialak biologiaren erronkarik handienetako bat argitzeko mugarria jarri du. Izan…
Elhuyar

[:es]Ugaltzeko gai diren lehen biobotak sortu dituzte[:]

Duela urtebete, bi ikertzaile estatubatuarrek robot biologikoak edo biobotak aurkeztu zituzten. Igel baten zeluletatik abiatuta, eta algoritmo ebolutibo bat erabilita, milimetro bateko egitura biologikoak sortu zituzten, funtzio jakin batzuk egiteko gai zirenak: zehaztutako helmuga batera joatea, pisua altxatzea edo ebaki bat ixtea.
Elhuyar

[:es]Giza eboluzioa berridazten[:]

Giza eboluzioa modu zirraragarrian kontatu digute: mamut handien ehiza, garunaren garapena, Afrikatik mundu osora zabaltzea… Baina apenas daude emakumeak kontakizun horretan. Ustez gure espeziearen garapenerako gakoak izan diren asmakizunak gizonezkoei esleitu izan zaizkie, eta emakumeek biologikoki natural zituzten ekarpenak ikusezin bihurtu. Alabaina, gizakiak egin duen eboluziorako, gero eta ikertzaile gehiagok jotzen dituzte ezinbestekotzat edoskitze luzeak,…
Elhuyar

[:es]Rudolf Virchow: medikuntza gizartearentzat[:]

Hogeita zazpi urte zituen Silesia Garaira joan zenean. Han ikusi zuenak bizitza osorako markatu zuen. Berlingo bere laborategitik 500 km-ra, herrikideak hiltzen ikusi zituen, tifusak jota, eta gosez. Gobernuak eskatuta joan zen, tifus-epidemia haren aurrean zerbait egin beharko zutela eta. Hiru astez egon zen han. Txosten batean jaso zuen, zehatz-mehatz, egoera, eta proposatu zituen konponbideak:…
Elhuyar

[:es]Mikroskopioa artearen sorleku[:]

Haritz baten hostoetako egitura mikroskopikoek irabazi dute aurtengo Nikon Small World argazki-lehiaketa. Hain zuzen, zuhaitzaren bizitza posible egiten duten hiru oinarrizko egitura ikusten dira: zuriz, trikomak, hostoari muturreko hotzetik eta intsektuetatik babesten laguntzen dioten egitura iletsuak; morez, estomak, gasak trukatzeko ireki eta ixten diren poroak; eta, urdinez, sustraietatik datorren ura hostoan zehar garraiatzen duten hodiak.
Elhuyar

[:es]Eurasiako orain arteko bitxi apaindurik zaharrena aurkitu dute [:]

Mamut-letaginez egindako zintzilikari apaindu bat da orain arte aurkitu den Eurasiako bitxirik zaharrena. Stajnia kobazuloan aurkitu zuten (Polonia), 2010ean, zaldi-hezurrez egindako tresna batekin batera, eta, erradiokarbonoaren datazio zuzenaren bidez, 42.000-37.000 urte dituela kalkulatu dute. Egileen arabera, ezagutzen den bitxi apaindu zaharrena da, eta pentsamendu sinbolikoaren sorrerarekin eta Homo sapiens espeziearen hedapenarekin erlazionatuta dago. Scientific Reports…