Elhuyar

Elhuyar

[:es]Konposite magnetoelektrikoetan oinarritutako energia-metagailu berriak[:]

[:es]Gaur egungo gizarteak eskatzen du energia-kontsumo baxuko dispositibo gero eta txikiago eta erabilgarriagoak erabiltzea. Konposite magnetoelektrikoak, zeinak gai baitira eremu magnetiko baten pean tentsio elektrikoa induzitzeko, erabil daitezke kontsumo baxuko sistema berriak elikatzeko, propietate magnetiko eta elektrikoen arteko akoplamenduaz baliatuz.[:]
Elhuyar

[:es]1918ko pandemia: ehun urteko itzala, lausoagoa gaur[:]

[:es]Duela 13 urte, ikertzaile-talde batek Influenzavirus bat berpiztu zuen; zehazki, 1918ko gripe-pandemia eragin zuena. Batzuek bioterrorismoaren mamua haizatu zuten arren, helburua guztiz zientifikoa zen, noski: birusaren ahalmen hilgarriaren sekretua argitu nahi zuten, berriro halakoren bat gertatzea eragozteko. Ikerketa haren aurretik eta ondoren, beste hainbat egin dira, mundu osoan, helburu berarekin. Ez dute arriskua desagertzerik lortu,…
Elhuyar

[:es]Ada Lovelace, ordenagailuen eta adimen artifizialaren aitzindari[:]

[:es]Ordenagailuen eta adimen artifizialaren garapena II. Mundu Gerraren inguruan hasi zen, Alan Turingenen eta beste batzuen eskutik. Alabaina, ehun urte lehenago, konputagailuen, programazioaren eta adimen artifizialaren lehen harriak jarri zituzten Charles Babbagek eta Ada Lovelacek. Babbagek makina analitiko bat diseinatu zuen, ordenagailuen aurrekaritzat jo daitekeena, eta Lovelacek aurreikusi zuen makina horrek zer egin zezakeen kalkulu…
Elhuyar

[:es]Etikoki onartezintzat jo dute genetikoki eraldatutako haurren kasua[:]

[:es]Jiankui He zientzialari txinatarrak genetikoki editatutako bi haur aurkeztu ditu komunikabideetan. Youtubeko bideoetan eta prentsan azaldu duenez, zazpi bikoteren enbrioiak eraldatu zituen, CRISPR teknikaren bidez, hiesarekiko erresistente egiteko. Eta, enbrioi haietatik, bikoteetako baten biki batzuk iritsi dira jaiotzera. Esperimentua egiazkoa dela baieztatu baino lehen ere, zientzia-komunitateak arbuiatu egin du, arriskutsua eta etikoki onartezina delakoan.[:]
Elhuyar

[:es]Insight zunda onik iritsi da Marteren azalera[:]

[:es]Ez zen erraza, baina dena espero bezala atera da: Insight zunda Elisium Planitia lautadara iritsi da. Horrenbestez, Martera iritsi den NASAren zortzigarren misioa da. Haren helburuak: planetaren barne-egitura eta fluxu termikoa aztertzea, eta uhin sismikoak neurtzea eta haien jatorria argitzea.[:]
Elhuyar

[:es]Suizidiorako joeran geneek zeresana badutela ondorioztatu dute[:]

[:es]Lehen aldiz, azterketa bat egin dute argitzeko suizidiorako joeran geneek zeresanik ba ote duten, eta emaitza baiezkoa izan da. Utah-eko Unibertsitateko zientzialariek egin dute ikerketa, beren buruaz beste egin duten pertsonen DNA aztertuta. Ikertzaileen arabera, bizipenek eta inguruak eragin handia dute suizidiorako pentsamenduak izaten dituztenengan, baina alderdi genetikoak ere badu zeresana suizidioa gauzatzera iristen diren…
Elhuyar

[:es]Hautsezko errota bat, izar handien heriotza ikertzeko[:]

[:es]Hautsezko errota bat aurkitu dute gure galaxian. Bizitzaren azken fasean dauden masa handiko bi izarrek sortzen dute, eta jaurtitzen duten gasaren eta hautsaren abiadura neurtuta, ikertzaileek ondorioztatu dute gutxienez bietako batek gamma-izpien eztandak sor litzakeela, supernoba gisa lehertzen denean. Nature Astronomyn eman dute aurkikuntzaren berri.[:]
Elhuyar

[:es]Armintxeko grabatuak egiteko erabili zuten teknika bakana da[:]

[:es]2016an aurkitu zituzten Armintxeko grabatu paleolitikoak, eta, geroztik, ikertaile-talde zabal bat aritu dira haiek aztertzen. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiak ikerketen emaitzen berri eman du, eta, besteak beste, grabatuak egiteko teknika nabarmendu du.[:]
Elhuyar

[:es]Bizi artifiziala sortu dute, ordenagailu kuantiko batean [:]

[:es]Bizi artifizialeko eredu bat sortu eta egikaritu dute, lehen aldiz, ordenagailu kuantiko batean. EHUko Kimika Fisikoa Saileko Quantum Technologies for Information Science (QUTIS) ikerketa-taldeak egin du lana, eta Scientific Reports aldizkarian argitaratu ditzute xehetasunak.[:]