Chair of Scientific Culture of the University of the Basque Country

Elhuyar

Elhuyar

[:es]Goitik begira Lurrari[:]

[:es]“Sateliteek eskaintzen duten ikuspegi global eta sinoptikoak txunditurik utzi ninduen, orain 20 bat urte”, dio Iban Ameztoy Aramendik (Zarautz, 1980). “Ordutik, teknologia honek eskaintzen dituen aukeren inguruan nabil, gizartearentzako balio erantsia eta eraldatzailea duten prozesuetatik eratortzen den informazioa ekoizten”.[:]
Elhuyar

[:es]Irrati-telemetria: okil gibelnabarren sekretuak erakutsi dituen iraultza [:]

[:es] “Trrrrrrrr. Trrrrrrrrr”. Egun-argitzea, Nafarroako oihan trinko batean. Laino artean, okil gibelnabarra ari da pago-adar batean “danborra joz” bere lurraldea hori dela aldarrikatzen. Bat-batean, hegan abiatu, eta basoak irentsi du. Nora joan ote da? Auskalo! [:]
Elhuyar

[:es]Eltxoek zabaldutako gaitzek Afrikan izango duten ibilbidea aurreikusi dute[:]

[:es]Tenperaturen gorakadaren arabera hedatuko dira Sahara azpiko Afrikan eltxoek transmititzen dituzten gaitzak, Lancet Planetary Health aldizkarian argitaratutako ikerketa batean argitu dutenez. Oro har, klima aldaketaren ondorioz, malariak behera joko du, baina dengea eta chikungunya bezalako gaitzek gora joko dutela aurreikusi dute ikertzaileek, batez ere hirietan.[:]
Elhuyar

[:es]Ilargiaren historia geologikoan sakondu du Yutu 2 ibilgailuak[:]

[:es]Ilargiaren hego poloan kokatutako Aitken arroa da satelitean dagoen talka-arrorik sakonena, eta bertako geologia ikertzeko arras gune aproposa da. Txinako Espazio Administrazio Nazionalak (CNSA) hara bidali zituen Chang’e 4 espazio-ontzia eta Yutu 2 ibilgailua, arrakasta handiz: 2019ko urtarrilean iritsi ziren Von Karman kraterrera, eta oraindik bertan ari dira lanean.[:]
Elhuyar

[:es]Klitoria mitoaren gainetik[:]

[:es] Ezaguna da ariketa: eskatu jendeari giza genital maskulinoak eta femeninoak marraztu ditzan, eta ikusi emaitza. Berdin da eskolako zein unibertsitateko ikasleekin egin, sexu bateko zein besteko helduekin, emaitza beti da berbera: marrazkilariaren dohain artistikoak alde batera utzita, zakilak askoz ere errealistagoak izaten dira aluak baino. [:]
Elhuyar

[:es]Botikarik gabe GIB birusa kontrolpean edukitzeko gai direnen afera argitu dute[:]

[:es]Giza Immunoeskasiaren Birusa (GIB) eduki arren, gaitza kontrolpean mantentzeko gai diren lagunen kasua argitzea lortu du ikertzaile-talde batek. Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa batean azaldu dute fenomenoaren atzean dagoen arrazoia.[:]
Elhuyar

[:es]Fotosintesia imitatuz, erregaia sortzeko gai den gailua asmatu dute[:]

[:es]Eguzki-argia, karbono dioxidoa eta ura erregai bihurtzeko gai den gailua aurkeztu du Cambridgeko Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikertzaile-talde batek. Nature Energy aldizkarian argitaratutako artikulu batean diotenez, hasierako osagai horiekin oxigeno eta azido formikoa lortzeko gai da gailua. Ikertzaileek nabarmendu dutenez, azido formikoa erregaiak egiteko erabili daiteke, eta etorkizunean energiaren merkatuan gero eta garrantzi gehiago izango duen…
Elhuyar

[:es]Desagertutako kumulu globular baten arrastoak aurkitu dituzte[:]

[:es]Duela bi mila milioi urte, Esne Bidearen grabitateak 62.000 argi-urtera zegoen kumulu globular bat birrindu zuen Fenix konstelazioan. Orain, desagertutako egitura horren arrastoa bereizteko moduan egon dira astrofisikariak: izar-korronte baten itxura hartu du.[:]
Elhuyar

[:es]Bertikalera eramanda, nekazaritza ehunka aldiz oparoagoa izan liteke[:]

[:es]Munduan diren laborantza ia guzti-guztiak soroetan lantzen dira gaur egun, baina jarduera hori barruko eraikinetan baldintza zorrotzetan eta bertikalean egiteko aukera aspalditik aztertzen ari da. PNAS aldizkarian argitaratutako ikerketa batean, zientzialari-talde batek kalkulatu ditu halako azpiegitura batek beharko lituzkeen beharrak eta izango lukeen emankortasuna.[:]