Elhuyar

Elhuyar

[:es]Sexuaren arabera aldatzen dira testosteronari lotutako arriskuak [:]

[:es]Orain artean testosterona hormonaren mailaren eta zenbait gaixotasunen arteko lotura aztertzen duen ikerketarik handienaren emaitzak aurkeztu dituzte, eta sexuaren araberako alde nabarmenak azaleratu dituzte. Datuen arabera, testosterona-maila altua izateak bularreko eta endometrioko minbizia izateko arriskua handitzen du emakumezkoetan, eta prostatako minbiziarena gizonezkoetan. Modu berean, emakumeen kasuan, % 51 handitzen da obario polikistikoaren sindromea izateko arriskua.[:]
Elhuyar

[:es]Industria-iraultzaren hastapenetatik metatu ziren poluitzaileak Himalaiako glaziarretan [:]

[:es]Industria-iraultzaren ezaugarri nagusietakoa energia-kontsumoa izan zen: ikatza izan zen aldaketa bultzatu zuen erregaia. Orain frogatu dutenez, errekuntza haren aztarnak iraultzaren hasieratik bertatik metatu ziren Himalaiako goi-glaziarretan.[:]
Elhuyar

[:es]Argitu dute zein den marka guztiak hautsi dituen supereroalearen misterioa[:]

[:es]Fisikaren erronkarik handienetakoa da giro-tenperaturan eta giro-presioan supereroaleak diren materialak aurkitzea. Oraingoz, LaH10 da marka guztiak hautsi dituena, -23 ºC eta 130 gigapascaletan baita supereroalea, inoizko tenperaturarik altuenean eta presiorik baxuenean (nahiz eta, oraindik, presio atmosferikoa baino milioi bat aldiz presio handiagoa den). Lorpen horrek zeharo harritu zituen zientzialariak 2019an, kalkulu teorikoen arabera, ez baitzegoen…
Elhuyar

[:es]Danbolinzuloko margoak, puzzlea osatzeko pieza esanguratsu[:]

[:es]Danbolinzulo haitzuloan (Zestoa, Gipuzkoa) aurkitutako horma-irudiek informazio baliotsua eman dute Paleolitoko testuingurua ulertzeko Besteak beste, bost basahuntz, bi zaldi, eta giza itxurako figura bat identifikatu dituzte. Haiek aztertuta, ondorioztatu dute Magdaleniar aurrekoak direla (duela 20.000-30.000 urte), kantauriar-iberiar estilokoak, eta, beraz, Euskal Herrian ez dagoela lehen uste zuten bezainbesteko hutsunerik arte-mota horretan. Horrez gain, ikerketa lagungarria…
Elhuyar

[:es]Koronabirusak eragindako larrialdiaren hitz gakoak[:]

[:es]Wuhanen (Txinan) hasi eta dagoeneko nazioartean zabaldu den koronabirus-infekzioak, galdera ugari ez ezik, informazio-uholde bat ere sortu du. Kalitatezko komunikazioarekin batera, nahasteak, gaizki-ulertuak eta albiste faltsuak ere zabaldu dira, ordea. Horregatik, komeni da zenbait kontzeptu argi izatea:[:]
Elhuyar

[:es]Neandertalen arrasto genetikoak aurkitu dira afrikarretan[:]

[:es]Orain arte kontrakoa uste bazen ere, afrikarrek ere badituzte neandertalen geneen arrastoak, nahiz eta neandertalak ez ziren inoiz lurralde afrikarrean bizi izan, Cell aldizkarian argitaratutako ikerketa berri baten arabera. Orain arteko estimazioek zioten Europa, Asia eta Amerikako egungo gizakiek neandertalean geneen % 2 dituztela, baina afrikarrek ez dutela haien inolako arrastorik. Princetongo Unibertsitateko ikertzaileek, ordea,…
Elhuyar

[:es]Onddo espezie berri bat aurkitu dute Pagoetako Parke Naturalean[:]

[:es]Aranzadi Zientzia Elkarteko mikologoek onddo espezie berri bat aurkitu dute Aian. Altzolarats errekan, Agorregiko burniola eta Mindi errekaren inguruko baso mistoan ikusi dute bakarrik, usteldutako Platanus hispanica zuhaitzen enborrean.[:]
Elhuyar

[:es]Wuhango pneumonia-agerraldiaren jatorria sugeak izan daitezkeela argitu dute [:]

[:es]Wuhanen (Txina) gaixotutako pazienteen birusak aztertuta, haren kode genetikoa argitzea lortu zuten lehenik ikertzaileek. Horrela jakin zuten koronabirus bat zela, aurreko urteetan larrialdi globalak eragin zituzten SARS-CoV eta MERS-CoV koronabirusen familia berekoa. Lehena Txinan identifikatu zuten lehen aldiz, eta bestea Arabian; eta biek pneumonia eta arnas-aparatuko sintomak sortzen dituzte eta hilkortasun-tasa handia dute. Ikertzaileak eta…
Elhuyar

[:es]Palma-olioa ekoizteak gero eta kalte handiagoa eragiten du ingurumenean[:]

[:es]Ikerketa berri baten arabera, baso zingiratsuetan palma-olioa ekoizteko lurra prestatzeak eta palmondo gazteak hazteak landaketa helduek baino kalte askoz handiagoa eragiten diote ingurumenari, isurtzen diren berotegi-efektuko gasak bikoizteraino. Nature Communications aldizkarian argitaratu dituzte ikerketaren emaitzak.[:]