Bidebarrieta Zientifikoa | Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoak
2025-03-05 19:00 - 20:30 (Europe/Madrid) | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: KulturguneaTB

Egoitza

Medikuntza pertsonalizatua eraldatzen ari da gaixotasunak ulertzeko dugun modua, bereziki adimen artifiziala eta gene-analisien bezalako garapen teknologikoei esker. Historian lehen aldiz, arreta indibidualizatuagoa eta eraginkorragoa eskaintzeko aukera ematen diguten tresnak ditugu, paziente bakoitzaren ezaugarri berezietara egokituak, eta horrek orain arte ezagututako arreta medikoaren eredua irauliko duela ematen du.

Hala ere, teknologia horiek aurrera egin ahala, osasunarekin eta gizarte osoarekin zerikusia duten dilema etiko berriak sortzen dira. Datu bolumen handien erabilera masiboak pribatutasunari eta diskriminazio arriskuari buruzko zalantzak sortzen ditu. Zenbateraino gaude prest gure informazio pertsonala emateko, osasun arreta zehatzagoa lortzeko? Zer gertatzen da intimitaterako eta gure datuen babeserako eskubidearekin gero eta digitalizatuagoa dagoen mundu honetan?

Gai horien inguruan argia emateko asmoz, Iñigo de Miguelek, UPV/EHUko Ikerbasque irakasle ikertzaileak eta bioetikan eta teknozientzia berrien zuzenbidean adituak, “Dilemas éticos de la medicina personalizada” (Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoak) hitzaldia eskainiko du martxoaren 5ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian.

Hitzaldian, Zuzenbidean eta Filosofian ere doktore den De Miguelek medikuntza pertsonalizatuaren erronka bioetiko nagusienetako batzuk aztertuko ditu, hala nola, pazienteen datuen kudeaketa masiboa, diskriminazio arriskua edo erabaki medikoak ez daudela bakarrik algoritmo automatizatuen mende bermatzearen garrantzia. Horrez gain, beste gai batzuk ere jarriko ditu mahai gainean, esaterako, osasun arloko profesionalari alternatibak eskaini beharra terapiekiko atxikidura falta saihesteko. Izan ere, fenomeno hori gaixo batek medikuaren aginduak behar bezala jarraitzen ez dituenean gertatzen da, eta egungo medikuntzaren erronka handienetako bat bihurtu da.

Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoen inguruko hitzaldi-solasaldia UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB Kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da lekuak bete arte.

Hizlaria

Íñigo de Miguel Beriain Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua da (Nafarroako Unibertsitatea), Zuzenbidean lizentziatua eta doktore europarra (UNED) eta Filosofian doktorea (UPV/EHU). Gaur egun, Ikerbasque ikertzaile irakaslea da UPV/EHUko Zuzenbide fakultateko Zuzenbide eta Giza Genoma Katedrako ikerketa-taldean. Espainiako Bioetika Batzordeko kidea eta Euskadiko Medikamentuen Ikerketarako Etika Batzordeko (CEIm) presidentea da. Bioetikarekin eta teknozientzia berrien zuzenbidearekin lotutako sei liburu eta hirurogei artikulu baino gehiago argitaratu ditu.

Zientziaren ertzetik | Nola sortzen da desira?
2025-03-07 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming: Bai

Egoitza

Bizitza sexual osasuntsu bat eta betea izateko beharrezkoa den lehen gauza da desirak nola funtzionatzen duen jakitea. Izan ere, erabat jabetzen ez bagara ere, desiraren atzean prozesu biologiko, emozional eta erlazionalen multzo handi bat ezkutatzen da, eta horrek zuzenean eragiten du gure sexualitatea bizi eta esperimentatzeko dugun moduan.

Desiraren jatorria eta ezaugarriak ezagutzeko eta hau aktibatzen laguntzen duten faktoreetan sakontzeko Laura Morán psikologo eta sexologoak “¿Cómo surge el deseo?” (“Nola sortzen da desira?”) hitzaldia eskainiko du. Bertan desiraren ezaugarriez gain berau geldiarazten duten mekanismoetan sakontzuko du ere. Era berean, Moránek libidoaren inguruko mito faltsu batzuk desmuntatuko ditu, jendeari bere modus operandia hobeto ulertzeko aukera emango diotenak.

Hitzaldia martxoaren 7an izango da, arratsaldeko 18:30ean Duragok Bizenta Mogel Bibliotekan, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bizenta Mogel Bibliotekak antolatzen duten Zientzia Ertzetik dibulgazioko hitzaldi-sortaren barruan.Sarrera librea izango da lekuak bete arte eta streamingez jarraitzeko aukera ere egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Hizlaria

Laura Morán, Psikologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, familia- eta bikote-terapian espezializatua dago. Dibulgatzailea ere bada, izan ere “hobe da informatzea eta heztea sendatzea baino” leloaren defendatzaile sutsua da, eta psikologia, sexualitatea eta giza harremanak publikoari hurbiltzea du helburu, ikuspegi argi, dibertigarri eta taburik gabeko batetik.

Hainbat irratsaioren kolaboratzailea da, esaterako, RTVEko Gente despierta edo Radio Euskadiko Boulevard programena. Telebistan RTVEko Órbita Laika programan parte hartzen du eta baita ere Naukas edo Desgranando Ciencia bezalako dibulgazio ekitaldietan. Horrez gain, sexualitateari buruz eta bikote-harremanen inguruko hainbat libiru argitaratu ditu, besteak beste, “Perfectamente imperfectas” (Destino) y “Por qué no deseo” (Next Door Publishers).

Martxoak 14: π zenbakia protagonista BCAM Naukas ekitaldian
2025-03-14 09:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara/gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: Kosmos EITB

Egoitza

π letra grekoaz irudikatzen den Pi zenbakia, munduan dauden konstante matematikorik garrantzitsuenetakoa da. Zenbaki honek mendez mende eragin duen lilura handia da, izan ere, 4.000 urte baino gehiago da ikergai zenbaki hau eta berari eskainitako eguna ere badago egutegian, martxoan baitugu Pi zenbakiaren Eguna ospatzeko data.

Nazioarteko ekitaldi hau Larry Shaw fisikari estatubatuarraren eskutik sortu zen, 1988an efemeride hau ospatzeko proposamena egin baitzuen. Ingelesez eta euskaraz, martxoaren 14a idazteko modua bat dator konstante matematiko ezagunaren lehenengo hiru digituekin: 3-14 -martxoak 14-, euskaraz / 3-14 -March 14th-, ingelesez. Azken urteotan, Pi Egunaren ospakizuna zabalduz joan da, eta 2019ko azaroaren 26an UNESCOk martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

Aurten ere, Basque Center for applied Mathematics (BCAM) zentroak eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak ospakizunarekin bat egin eta BCAM NAUKAS ekitaldiaren bosgarren edizioa antolatuko dute martxoaren 14an UPV/EHUren Bizkaia Aretoan.

Goizean, BCAM NAUKAS 2025 ekitaldiak matematika-tailerrak eskainiko ditu, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleei matematika modu ludiko eta erakargarrian hurbiltzeko asmoz.

Arratsaldean, 15 minutuko hitzaldi zientifiko dinamikoak eta hurbilekoak izango dira Bizkaia Aretoko Mitxelena aretoan. Hitzaldi horien bidez, besteak beste, Pi zenbakiak eguneroko bizitzan dituen propietateak eta aplikazioak ezagutuko ditugu.

BCAM Naukas 2025 ekitaldiaren programa

Goizez – 9:30 – 13:30- Matematika-tailerrak

Lehen Hezkuntzako azken mailetako eta Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak. Gazteei matematika era ludiko eta erakargarrian hurbiltzea dute helburu, zientzia honekiko jakin-mina pizteaz gain.

Lehen Hezkuntza – 5. eta 6. mailako ikasleentzat

Papiroflexia matematikoa – euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Eskuak Matera: hurbilketa fraktala – euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Bigarren Hezkuntza – 1. eta 2. DBHko ikasleentzat

Juegos Gigantes -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Math Mystery Box -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Magia y Matemáticas -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Juegos con lápiz y papel -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Bigarren Hezkuntza – 3. eta 4. DBHko ikasleentzat

Resolver el Cubo Rubik -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

NAN txartelaren sekretuak -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10 (* Parte-hartzaileek NAN bat ekarri beharko dute edota haren fotokopia bi aldeetatik.)

Tailerrak doakoak dira eta gehienez 35 pertsonako edukiera dago bakoitzean. Ikasleek parte hartuko dute tailerretan eta ikastetxe gehiagok parte hartu ahal izateko, ikastetxe batek gehienez bi tailerretan parte hartu ahal izango du.

OHARRA: Tailer guztiak beteta daude.

Arratsaldez – 18:30 – 20:30 – Hitzaldi laburrak

15na minutuko hitzaldi labur, bizi eta hurbilak izango dira eta, besteak beste, bertaratutakoei matematiken izaera liluragarria bistaratzeaz gain, Pi zenbakiaren propietateak eta eguneroko bizimoduan dituen aplikazioak emango dira ezagutzera.

18:30 – 18:40: Ongietorria

18:40 – 18:45: Javier Peláez (Naukas): Aurkezpena

18:45 – 19:00: Fátima Mª García (Santiago de Compostelako Unibertsitatea): “Poesía irracional”

19:00 – 19:15: Enrique F. Borja (Sevillako Unibertsitatea): “Cuando te crees que lo has entendido todo”

19:15 – 19:30: Clara Grima (Sevillako Unibertsitatea): “Midiendo un mundo redondo”

19:30 – 19:45: Daniel Eceizabarrena (BCAM): “La longitud de la costa y otros fractales”

19:45 – 20:00: Judit Mínguez (Errioxako Unibertsitatea): “Las matemáticas en el diseño gráfico”

20:00 – 20:15: Luca Fanelli (Ikerbasque, UPV/EHU & BCAM): “Do, Re, Mi, Fa, Sol La, π: ¿Por qué tenemos siete notas?”

20:15 – 20:30: Javier Peláez (Naukas): BCAM NAUKAS ekitaldiaren itxiera

BCAM NAUKAS 2025 hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EITBko Kosmos kanalaren bidez. Hitzaldiei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus programa osoa esteka honetan.

Zatoz Pi Eguna ospatzera martxoaren 14ean Bizkaia Aretora, eta ezohiko matematika egunaz gozatzeko aukera izango duzu!

Agora, ezagutzaren plaza | Mitoak argituz paleontologiaren eskutik
2025-03-25 18:30 - 20:00 | Iurretako Herri Biblioteka, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaminga: Ez

Egoitza

Paleontologia gure planetako bizitzaren iragan geologikoa aztertzen duen zientzia da. Iraganean bizi izan zirenen arrasto fosilen behaketan eta azterketan oinarritzen du bere ikerketa. Organismo organikoen arrastoak, esaterako, landareen eta animalienak, sarritan harkaitzei itsatsita gorde ohi dira, eta hauei esker duela milioika urte Lurreko bizilagunak eta haien ohiturak nolakoak ziren ulertzeko gida gisa balio digute.

Gaur egun, fosil horien ikerketari esker zehaztasun eta zorroztasun handiagoarekin jakin dezakegu iragana nolakoa izan zen. Hala ere, fosilen esanahia azaltzeko ahaleginetan hainbat teoria sortu izan ditugu historian zehar. Askotan izaki mitologikoak izan dira teoria horietako protagonista, kondaira ugariren sorratzaile.

Xabier Murelagak, Geologian doktorea eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea, “Mitoak argituz paleontologiaren eskutik” hitzaldia eskainiko du martxoaren 25ean Iurretako Herri Bibliotekan. Bertan, historiako mito horiek paleontologiarekin duten harremana erakutsiko du.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Bibliotekak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloaren barruan egingo da ekitaldia, martxoaren 25ean, asteartea, 18:30ean, bibliotekan bertan. Sarrera librea eta doakoa da baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera e-mail bat bidaliz edo 946812726 telefonora deituz.

Hizlaria

Xabier Murelaga, Geologian doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean 2000. urtean eta Paleontologia arloko irakaslea da UPV/EHUko Geologia sailean ordutik aurrera. Tesia Nafarroako Errege Bardean aurkitutako fosilei buruzkoa izan zen. Bere karreraren hasieratik lotura estua du ikerketarekin eta geologiaren dibulgazioarekin. Ildo horretan, hainbat argitalpen zientifikotan parte hartu du, baita doktorego-tesien eta master eta gradu amaierako lanen zuzendaritzan ere. Dibulgazioaren arloan, hitzaldi, txango, liburu eta erakusketa ugari antolatu ditu.

2025eko "Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat" jardunaldia
2025-03-26 16:00 - 2025-03-28 19:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Zer dute komunean paisaia ikusgarri batek, milaka urteko fosil batek edo bertan behera utzitako harrobi batek? Ondare geologikoaren parte dira guztiak, Lurraren historiaren lekuko, eta balio zientifiko, hezitzaile, kultural eta estetiko handia dute. Hala ere, oraindik ez da oso ezaguna hauen garrantzia.

Ondare geologikoaren ingurukoak hurbiltzeko gizarteari, martxoaren 26an, 27an eta 28an “Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat” dibulgazio-jardunaldiaren bosgarren edizioa izango da eta aurtengoaren gaia “Ondarea ondare” izango da. Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) Zientzia eta Teknologia Fakultateko Hidro-Ingurumen Prozesuak (HGI) ikerketa-talde finkatuak antolatu ditu jardunaldiok, eta hauen laguntza izango dute: Bizkaiko Campuseko Errektoreordetza, UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra, Euskal Kostaldeko Geoparkea eta Energiaren Euskal Erakundeak (EVE).

Ekitaldia UPV/EHUko Bizkaia Aretoan izango da (Bilbo), martxoaren 26an eta 27an, 16:00etatik aurrera, eta hitzaldiak zuzenean zein streaming bidez jarraitu ahal izango dira EiTBko Kosmos kanalaren bidez. Amaitzeko, martxoaren 28an (ostirala), ekitaldiari amaiera emateko, Urkiolako Parke Naturalera (Bizkaia) mendi irteera bat egingo da, non dibulgazio geologikoa eta ilustrazio zientifikoa uztartuko dira.

Egitaraua

Martxoaren 26a, asteazkena – 16:00etatik – 19:30era

«La memoria de la Tierra. El reconocimiento internacional del patrimonio geológico» (Lurraren memoria. Geologia-ondarearen nazioarteko aitorpena) – Asier Hilario (IUGS)

«Y… ¿cómo se gestiona el patrimonio natural?» (Eta… nola kudeatzen da ondare naturala?) – Xabier Arana (Bizkaiko Foru Aldundia)

«Valle Salado: ¿de dónde viene la sal? ¿De dónde viene el agua?» (Anañako Gatz Harana: nondik dator gatza? Nondik dator ura?) – Iñaki Antigüedad (UPV/EHU)

«Gestión y actuaciones en el Paisaje Natural Protegido del Diapiro de Añana» (Añanako diapiroko Paisaia Natural Babestuaren kudeaketa eta jarduketak) – Joseba Carreras (Arabako Foru Aldundia)

«Un llanto en la oscuridad» (Negar bat iluntasunean) – Inma Mugerza (UPV/EHU)

Martxoaren 27a, osteguna – 16:00etatik – 19:30era

«Geoparques, motores de desarrollo» (Geoparkeak, garapenaren eragileak) – Leire Barriuso (Geogarapen Elkartea)

«Sobrarbe-Pirineos: qué hacemos en un geoparque de montañas» (Sobrarbe-Pirinioak: zer egiten dugu mendi-geoparke batean?) – Ánchel Belmonte (Geoparque Mundial UNESCO Sobrarbe-Pirineos)

«¿Y esto también lo hacéis? Participación social y desarrollo local en el Geoparque Las Loras» (Eta hau ere egiten duzue? Parte-hartze soziala eta tokiko garapena Las Loras Geoparkean) – José Ángel Sánchez (ARGEOL)

«Patrimonio minero: la huella de un modelo social muy geológico» (Meatze-ondarea: gizarte-eredu geologiko baten aztarna) – Jesús María Esteban (EEE)

«Patrimonio cultural: ¿qué tienen en común la Basílica de San Pedro del Vaticano y la de Begoña?» (Kultura-ondarea: zer dute komunean Vatikanoko San Pedro Basilikak eta Begoñakoak?) – Laura Damas (UPV/EHU)

Martxoaren 28a, ostirala – 16:00etatik – 19:30era

«El imaginario de la geología» (Geologiaren imajinarioa): Urkiolako Parke Naturalera irteera – Arantza Aranburu eta Vega Asensio (UPV/EHU)

Izen-ematea eta sarrera

Bizkaia Aretoko hitzaldien sarrera librea eta doakoa da eta Urkiolako irteeraren kasuan ere, baina autobuseko leku-kopurua mugatua izango da (Bilbotik aterako da autobusa eta 30 leku ditu). Beraz, martxoaren 28an Urkiolara egiten den irteeraren kasuan, izena ematea derrigorrezkoa da. Izen-ematea formulario honen bidez egin daiteke. Informazio gehiago nahi izanez gero, antolatzaileekin harremanetan jar zaitezke posta elektroniko honetara idatziz: j.geologiamiopes@gmail.com.
