Kimika bertso erritmoan Donostian
2025-12-03 11:00 - 12:30 (Europe/Madrid) | Carlos Santamaria Zentroa, Elhuyar plaza, 2, Donostia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez

Egoitza

EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta EHUko Kimika Fakultateak “Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia ikuskizunaren saio bat antolatu dute, fakultatearen 50. urteurrena dela eta, bertso erritmoan ezagutza kimikoa zabaltzeko. Hitzordua datorren asteazkenean izango da, abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean. Saioa 11:00etan hasiko da Donostiako Carlos Santamaria zentroan.

Kike Amonarriz soziolinguista eta umoristak aurkeztuko du ikuskizuna, eta bertan Amets Arzallus eta Oihana Arana bertsolariek inprobisatuko dute Ainara Sangronizek, Lide Aranak eta Josu Lopez-Gazpiok labur azalduko dituzten gaien inguruan.

Eguneroko kimikako apunteak

Ainara Sangroniz, EHUn Kimikan doktore eta Polimero eta Material Aurreratuen Saileko irakasleak, naturan aurki daitekeen nahasketa kimiko konplexuenetako bat argituko du: sugeen pozoia. Nahaste duala da: hilgarria izan daiteke, baina odol-presioa eta koagulazioa tratatzeko sendagaiak garatzeko oinarri gisa erabili daitezkeen konposatuak ere baditu.

Bestalde, Lide Arana biokimikariak, EHUko Biomedikuntza eta Biologia Molekularrean doktore eta Kimika Aplikatuaren Sailean irakasle denak, gure gorputzak milioika organismoz osatutako ekosistema bizi bat bezala funtzionatzen duela azalduko du; bakterioak, birusak eta onddoak aipatuko ditu, besteak beste. Zehazki, lankide mikroskopiko horiekin dugun harremana aztertuko du, haien ekarpena funtsezkoa baita gure osasunerako.

Gainera, EHUn Kimikan doktore eta Udako Euskal Unibertsitatean (UEU) irakasle den Josu Lopez-Gazpio kimikariak gai oso arrunt baten atzean dagoen kimikan jarriko du arreta: puzkerrak edo flatulentziak. Azalpenean, hauei lotutako hainbat kontzeptu zientifiko aipatuko ditu, hala nola gasen, soinuaren, usaimenaren edo hartziduraren legeak.

Bertsoak eta dibulgazio zientifikoko hitzaldiak uztartuko dituen “Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia saio hau datorren asteazkenean, abenduaren 3an, egingo da Donostiako Carlos Santamaria Zentroan, 11:00etan. Sarrera librea izango da eserlekuak bete arte.

Bidebarrieta Zientifikoa | Garuneko plastikotasun mekanismoak
2025-12-10 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai (KulturguneaTB).

Egoitza

Garuneko plastikotasuna garunak bere egitura, forma eta funtzioa aldatzeko duen berezko ahalmena da, esperientziari, ikaskuntza berriei edo garuneko kalte bati erantzunez. Prozesu horren barruan, seinale elektrikoetan eta kimikoetan oinarrituta dauden hainbat mekanismok hartzen dute parte informazioa kodifikatzeko, nerbio-sistema zentralaren egokitzapena eta berreskurapena errazten dutenak.

Garuneko gaitza duten pertsonekin egindako ikerkuntza eta esperientzia klinikoa garrantzitsua da, zientzialariak garun-plastikotasunean zerikusia duten prozesu naturalak bizkortzeko estrategia terapeutikoak identifikatzeko eta aplikatzeko.

Gai honetan sakontzeko, EHUko Biologia Zelularra eta Histologia Saileko irakasle den Gaskon Ibarretxe biologoak “Garuneko plastikotasun mekanismoak (Mecanismos de plasticidad cerebral)” izenburua duen hitzaldi-solasaldia eskainiko du abenduaren 10ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Saioan zehar, garuneko plastikotasunean parte hartzen duten mekanismoen funtzionamendua azalduko du, hala nola neurogenesia, hau da, zelula ametatik neurona berriak sortzea, edo konektibitate neuronalen berrantolaketa. Estrategia terapeutiko berriek garuneko gaitza duten pertsona batzurengan eragindako hobekuntza azalduko du baita, esate baterako gertakari traumatiko bat jasan ondoren lortutako garun-funtzioaren hobekuntza.

Hitzaldi-solasaldi hau Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren barruan kokatzen da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren esku dagoen Bidebarrietako Liburutegiak bultzatzen dutena. Ekimena liburutegian bertan zein KulturguneaTB kanalean jarraitu ahal izango da, streaming bidez. Sarrera doan, edukiera bete arte.

Hizlaria

Gaskon Ibarretxe Bilbao Neurozientzian doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean. EHUko Medikuntza eta Erizaintzako fakultateko Zelulen Biologia eta Histologiako irakaslea da eta Signaling Lab ikerketa-taldeko kidea. Neurozientzian, zelulen biologian, histologian eta ama zelulen arloetan eta biologiaren garapenean hogei urtetik gorako esperientzia dauka.

Gaur egun, bere ikerketa-ildo nagusia zelula amen biologia da; bereziki, hortz-mamitik datozenak, hezur-ehunak, gihar-ehunak, nerbio-ehunak eta ehun baskularrak birsortzera bideratutako ingenieritza-prozesuetan erabil ote daitezkeen aztertzeko.

Zientziaren ertzetik | Nerabeen eta mugikorraren arteko harremana
2025-12-12 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Bai. Orain (EITB)

Egoitza

Azken urteotan, nerabezaroaren hasiera lehen telefono mugikor adimenduna izatearekin lotu da. Une horrek errealitatearen mundu paralelo baten antzera funtzionatzen duen ingurune digitalari atea irekitzen dio. Euskadin, 11 eta 12 urte bitarteko hiru nerabetik bik dute horrelako gailu bat, Euskal Herriko Unibertsitateko Weblearner ikerketa taldeak egindako lan baten arabera.

Mugikorrekin, tabletekin edota ordenagailuekin duten harremana teknologiatik haratago doa, eta dimentsio hirukoitza barnebiltzen du: emozionala, soziala eta identitarioa, eta erabiltzen hasten direnengan eragin zuzena du.

Kontu honi buruz hausnarketa egiteko, Eneko Tejada EHUko Weablearner taldeko ikertzaileak eta hezkuntza eta teknologian espezializatutako irakasleak “Nerabeen eta mugikorraren arteko harremana” izenburupeko hitzaldia eskainiko du. Hezkuntzatik eta zientziatik begiratuta aztertuko du Tejadak gailu mugikor hauen erabilerak duen eragina nerabeen ongizate emozionalean, euren buruaren irudikapenean eta gizarte-harremanen eraketan.

Honekin batera, ikastetxean zein etxean familiek, tutoreek eta irakasleek gailu mugikorren erabilera arduratsu, kritiko eta osasungarrian duten rola aztertuko du.

Hitzaldia euskaraz izango da eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da abenduaren 12an, ostirala, 18:30ean. Hitzaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bibliotekak antolatzen duten Zientziaren Ertzetik dibulgazio zikloaren parte da. Beti bezala, sarrera doan izango da, edukiera bete arte. EITBren Orain kanalean ere jarraitu ahal izango da zuzenean, streaming bidez.

Hizlaria

Eneko Tejada Garitano Psikodidaktikan doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Psikopedagogian lizentziatua Deustuko Unibertsitatean. EHUko Didaktika eta Eskola Antolakuntza saileko irakaslea da Hezkuntza Fakultatean, eta baita Teknologia, Ikaskuntza eta Hezkuntza Masterrean ere. Gainera, eCampus unibertsitateko kanpus birtuala zuzentzen du eta Weblearner ikerketa-taldearen kide da. Bere ikerketa-eremuak teknopedagogiarekin, hezkuntza-berrikuntzarekin, eta ziberbizikidetzarekin du zerikusia.

Zientziaren Ertzetik | Ekimen kolektiboen eragina osasunean
2026-01-09 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Bai. Orain (EITB).

Egoitza

Prozesu kolektiboak gizarteen eta pertsonen bizitzaren erdigunean aurkitzen dira, eta funtsezko funtzioa betetzen dute gizarte-kohesioan, ahalduntzean eta ongizatean. Gizarte-taldeen biziraupena zein norbanakoaren bizi-kalitatea bermatzeko beharrezkoak diren fenomenoak dira.

Isolamenduaren, bakardadearen eta indibidualismoaren gorakadak markatutako testuinguru batean, batez ere mendebaldeko gizarteetan, ekimen kolektiboen bidezko emozioen partekatze sozialaren garrantzia nabarmendu dute hainbat ikerketek.

Gai honi buruz hausnartzeko, Psikologian doktore eta Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakasle den Jon Zabalak “Ekimen kolektiboen eragina osasunean” hitzaldia emango du.

Saioan zehar, Zabalak ekimen kolektiboetan parte hartzearen eta gizarte-integrazioaren artean dagoen lotura aztertuko du, baita elkartze edo topaketa horiek pertsonen osasunean eta bizi-kalitatean dituzten ondorioak ere. Hori irudikatzeko, gure inguruko fenomeno kolektiboei buruzko hainbat ikerketen emaitzak aurkeztuko ditu. Besteak beste, bere doktore-tesiaren gaia aipatuko du bereziki, Korrika, euskararen aldeko ekimen erraldoia.

Hitzaldi-solasaldia Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da urtarrilaren 9an, ostirala, 18:30ean. Euskaraz izango da. Saioa EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan kokatzen da. Sarrera librea da lekua bete arte eta streaming bidez jarraitu ahal izango da EiTBren Orain kanalaren bidez.

Hizlaria

Jon Zabala Arando Psikologian doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Gizarte Hezkuntzan graduatua erakunde berean. Gaur egun bitarteko irakaslea da Bilboko Hezkuntza Fakultateko Psikologia Ebolutiboko eta Hezkuntzako Departamentuan. Era berean, gizarte-psikologian ikertzailea eta LOTUNEAK: Human Bonds for Change -orain arte, CCE. Kultura, Kognizioa eta Emozioa- ikerketa talde kontsolidatuko kidea da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak
2026-01-21 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB.

Egoitza

Fisika kuantikoak materiaren eta energiaren portaera aztertzen du partikula atomikoetan eta azpiatomikoetan. Begi hutsez ikusezinak izan arren, gure errealitatearen euskarri dira. Mundu mikroskopiko horretan agintzen duten legeek ez dute fisika klasikoan bezala funtzionatzen, ez diote eguneroko logikari erantzuten eta matematikaren bidez bakarrik deskriba daitezke.

Paradoxikoa izan daitekeen arren, probabilitatez eta ziurgabetasunez beteriko unibertso kuantiko honek zehaztasun handiko erremintak sortu ditu, hala nola laserra, erresonantzia magnetikoa edo zuntz optikoa. Gainera, partikula atomikoen eta azpiatomikoen kontrolak gaur imajinatu bakarrik ditzakegun teknologiak garatzeko bidea ireki dezake, material edo botika berrien diseinuan eta sorkuntzan aplikatu ahalko genituzkeenak.

Kuantikaren inguruko oinarrizko kontzeptu batzuk argitzeko asmoarekin, Aitor Bergara Euskal Herriko Unibertsitateko Fisika Kuantikako katedradun eta EHU Quantum Centerreko zuzendariak “Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak” hitzaldi-solasaldia eskainiko du datorren asteazkenean, urtarrilak 21, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Hitzaldian, Bergarak fisika kuantikoa benetan zer den azalduko du, zergatik dagoen hain puri-purian eta nola ari den eraldaketa teknologikoak bultzatzen konputazioa, sentsoreak edo komunikazioak bezalako arloetan. Berak laburbiltzen duen moduan, “mundua kuantikoa da; horri probetxua nola atera ari gara ikasten orain”.

“Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak” hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, KulturguneaTB kanalaren bidez.

Hizlaria

Aitor Bergara Jauregui Fisika Kuantikoko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta ikertzaile elkartua Donostia International Physics Centerren (DIPC) eta CSIC-EHUko Materialen Fisikako Zentroan (CFM).

Era berean, EHU Quantum Center zuzentzen du. Bertan, ekimen ugari garatzen dira teknologia kuantikoen ikerketan, prestakuntzan eta ezagutzaren transferentzian. 130 ikerketa-artikulu baino gehiago argitaratu ditu nazioarteko aldizkarietan, 13 doktore-tesi zuzendu ditu eta mintegi eta hitzaldi ugari eman ditu biltzar zientifikoetan eta unibertsitateetan.

'Ongizate digitala eta adingabeak' zikloa
2026-01-29 12:00 - 13:30 | EHUko Psikologia Fakultatea, Avenida de Tolosa 70., Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa, 20008
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Ostegun honetan, urtarrilaren 29an, 12:00etatik 13:30era, Donostian, Euskal Herriko Unibertsitateko Psikologia Fakultateko Areto Nagusian adingabeei, teknologiari eta osasun mentalari buruzko jardunaldia egingo da. The Conversation elkarteak antolatu du jardunaldia, EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren eta EHUko Ikerketa Gizartean Zabaltzeko Zuzendaritzaren laguntzarekin, eta Cyber Guardians-ekin elkarlanean.

Hainbat alorretako adituek, hala nola, Psikiatria, Pedagogia, Teknologia eta legedia, teknologia berrien eta interneten erabilera eta gazteen osasun mentala aztertuko dute. Gai horiek sakon aztertu eta eztabaidatuko dituzte jende guztiarentzat irekitako saio batean.

Ekitaldian, EHUko irakaslea eta psikologian doktorean den Juan Manuel Machimbarrenak parte hartuko du, Delia Rodriguez Familia eta Haurren Zuzenbidean espezializatutako abokatuarekin eta Tatiana Iñiguez Zaragozako Unibertsitateko Informazio eta Komunikazio Teknologien dekanordearekin batera.

Eztabaidan, profesionalek, osasun mentaleko zein teknologia arloko fundazioek, guraso-elkarteek eta gazteek hartuko dute hitza, gaiak gizarte osoan duen eragina aztertzeko. Informazio gehiago hemen.

Zientziaren Ertzetik | Ekosistemen zerbitzuak: naturaren onurak eta aukerak
2026-02-06 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Bai. Katedratik (TikTok).

Egoitza

Ekosistemak zaindu eta babestu beharreko kapital naturala dira. Beren prozesu eta funtzioen bidez, pertsonen ongizateari eta bizi-kalitateari lotutako onura ugari eskaintzen dizkigute. Naturatik zuzenean edo zeharka jasotzen ditugun onura horiei ekosistemen zerbitzuak esaten zaie.

Ur garbiaren ekoizpena, polinizazioa edo basoek klimaren erregulazioan duten zeregina bezalako zerbitzuek eragin zuzena eta zeharkakoa dute gure bizi-kalitatean, osasunaren, elikaduraren, ekonomiaren edota gizarte-harremanen arloetan.

Ekosistemen zerbitzuek duten garrantzia aztertzeko, Ibone Ametzaga biologoak, EHUko Garapen Iraunkorrari eta Ingurumen Hezkuntzari buruzko UNESCO Katedrako koordinatzaileak, “Ekosistemen zerbitzuak: naturaren onurak eta aukerak” izeneko hitzaldi-solasaldia eskainiko du.

Hitzaldian zehar, Ametzagak azalduko du zer diren ekosistemen zerbitzuak eta zein onura eta aukera eskaintzen dizkioten gizakiari. Gainera, ekosistemen kudeaketa iraunkorra bermatzeko gako batzuk zabalduko ditu, haien funtzionamendu egokia eta kontserbazioa ziurtatzeko funtsezkoak direnak.

Hitzaldi-solasaldia euskaraz izango da eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da otsailaren 6an, ostirala, 18:30ean. Jarduera hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bibliotekak antolatzen duten Zientziaren Ertzetik dibulgazio zikloaren parte da. Sarrera librea izango da, edukiera bete arte. EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren TikTok kanalean ere jarraitu ahal izango da streaming bidez.

Hizlaria

Ibone Ametzaga Arregi Biologia Zientzietan doktorea da (Londreseko Imperial College) eta EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatean Landare Biologia eta Ekologia sailaren irakaslea da.

Gaur egun, EHUko Garapen Iraunkorra eta Ingurumen Hezkuntzari buruzko UNESCO Katedraren koordinatzailea da. Katedra honen helburu nagusia iraunkortasunari eta ingurumen hezkuntzari buruzko ikerketa eta azterketa espezializatuak sakontzea da, diziplina anitzeko ikuspegi batetik, zientzia naturalak eta sozialak barne hartuz.

Agora, ezagutzaren plaza | Osasuna eta generoa
2026-02-10 18:30 - 19:30 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Gizakia subjektu neutro eta unibertsal bezala kokatzen duen munduaren ikuspegi bat da androzentrismoa. Medikuntzaren eta osasunaren esparruan, ikuspegi honek, historian zehar, hutsune batzuk sortu ditu emakumeen osasunari eta genero-alborapenei buruzko ikerketan, gaur egungo praktika klinikoan oraindik ere badirautenak.

Medikuntzan genero-ikuspegia kontuan ez izateak akatsak eta atzerapenak eragin ditzake gaixorik dauden emakumeen diagnostikoa egiterakoan. Emakumeen infartuaren diagnostiko berantiarrak –sintomak beti ez datozelako bat “ohikotzat” jotzen diren sintomekin, sintomatologia maskulinotik abiatuta definituta daudelako– androzentrismoak osasun-arretan dituen ondorioen norainokoa erakusten du.

Osasun arretan dauden genero-desparekotasunei buruz hausnartzeko, Amaia Bacigalupe Osasun Publikoko doktore eta EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza saileko irakasleak “Osasuna eta generoa. Berdin tratatzen al ditu medikuntzak emakumeak eta gizonak?” hitzaldia eskainiko du datorren asteartean, otsailak 10, Iurretako Udal Liburutegian.

Bere hitzaldian, Bacigalupek emakumeen eta gizonen arteko osasun-desparekotasunak aztertuko ditu, eta baita generoak eredu horietan betetzen duen papera, osasun mentalari arreta berezia eskainiz. Horretarako, medikuntzaren erro androzentrikoak eta horrek dituen ondorio batzuk aztertuko ditu, hala nola ikerketan emakumeen osasunari ematen zaion arreta eskasa, azterketa espezifikoen falta eta genero-alborapenak egungo praktika klinikoan oraindik ere egotea.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Udal Liburutegiak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloan kokatzen da. Liburutegian bertan izango da, otsailaren 10ean, asteartea, 18:30ean.

Ekitaldia euskaraz egingo da eta sarrera librea eta doakoa izango da, baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eushelbidera e-mail bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz.

Hizlaria

Amaia Bacigalupe Osasun Publikoan doktorea da (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa). Gaur egun, EHUko Gizarte eta Komunikazioa Zientzien Fakultateko Soziologia eta Gizarte Langintza saileko zuzendaria eta irakasle titularra da. Honen aurretik, Eusko Jaurlaritzako Osasun saileko Berrikuntza eta Ikerketa Zerbitzuan, eta Bizkaiko Lehen Mailako Arreta ikerketa-unitatean egin zuen lan. Gainera, EHUko OPIK Osasunaren Gizarte Determinatzaile eta Aldaketa Demografikoari buruzko ikerketa taldeko kidea da.

Bere ikerketa-eremua geruzapenak eta desberdintasun sozialak osasunean zein osasun-arretan duten eragina aztertzea da, kasu eginez bereziki osasun-arloko genero-desparekotasunei eta osasun-arretako genero-alborapenei.

2026ko Darwinen Eguna | Genetikak osasunean eta giza adaptazioan duen zeregina
2026-02-12 18:30 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB.

Egoitza

Darwinen Egunak otsailaren 12an ospatzen du, urtero, eboluzioaren teoriaren “aita” den Charles Darwin biologo eta naturalista ingelesaren jaiotza. 1809an jaio zen eta zientziaren historiari lotuta geratu da, betiko, 1859an ‘Espezieen Jatorria’ argitaratu zuenetik. Lan horretan, hautespen naturalaren bidezko eboluzioaren teoria formulatu zuen Darwinek. Liburu horri esker dakigu izaki bizidun guztiak arbaso komun batengandik gatozela eta espezieak denboran zehar aldatzen direla. Eboluzioa deitzen zaio horri eta hautespen naturala terminoarekin ezagutzen dugun mekanismo baten eraginez sortzen da.

Bere jaiotzaren urteurrena ospatzeko, beste urte batez, otsailaren 12an, osteguna, 18:30ean, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Zirkulu Eszeptikoak bi hitzaldiko egitaraua antolatu dute Bilboko Bidebarrietako Liburutegian, genetikak gizakien osasunean eta gaixotasunean duen zerikusia hobeto ezagutzeko eta ingurune ezberdinetara adaptatzeko duen eraginari buruz hausnartzeko.

Hitzaldiak Francesc Calafell eta Neskuts Izagirre biologoek emango dituzte: Calafell Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Zientzia Esperimentalen eta Osasunaren Saileko irakasle titularra da eta Izagirre Euskal Herriko Unibertsitateko Genetika, Antropologia eta Animalien Fisiologia Saileko irakasle titularra.

Lehenik, Francesc Calafellek “Eboluzioak osasunari eta gaixotasunari buruz azaltzen duena” hitzaldia eskainiko du. Bertan, eboluzioaren legeek giza gaixotasun askoren jatorria eta banaketa ulertzeko eta tratamendu posibleak bideratzeko nola lagun dezaketen aztertuko du. Bere hitzaldian, Pompeu Fabra Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak azalduko du zergatik gaixotasun batzuk eremu geografiko jakin batzuetan kontzentratzen diren eta zergatik populazio isolatu batzuek gaixotasun jakin batzuen intzidentzia handiagoa duten eta, aldiz, beste batzuen aurrean erresistentzia.

Ondoren, Neskuts Izagirrek “Darwinen ondoren: hautespen naturala eta introgresio genetikoa gizakiengan” hitzaldia emango du. Bertan, hautespen naturalak Indonesiako bajau herriaren ezaugarriak eta hazpegiak nola modelatu dituen azalduko du: larruazalaren pigmentazioa, laktasaren iraunkortasuna eta apnea edo urpekaritza librea egiteko aparteko gaitasuna, besteak beste.

Era berean, introgresio genetikoaren papera azalduko du Izagirrek eta baita beste hominido-espezie batzuekin izandako geneen transferentzia ere. Neandertalek, esate baterako, patogeno berrien aurrean erresistentzia eman ziguten, eta denisovanoen geneak ezinbestekoak dira Tibeteko populazioak garaiera handiko bizimodura egokitzeko duen gaitasuna azaltzeko. Horietako ezaugarri batzuk, ordea, ingurune modernoetan okerreko moldaerak ere bihur daitezkeela kontatuko digu EHUko biologoak, hala nola gaixotasun autoimmune batzuk, alergiak eta obesitatea.

2026ko Darwinen Eguna Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoaren Katedrak, Bidebarrietako Liburutegiak eta Zirkulu Eszeptikoak antolatu dute, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren eta “El Correo” egunkariaren laguntzarekin. Ekitaldia otsailaren 12an izango da, 18:30ean, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

2007tik izen handiko adituek hartu dute parte Darwinen Egunean; besteak beste, Francisco J. Ayala eta José María Bermúdez de Castro biologoek, Juan Luis Arsuaga eta María Martinón-Torres paleoantropologoek, Itziar Laka hizkuntzalariak eta Helena Matute psikologoak. Horri esker, zientzia eta kultura maite dutenentzat ezinbesteko hitzordu bilakatu da ekitaldi hau Bilbon. Sarrera doakoa izango da lekua bete arte, eta streaming bidez ere jarraitu ahal izango da KulturguneaTB kanalaren bidez.

Hizlariak

Francesc Calafell Majó Biologian doktorea da (Bartzelonako Unibertsitatea). 1998tik Pompeu Fabra Unibertsitateko Medikuntza eta Bizitza Zientzien saileko irakasle titularra da. Gainera, Biologia Ebolutiboko Institutuko (CSIC-UPF) Indibidualtasunaren Genomikako Laborategiko ikertzaile nagusia da. 200 artikulutik gora argitaratu ditu egilekide bezala, batez ere populazioen genetikaren esparruan. Giza aniztasun genetikoa atzertzen du, hiru ikuspegi hauetatik begiratuta: populazioena, gaixotasunena eta indibiduala, arreta berezia jarriz aldaketa genetikoaren egitura geografikoan.

Neskuts Izagirre Arribalzaga Biologian doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea) eta Antropologia irakaslea EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Genetika, Antropologia eta Animalien Fisiologia sailean. Bere ikerketa antzinako gorpuzkietatik berreskuratutako DNAren azterketan oinarritzen da. Gaur egun, egungo giza populazioen datu genomikoak aztertzen ditu, haien eboluzio-historia berrosatzeko. Era berean, beste lankidetza bat hasi berri du metagenomikaren esparruan, irradiazio ultramorearen intentsitatearekin lotutako larruazalaren bakterio-konposizioaren analisian oinarrituta.

Erakusketa | Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea
2026-02-20 10:00 - 2026-05-31 19:30 | Arkeologia Museoa, Mallona galtzada, 2., Bilbo, Bizkaia, 48006
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Ingelesa, euskara eta gaztelania.

Egoitza

Infografia ezinbesteko tresna da zientziaren komunikazioan. Informazio konplexua ulergarri egin dezake eta hori lortzeko hainbat elementu erabil ditzake: ilustrazioak, diagramak, mapak edo grafikoak, betiere era ulergarri batean baina zehaztasunari uko egin gabe. Arrazoi honengatik, ilustratzaile zientifikoaren lana funtsezkoa da begiratu batean ikusezinak diren prozesuak ulertzeko eta zientzia modu argi, bisual eta erakargarrian kontatzen laguntzeko.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa Bilbora bueltan dator mundu mailan ezagunenetakoa den zientziaren ilustratzaile honen lana erakusteko. Fernando G. Baptista Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretako lizentziaduna da eta National Geographic Magazine ospetsuan infografiako editore seniorra. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Laboratorium Museoak antolatu dute jarduera hau Arkeologia Museoaren laguntzailarekin.

Erakusketak ilustratzailearen publikaziorik adierazgarrienak biltzen ditu. SND (Society for News Design) nazioarteko erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bilbotarra, National Geographic Magazine aldizkarian egindako lanagatik eta bere sorkuntza-prozesuagatik: dokumentazioa eta ikerketa, hasierako zirriborroak eta azken emaitza.

Dibulgazio-aldizkari entzutetsuan egindako lanen artean, gerlari bikingoei buruzko azala edo lehen orrialdea ikusi ahal izango da (Vikingos, 2017ko martxoa), jatorriz Maurizio Irletakoak ziren dodo hegaztiei buruzko teoria berri bat ilustratzen duen seriea (La nueva apariencia del dodo, 2020ko uztaila), erromatarren talentu arkitektonikoaren adierazgarri handienetako baten eraikuntza-prozesuaren berreraiketa bisuala (La columna de Trajano, 2015eko apirila) edo historian zehar egin diren kupularik ospetsuenen eta handienen konparaketa grafikoa (Redefiniendo la cúpula, 2024ko otsaila).

Erakusketa otsailaren 20tik apirilaren 24an egongo da ikusgai Bilboko Zazpikaleetako Arkeologia Museoan, Mallona gelan, ordutegi honetan: asteartetik larunbatera, 10:00etatik 14:00etara / 16:00etatik 19:30era. Igandeak eta jaiegunak (goizez bakarrik), 10:30tik 14:00etara. Erakusketaren sarrera museoko sarrerarekin barne dago.

Egileari buruz

Fernando G. Baptista (Bilbo, 1965) Arte Ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hainbat urtez ilustratzaile lanetan freelance aritu ondoren, El Correo egunkarian hasi zen lanean. 2007az geroztik, National Geographic Magazine aldizkariko langilea da, editore senior gisa. Bere ibilbidean 250 sari baino gehiago jaso ditu, horien artean Peter Sullivan sari ospetsua, infografia arloko sari nagusia, eta Emmy sarietarako bi izendapen.

Gaur egungo infografista garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta 2025ean SND (Society for News Design) erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bere sarien 46. edizioan. Bere lana, beraz, erreferentea da informazioa bistaratzeko orduan.

"Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat" jardunaldia 2026
2026-03-04 16:00 - 2026-03-06 19:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: gaztelania eta euskara.

Streaming-a: Bai. EHUtb.

Egoitza

Geologia ez da paisaietan eta mendietan bakarrik agertzen, eskala txikian ere azaltzen da, harea-pikorretan edo lurzoruko buztinetan. Eskala handian ikusi ohi ditugu prozesu geologikoak, baina eskala mikroskopikoan ere erregistratzen dira. Azterketa maila hau egingo ez bagenu, interpretazio asko osatu gabeak edo okerrak izango lirateke. Eskala desberdinetako ikuspegien konbinazioak Lurraren bilakaera hobeto ulertzeko, baliabide naturalak aurkitzeko edo material geologikoen portaera iragartzeko aukera ematen du.

Ikerketa hauek gizarteratzeko asmoarekin, martxoaren 4an, 5ean eta 6an “Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat. Mikro Makro” jardunaldien zazpigarren edizioa egingo da. Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Zientzia eta Teknologia Fakultateko Hidro-Ingurumeneko Prozesuak (HGI) ikertalde finkatuak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako ekimen honek Bizkaiko Campuseko Errektoreordetza, Euskal Kostaldeko Geoparkea, Energiaren Euskal Erakundea (EEE), Basque Centre for Climate Change (BC3) eta Pozalaguako Kobazuloa (Karrantza) ditu laguntzaile.

Martxoaren 4ko eta 5eko saioak Bilboko Bizkaia Aretoa-EHU eraikineko Baroja aretoan egingo dira, 16:15etik aurrera, eta aurrez aurre nahiz streaming bidez jarraitu ahal izango dira, Euskal Herriko Unibertsitateko EHUtb kanalaren bidez. Ekitaldiari amaiera emateko, martxoaren 6an, ostirala, Basque Centre for Climate Change (BC3) zentroko Izotzalab instalaziora eta EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Geologia saileko laborategietara bisita egingo da.

Martxoak 4, asteazkena | Mikrofosilak, izotza eta lurpeko ura

Lehenengo egunean mikrofosil, izotz eta uraren azterketa mikroskopikoak ardatz izango dituzten hiru hitzaldi eta tailer bat egingo dira. Lehenengoan, Alejandro Cearreta geologoak (EHU) biosferako artxibo geologiko osatuenetakotzat jotzen diren mikrofosilen garrantziari eta azterketa metodologiari buruz hitz egingo du. Jarraian, Sérgio H. Faria glaziologoak (BC3) Groenlandiatik Antartikarainoko ibilbidea egingo du, izotzaren portaerak kliman duen eragina eskala mikroskopiko batetik azaltzeko.

Hitzaldien blokea ixteko, Iñaki Antigüedad hidrogeologoak (EHU) mendigune arrokatsuen barruan urak duen mugimenduari eta biltegiratzeari buruz egingo du berba. Lehenengo eguna publikoari irekita egongo den tailer batekin amaituko da, arratsaldean zehar ikasitakoak praktikan jartzeko.

Martxoak 5, osteguna | Mineralak eta sedimentuak

Bigarren egunak mineralei eta sedimentuei begiratuko die. Osteguneko jardunaldia irekitzeko, Andrey Ilin geologoak (Tübingeneko Unibertsitatea) Lurrak historian zehar eginiko bidea erakutsiko du mineralen azterketaren bidez. Laura Damas eta Arantza Aranburu geologoek (EHU), berriz, arrokak laborategian nola aztertzen diren azalduko dute. Arratsaldeko azken hitzaldian, geologiaren ikuspegitik egindako zeramika arkeologikoen kasu-azterketa bat aurkeztuko du Ainhoa Alonso geologoak (EHU). Lehenengoan bezala, bigarren egunean ere saio praktiko bat egingo da, ponentzietan aurkeztutako kontzeptuak finkatzeko.

Martxoak 6, ostirala | Geologian laborategian

Jardunaldiei amaiera emateko, hirugarren egunean Leioako Bizkaiko Campuseko Zientzia eta Teknologia Fakultateko hainbat laborategitara bisita-tailerra egingo da. Zehazki, BC3ko IzotzaLab tenperatura baxuko instalazioa eta EHUko Geologia Saileko bi laborategi bisitatuko dira.

Izen-ematea eta sarrera

Antolatutako jardueretara sarrera librea eta doakoa izango da, lekua bete arte. Bizkaia Aretoa-EHUko hitzaldietan aldez aurretik izena ematea gomendatzen da, tokia izango duzula segurtatzeko. Ostiraleko bisita-tailerraren kasuan, derrigorrezkoa da izena ematea, parte-hartzaile kopuru mugatua dagoelako.

Izen-ematea ekitaldiaren webgunean edo inprimaki honetan egin daiteke. Informazio gehiago nahi izanez gero, jar zaitez harremanetan erakundearekin, helbide elektroniko honen bidez: j.geologiamiopes@gmail.com.

Zientziaren Ertzetik | Auzoen diseinua, biztanleen osasunean faktore erabakigarria
2026-03-06 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. Katedratik.

Egoitza

Ariketa fisikoaren gabezia norberaren hautatua da ala bizi garen kaleen diseinuaren ondorioa? Hiri-segurtasuna, argiztapena edo auzo bakoitzaren egoera sozioekonomikoa bezalako faktoreek “errezeta mediko” ikusezin baten moduan eragiten dute jarduera fisikoan, eta, horrenbestez, bertan diren osasunean.

Euskal Herriko Unibertsitateko Erizaintza eta Osasun Publikoko ikerketa-taldeak bultzatutako herritarren zientziako proiektu batek erakutsi du auzoak nola diseinatzen diren funtsezkoa dela bertako bizilagunen osasunerako, eguneroko ohiturak baldintzatzen baititu, hala nola oinez ibiltzea edo ariketa fisikoa egitea.

Osasun komunitarioari lotutako proiektu hau jakinarazterko, Leyre Gravina, ekimenaren koordinatzaileak eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakasleak “El diseño de los barrios, factor determinante en la salud de sus habitantes” (Auzoen diseinua, biztanleen osasunaren faktore erabakigarria) izeneko hitzaldi-solasaldia eskainiko du martxoaren 6an, ostiralean, Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan.

Hitzaldian, Gravinak azalduko du Bilboko hiru auzotako –Deustu, Uribarri eta San Frantzisko- berrogeita hamar bat bizilagunek nola hartu zuten ikertzaile rola, bost asteko epean argazkien bidez beren inguruko oztopoak eta baliabideak identifikatu eta dokumentatzeko. Lan kolektibo horri esker, auzoen diseinuaren eta osasunaren arteko harremanari buruzko eztabaida-guneak sortu ziren.

Horrez gain, ikerketaren emaitza nagusiak eta osasun komunitarioa hobetzeko gomendio batzuk ere zabalduko ditu. Gaztelaniaz eskainiko den saioak gure udalerrietako espazio urbanoek bizimodu osasungarriagoak sustatzeko –edo, alderantziz, zailtzeko- duten gaitasunaz hausnartzera gonbidatuko du.

Jarduera hau Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan kokatzen da, Euskal Herriko Unibertsitateko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatuta. Sarrera doakoa izango da, lekua bete arte, eta saioa zuzenean jarraitu ahal izango da EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren TikTok kanalaren bidez.

Hizlaria

Leyre Gravina Alfonso Biologian lizentziaduna da eta Fisiologian doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun, Erizaintza I saileko irakasle agregatua da EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean. Halaber, “Erizaintza eta Osasunaren Sustapena” ikerketa-talde sortu berriaren ikertzaile nagusia da. Talde horrek osasun komunitarioa du ardatz, eta hiri eta gizarte inguruneko faktoreek herritarren bizi-ohituretan eta ongizatean nola eragiten duten aztertzen du.

Agora, ezagutzaren plaza | Hezurrak indartzeko ariketa fisikoa
2026-03-10 18:30 - 19:30 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Ez. Katedratik (Tik Tok).

Egoitza

Osteoporosia hezurrak ahultzen dituen gaixotasun kronikoa da, eta horrek hausturak izateko arriskua areagotzen du, baita kolpe arinen edo erorketa txikien kasuetan ere. Espainako Erreumatologia Elkartearen (SER) datuen arabera, adinekoengan prebalentzia handiagoa du gaixotasun honek: 50 urtetik gorakoen % 10,7ri eragiten dio eta bereziki emakumeei, 65 urtetik gorako emakumeen % 24,7k pairatzen baitu. Bere inpaktuak gora egiten jarraitzen du mundu osoan, biztanleriaren zahartzearen ondorioz.

Hezur-masa galtzea eta haustura izateko arriskua handitzea zahartze-prozesu naturalaren parte diren arren, hainbat ikerketek erakutsi dute ariketa fisikoa eta elikadura orekatua gaztetatik konbinatzen dituen bizimodua funtsezkoa dela hezur-narriadura prebenitzeko eta tratatzeko eta adinekoen bizi-kalitatea hobetzeko.

Jarduera fisikoak hezur-osasunean dituen onurak jendeari erakusteko asmoz, Jon Irazusta Euskal Herriko Unibertsitateko Fisiologiako katedradunak “Ejercicio físico para fortalecer los huesos” (Hezurrak indartzeko ariketa fisikoa) hitzaldi-solasaldia eskainiko du datorren asteartean, martxoak 10, 18:30ean, Iurretako Herri Liburutegian.

Hitzaldian, hezurren osasunean ariketa fisikoak nola eragiten duen azalduko du Irazustak. Horrez gain, zer jarduera motak –indarrekoak, aerobikoak, malgutasunekoak…– izan daitezkeen lagungarri hezur-dentsitatea hobetzeko edo mantentzeko; esate baterako, osteoporosia bezalako gaixotasunen prebentzioan zein tratamenduan.

Horrez gain, dieta osasuntsu baten zein ariketa fisikoa gizabanako bakoitzari eta duen adinari egokitzearen garrantzia nabarmenduko du. Era berean, zenbait kirol eta nutrizio jarduera edo ohitura desegokiek –gehiegizko entrenamendua edo kaloria defizita, adibidez- hezur-osasunean ondorio kaltegarriak izan ditzaketela azalduko du.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Liburutegiak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloan kokatzen da. Jarduera gaztelaniaz izango da, eta sarrera librea eta doakoa bada ere, aldez aurretik izena eman behar da, biblioteka@iurreta.eus helbidera mezu bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz.

Hizlaria

Jon Irazusta Astiazaran doktorea da Biologia Zientzietan eta Fisiologiako katedraduna Euskal Herriko Unibertsitatean. AgeingOn ikerketa-taldea zuzentzen du, ariketa eta jarduera fisikoaren bidez pertsona guztientzako zahartze osasungarria eta estimulatzailea sustatzeko ezagutza sortzen duena. Bere ikerketa-lanak diziplina anitzeko ikuspegia du, medikuntza, biologia, kirola edo nutrizioa bezalako arloetako profesionalekin elkarlanean. Gainera, 200 artikulu baino gehiago argitaratu ditu aldizkari zientifikoetan eta doktore-tesi ugari zuzendu ditu.

BCAM Naukas Pi Eguna 2026
2026-03-13 09:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara eta gaztelania.

Streaming-a: bai. Katedra (YouTube).

Egoitza

π letra grekoaz irudikatzen den Pi zenbakia, munduan dauden konstante matematikorik garrantzitsuenetakoa da. Zenbaki honek mendez mende eragin duen lilura handia da, izan ere, 4.000 urte baino gehiago da ikergai zenbaki hau eta berari eskainitako eguna ere badago egutegian, martxoan baitugu Pi zenbakiaren Eguna ospatzeko data.

Nazioarteko ekitaldi hau Larry Shaw fisikari estatubatuarraren eskutik sortu zen, 1988an efemeride hau ospatzeko proposamena egin baitzuen. Ingelesez eta euskaraz, martxoaren 14a idazteko modua bat dator konstante matematiko ezagunaren lehenengo hiru digituekin: 3-14 -martxoak 14-, euskaraz / 3-14 -March 14th-, ingelesez. Azken urteotan, Pi Egunaren ospakizuna zabalduz joan da, eta 2019ko azaroaren 26an UNESCOk martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

Aurten ere, Basque Center for Applied Mathematics (BCAM) zentroak, Naukas dibulgazio zientifikoko plataformak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak ospakizunarekin bat egin eta BCAM Naukas ekitaldiaren zazpigarren edizioa antolatuko dute martxoaren 13an Bizkaia Aretoa – EHUn.

Goizean, BCAM Naukas 2026 ekitaldiak matematika-tailerrak eskainiko ditu, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleei matematika modu ludiko eta erakargarrian hurbiltzeko asmoz.

Arratsaldean, 15 minutuko hitzaldi zientifiko dinamikoak eta hurbilekoak izango dira Bizkaia Aretoko Mitxelena aretoan. Hitzaldi horien bidez, besteak beste, Pi zenbakiak eguneroko bizitzan dituen propietateak eta aplikazioak ezagutuko ditugu.

2026ko programa

Goizez – 9:30 – 13:30- Matematika-tailerrak

Lehen Hezkuntzako azken mailetako eta Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak. Gazteei matematika era ludiko eta erakargarrian hurbiltzea dute helburu, zientzia honekiko jakin-mina pizteaz gain.

Lehen Hezkuntza – 5. eta 6. mailako ikasleentzat

Papiroflexia matematikazblai -euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Matematika Eskura: hurbilketa fraktala -euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Bigarren Hezkuntza – 1. eta 2. DBHko ikasleentzat

Juegos gigantes -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Math Mystery Box -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Flexágonos, papeles con mucha cara -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

El reto del museo perfecto -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Bigarren Hezkuntza – 3. eta 4. DBHko ikasleentzat

Statwars -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

NAN txartelaren sekretuak -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10 (* Parte-hartzaileek NAN bat ekarri beharko dute edota haren fotokopia bi aldeetatik.)

Tailerrak doakoak dira eta gehienez 35 pertsonako edukiera dago bakoitzean. Ikasleek parte hartuko dute tailerretan eta ikastetxe gehiagok parte hartu ahal izateko, ikastetxe batek gehienez bi tailerretan parte hartu ahal izango du. Tailerretan parte hartu ahal izateko, aldez aurretik izena eman behar da kzk.ehu@gmail.com helbidera mezu elektroniko bat bidaliz.

Arratsaldez – 18:30 – 20:30 – Hitzaldi laburrak

15na minutuko hitzaldi labur, bizi eta hurbilak izango dira eta, besteak beste, bertaratutakoei matematiken izaera liluragarria bistaratzeaz gain, Pi zenbakiaren propietateak eta eguneroko bizimoduan dituen aplikazioak emango dira ezagutzera.

18:30 – 18:40: Ongietorria

18:40 – 18:45: Javier Peláez (Naukas): Aurkezpena

18:45 – 19:00: Irene Gonzálvez (BCAM): “¿Qué forma tiene el espacio”

19:00 – 19:15: Tomás Teijeiro (BCAM): “El matemático que no sabía contar”

19:15 – 19:30: Judith Rivas (EHU): “Matematika eta euskal dantzak”

19:30 – 19:45: Pablo Fernández (UAM): “La carta de Madrás”

19:45 – 20:00: Leticia Hernando (EHU): “Cómo optimizamos: lo que una hormiga y tú tenéis en común”

20:00 – 20:15: José Antonio Prado Bassas (US): “El impostor”

20:15 – 20:30: Javier Peláez (Naukas): BCAM Naukas ekitaldiaren itxiera

BCAM Naukas 2026 hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren YouTube kanalaren bidez. Informazio gehiago izanez gero, kontsultatu BCAM Naukas 2026ko hitzaldi-egitaraua.

Bidebarrieta Zientifikoa | Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen
2026-03-25 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara [Aldi bereko itzulpena gaztelaniara].

Streaming-a: Bai. Bidebarrieta Kulturgunea.

Egoitza

Elikagai ekologikoak osasungarriagoak al dira? Egia al da zukuek segundo gutxitan bitaminak galtzen dituztela? Ba al du oinarri zientifikorik haragi gorria eta gantz aseetan aberatsak diren beste animalia proteina batzuk lehenesten duen Estatu Batuetan argitaratu berri den nutrizio-piramideak? Egunero sortzen dira elikadurari buruzko zalantza berriak, eta, kasu askotan, gehien hedatutako ideiek eta sinesmenek ez dute oinarri zientifikorik.

Galdera horiei erantzuna emateko asmoz, Iker Gomez biologoak “Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen” hitzaldi-solasaldia eskainiko du martxoaren 25ean, asteazkenean, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian. Gomez Nutrigenomika eta Nutrizio Pertsonalizatuan doktoratu aurreko ikertzailea da Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia Fakultatean.

Hitzaldian, gaur egungo eztabaidetako batzuk jorratu eta elikadurari eta nutrizioari buruzko hainbat mito faltsu desmuntatuko ditu. Hitzaldi-solasaldia euskaraz egingo da eta aldi berean gaztelaniara itzuliko da, nahi dutenentzat.

“Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen” hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Bidebarrieta Kulturgunea kanalaren bidez.

Hizlaria

Iker Gómez García Biologian graduatua da eta Elikadura eta Osasunean Masterra egin du (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun, doktoratu aurreko ikertzailea da Nutrigenomika eta Nutrizio Pertsonalizatuan, EHUko Farmazia Fakultateko Nutrizio eta Obesitatea ikerketa-taldearen barruan.

Laborategian, indipikutik eratorritako konposatuek obesitatearen eta haren komorbilitateen prebentzioan izan dezaketen eragin onuragarria aztertzen ari da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Gizona ala emakumea? Zientziak dioena generoaren pertzepzioari buruz euskaraz eta gaztelaniaz
2026-04-15 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara. [Aldi bereko itzulpena gaztelaniara].

Streaming-a: Bai. Bidebarrieta Kulturgunea (YouTube).

Egoitza

Mundua ikusteko dugun moduan zer eragin du hizkuntzak? Eta pertsonak irudikatzeko eran? Hizkuntza ez da gizartea islatzen duen tresna bat bakarrik, moldatu ere egiten du eta gizartea bera eraldatzen lagun dezake.

Maskulino generikoa bezalako hizkuntz-esapideen erabilerak, edo bikoizketak, izen epizenoak edo –e neomorfemaren erabilera bezalako baliabide inklusiboek eragin zuzena dute generoaren pertzepzioan. Horrez gain, beste hainbat faktorek ere pisu handia dute testuak interpretatzeko garaian, euskaraz zein gaztelaniaz: mezua jasotzen duenaren generoak, bere sexismo mailak edo feminismoarekiko eta hizkera inklusiboarekiko duen jarrerak.

Hizkuntzak generoaren pertzepzioan duen garrantzia aztertzeko asmoz, Laura Vela-Plo hizkuntzalariak eta EHUko Filologia eta Historia saileko irakasleak “Gizona ala emakumea? Zientziak dioena generoaren pertzepzioari buruz euskaraz eta gaztelaniaz” hitzaldi-solasaldia eskainiko du apirilaren 15ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian. Saioa euskaraz izango da eta aldi bereko itzulpena egongo da gaztelaniara.

1.500 parte-hartzaile baino gehiagorekin egindako hiru ikerketen emaitza nagusiak aurkeztuko ditu hitzaldian: bi gaztelaniaz, EHUko ikasleekin eta publiko orokorrarekin; eta hirugarren bat euskaraz, EHUko ikasleekin bakarrik. Ondorioen artean, agerian gelditu da hizkuntzak eragina duela pertzepzio sozialean, maskulinoan egindako adierazpideek interpretazio maskulinoak eragin ohi dituztela, eta formula inklusiboek genero-alborapena murrizten laguntzen dutela bi hizkuntzetan.

Hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Bidebarrieta Kulturgunea YouTube kanalaren bidez.

Hizlaria

Laura Vela-Plo Hizkuntzalaritzan doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun irakasle atxikia da Filologia eta Historia sailan, Hizkuntzalaritza Teorikako Taldeko (HiTT) ikerlartzailea, eta EHUko Letren Fakultateko Ikasle eta Praktiketarako dekanordea. Bere ikerketa-arloen artean, hizkuntzaren eta pertsonen generoaren irudikapenaren arteko harremana nabarmentzen da; zehazki, generoaren pertzepzioaren eta hizkuntza inklusiboarekiko jarreren azterketa.

Agora | Zaintzaileen bakardadea prebenitzeko eta osasuna hobetzeko gakoak
2026-04-21 18:30 - 19:30 | Biblioteca Municipal de Iurreta, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: bai. Katedratik (TikTok).

Egoitza

Mendekotasun-egoeran dagoen pertsona bat zaintzeak eragin zuzena izan dezake erantzukizun hori beregain hartzen duenaren osasunean eta ongizatean, baita bakardade moduan ere. Sentimendu subjektibo eta desatsegin hau beste pertsonekiko harremanak gutxiegi direla sentitzen denean sortzen da, kantitatean zein kalitatean. Euskadin, helduen %14,5ak bakarrik sentitzen dela dio eta, Nahi Ez den Bakardadearen Estatuko Behatokiaren azken txostenaren arabera, hamarretik lauk sentitu dute sentsazio hori bizitzan zehar.

Kasu askotan, bakardade-sentimendua zaintza eremuari lotuta dago. Gaur egun, 50 urtetik gorako bost pertsonatik batek eskaintzen dio zaintza informala mendekotasun egoeran dagoen beste pertsona bati. Zenbait azterlanen arabera, mendekotasuna duen pertsonarekin bizi diren zaintzaileek osasun-egoera okerragoa dute, gizarte-harreman txarragoak dituzte eta bizi-kalitate txikiagoa, batez ere nahi ez duten bakardade egoeran daudenean.

Errealitate horri heltzeko, Idoia Imaz eta Batirtze San Martin erizainek, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakasleak biak, “Claves para prevenir la soledad y mejorar la salud de las personas cuidadoras” (Zaintzaileen bakardadea prebenitzeko eta osasuna hobetzeko gakoak) hitzaldi-solasaldia eskainiko dute datorren asteartean, apirilaren 21ean, 18:30ean, Iurretako Herri Bibliotekan.

Saioan zehar zaintzaileen egoera aztertuko dute eta euren bizi-kalitatea hobetzeko eta bakardade-sentsazioa leuntzeko eraginkorrak direla erakutsi duten hainbat estrategia aurkeztuko dituzte, esate baterako balorazio indibidualizatua, taldeetan parte hartzea edo errefortzu komunitarioa.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Bibliotekak bultzatzen duten Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloaren parte da. Jarduera gaztelaniaz izango da eta sarrera librea eta doakoa da. Hala ere, aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera mezu elektroniko bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedra TikTok kanalaren bidez.

Hizlariak

Idoia Imaz Aramburu Erizaintzan diplomaduna da eta Ikerketa Biomedikoan doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea). Ibilbide luzea du ospitaleetako asistentzia-arloan, Osakidetzaren sareko hainbat zentrotan. 2017tik Erizaintza I saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean, Erizaintzako graduan zein Zahartze Osasuntsua eta Bizi Kalitatea masterrean. Bere ikerketa-jarduera zahartzearen, bakardadearen eta zainketen azterketara bideratuta dago.

Batirtze San Martin Gamboa Erizaintzan diplomaduna eta Ikerketa Biomedikoan doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea). Esperientzia profesional handia du Osakidetzaren sareko hainbat ospitale eta zentrotan. 2015etik Erizaintza I saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean. Bere ikerketa zahartzean eta zaintzan oinarritzen da, asistentzia, irakaskuntza eta ikerketa barnebiltzen dituen ikuspegi global batetik.

“Naturaren sekretua” dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia Tolosan
2026-04-22 10:00 - 12:00 | TOPIC, Euskal Herria plaza, Tolosa, Gipuzkoa, 20400, Spain
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren sekretua dokumentala datorren apirilaren 22an, asteazkenean, 10:00etan ikusi ahal izango da Tolosako TOPIC zentroan. Ekitaldia Beti Ikasteneko bazkideentzat soilik da.

Ikus-entzunezko lan hau Pedro Miguel Etxenike, Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradun ohiaren eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

55 minutuko iraupena duen dokumentalak zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria den Iker Badiolak aurkeztuko du dokumentala. Emanaldiaren ondoren, Pedro Miguel Etxenikek elkarrizketa-solasaldia izango du Fernando Cossíorekin, Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa.

Beti Ikasten Elkarteak, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta DIPCek antolatzen dute ekitaldia, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren laguntzarekin.

Zientziaz Blai 2026 | Zientzia guztiontzat, salbuespenik gabe
2026-04-23 18:00 - 2026-04-26 14:00 | San Frantzisko auzoa, San Frantzisko kalea, Bilbo, Bizkaia, 48003
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Beste urte batez, Zientziaz blai ekimena bueltan da, Logos Elkarteak antolatua. Helburua kultura zientifikora iristeko zailtasun handienak dituzten auzoetako herritarren gizarte-garapena eta aukera berdintasuna bultzatzea.

Zazpigarren edizioa apirilaren 23tik (osteguna) 26ra (igandea) egingo da, Bilboko San Frantzisko eta Bilbo Zaharra auzoetan.

Edizio honetan jorratuko diren gaien artean honako hauek daude: adimen artifizialaren gorakada eta horrek auzoetako eguneroko bizitzan duen eragina, hezkuntza eta bere egungo erronka batzuk, edo Bilboko auzoetako ezaugarri geologikoak eta industria-jarduera.

2026ko egitaraua

Aurtengo Zientziaz blai ekimenak hiru jarduera izango ditu: guztiak doakoak, edukiera bete arte.

“El auge de la IA en mi barrio” (AAren gorakada nire auzoan) hitzaldi-solasaldia – Lorena Fernández

Data: apirilaren 23an, ostegunean, 18:00etan, Sarean gunean (Mariaren Bihotza plaza, 4. Bilbo).

Hizlaria: Lorena Fernández informatika-ingeniaria da, Deustuko Unibertsitateko nortasun digitaleko zuzendaria eta STEAM arloko dibulgatzailea. Hitzaldien ondoren, bertaratutako publikoarekin solasaldia egingo da.

“Zientzia eta gizartea: hezkuntzari azteketa” hitzaldi-sorta

Data: apirilaren 24an, ostiralean, 18:00etan, Hika Ateneoan (Eskola Zumarkalea 1, Bilbo).

Edukia: 15 minutuko hitzaldi laburren saioa, hezkuntza arloko lau profesionalen eskutik. Hitzaldien ondoren, bertaratutako publikoarekin solasaldia egingo da.

Pablo Garaizar (Deustuko Unibertsitatea): “El debate de la tecnología en el aula” (Teknologiaren eztabaida ikasgelan).

Naroa Martínez (Cantabriako Unibertsitatea): “Reconocer errores de razonamiento: claves educativas para la vida cotidiana” (Arrazoiketa-akatsak identifikatzea: eguneroko bizitzarako hezkuntza-gakoak)

Lucía Campo (Euskal Herriko Unibertsitatea): “Cómo enseñar a pensar en la era digital” (Nola irakatsi pentsatzen aro digitalean).

Andrea Khalfaoui (Euskal Herriko Unibertsitatea): “Interacciones interculturales que enriquecen la convivencia: una realidad en las aulas de educación infantil” (Bizikidetza aberasten duten kultura arteko interakzioak: haur-hezkuntzako ikasgeletako errealitatea).

“Bilbo geologikoa eta industriala” ibilbidea

Data: apirilaren 26an, igandean, 12:00etan. Ibilbidearen hasiera: Mariaren Bihotza plaza, Bilbo.

Edukia: bi orduko ibilbide gidatua Bilboko goiko auzoetan eta itsasadarraren inguruan zehar. Ekobideak kooperatibaren eskutik, auzo hauen gida geologikoa, ingurunearen ezaugarrien ondorioz sortutako industria eta haren eragina aztertuko dira.

Zientziaz Blai 2026 ekimenak zientzia guztiontzat bideratu nahi du, salbuespenik gabe. Kultura zientifikoaren dibulgaziorako Logos Elkarteak antolatzen du, ikuspegi zabal eta anitzarekin. Zientziaz Blai lankidetzan gauzatzen den ekitaldia da eta honako kolaboratzaile hauek ditu: Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra, Bilbo 5001 aseguru-artekaritza, BCMaterials ikerketa-zentroa, Hika Ateneo, Sarean eta Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabala auzoetako sare komunitarioa osatzen duten Ehunka. Informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu Logos Elkartearen webgunean.

"Eguzki-eklipse osoa. Behaketa, esplorazioa eta zientzia" jardunaldia
2026-05-11 09:30 - 20:00 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: euskara eta gaztelania.

Streaming-a: Bai. Katedra (YouTube).

Egoitza

2026ko abuztuaren 12an aukera paregabea izango dugu gertakari astronomiko zoragarri bat bizitzeko: eguzki-eklipse osoa. 1905ean ikusi zen azkena Euskal Herrian. Eklipsea ilunabarra baino pixka bat lehenago izango da eta ez da berdin ikusiko leku guztietan. Esaterako, erabatekoa izango da Araban, Bizkaian (hego-mendebaldean, eta ipar-mendebaldean) eta Gipuzkoan (hego-mendebaldean); Bizkaiko eta Gipuzkoako gainontzeko tokietan partziala.

Fenomeno honen atzean dagoen zientzia esploratzeko asmoz, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak, Europako Espazio Agentziak (ESA) eta EHUko Zientzia Planetarioen Taldeak “Eguzki-eklipse osoa. Behaketa, esplorazioa eta zientzia” jardunaldia antolatu dute. Ekimena 2026ko maiatzaren 11n, astelehenean, egingo da Bilboko Bizkaia Aretoa-EHUn.

Jardunaldiak jarduera-programa zabala eskainiko du, tartean Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako hiru tailer eta publiko orokorrarentzako beste bat egongo direlarik. Aldez aurretik izena eman beharko da. Horrez gain, hiru hitzaldi labur eta, ondoren, solasaldia izango dira. Hizlariek eklipseen funtzionamendua, astrofisikan duten garrantzia eta abuztuaren 12ko eklipsea modu seguruan behatzeko metodoak azalduko dituzte, modu atsegin eta zorrotzean. Jarduera guztietan eklipsea segurtasunez behatzeko homologatutako betaurrekoak banatuko dira.

Tailerrak eta hitzaldi laburrak

Goizean, Bigarren Hezkuntzako ikasleei (12-15 urte) zuzendutako hiru tailer egingo dira: eguzki-eklipseak nola sortzen diren, zergatik ez diren gehiagotan gertatzen eta zer metodo dauden eklipseak segurtasunez ikusteko, horretarako kamera ilun bat eraikitzen ikasiko dutelarik. Halaber, eguraldiak laguntzen badu, eguzki-behaketak egingo dira.

Arratsaldean,publiko orokorrarentzako tailer bat egingo da, plaza mugatuekin eta aldez aurretik izena emanda, planetario digital batean kosmosari lotutako hainbat alderdi ezagutzeko: Lurraren mugimenduak, urteko garai bakoitzeko zeruaren itxura eta eklipseen sorrera.

Ondoren, 15 minutuko hiru hitzaldi labur izango dira, astrofisikaren arloko hiru profesionalek emanda: Pedro García-Lario (ESA), Teresa del Río (EHU) eta Peio Iñurrigarro (EHU).

Hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren YouTube kanalaren bidez.

Egitaraua

Goizez | 9:30 – 14:00 | Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak

Bigarren Hezkuntzako ikasleei (12-15 urte) zuzendutako tailerrak. Helburua da eguzki-eklipseen atzean dagoen zientzia modu atsegin, praktiko eta zorrotzean azaltzea: nola sortzen diren, zergatik gertatzen diren hain gutxitxan eta nola behatu segurtasunez. *Oharra*: tailer guztiak beteta daude.

Tailerra + eguzki-behaketak* | “eklipseak hilabetero, zergatik ez?”

Hiru saio: 10:00 – 10:45 | 11:00 – 11:45 | 12:00 – 12:45 – euskaraz

Maketa eta linternen bidez eklipseak noiz gertatzen diren eta nondik behatu daitezkeen ikasteko tailerra. Jarduera hau Elvira Gutiérrezek emango du, EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskola Fisika Aplikatua saileko doktoratu aurreko ikertzailea. Ekimenaren ondoren, lainorik ez bada, eguzki-behaketak egingo dira.

TAiLERra “cÓMO CONSTRUIR UNA CÁMARA OSCURA” (kamEra ilun bat nola egiten den)

Hiru saio: 9:30 – 10:45 | 11:00 – 12:15 | 12:30 – 13:45 – gaztelaniaz

Tailer honetan kamera ilun bat nola egin erakutsiko da, eklipsea modu seguruan behatu ahal izateko. Jarduera hau Maitane Aurrekoetxeak emango du. Biokimikan doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea) da bera eta Zientziapolis hezkuntza-esparruaren sortzailea eta zuzendaria; bertan, zientzia eta dibertsioa uztartzen dituen jarduerak antolatzen ditu.

tailerra “PLANETARIO DIGITALA” (PLANETARIO DIGITAL)

Lau saio: 9:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15 | 12:30 – 13:15 – euskaraz

Kupula formako planetario digital batean esperientzia murgilgarria, kosmosari lotutako hainbat alderdi ezagutzeko: Lurraren mugimenduak, urteko garai bakoitzeko zeruaren itxura eta eklipseen sorrera. Jarduera hau Susana Malónek emangu du, argi-kutsaduraren arloan espezializatutako astrofisikari eta zientzia-dibulgatzaileak.

Arratsaldez | 16:00 – 20:00 | Tailerra + hitzaldiak eta solasaldia

TAilErRa “PLANETARIO DIGITALA” (publiko orokorrarentzat)

Bi saio: 16:00 – 16:50 (euskaraz) | 17:00 – 17:50 horas (gaztelaniaz). *Oharra: tailer guztiak beteta daude*.

Kupula formako planetario digital batean esperientzia murgilgarria, kosmosari lotutako hainbat alderdi ezagutzeko: Lurraren mugimenduak, urteko garai bakoitzeko zeruaren itxura eta eklipseen sorrera. Jarduera hau Susana Malónek emangu du, argi-kutsaduraren arloan espezializatutako astrofisikari eta zientzia-dibulgatzaileak.

HITZALDIAK ETA ONDORENGO SOLASALDIA (18:30 – 20:00)

15 minutuko hiru hitzaldi izango dira Bizkaia Aretoa-EHUko Mitxelena aretoan, publiko orokorrari irekita, astrofisika arloko hiru profesionalen parte-hartzearekin. Ondoren 20 minutuko solasaldia izango da ikusle eta hizlarien artean.

18:30 Aurkezpena.

18:35 – 18:50 Pedro García-Lario (ESA) – “Métodos de observación segura de eclipses” (Eklipseak segurtasunez behatzeko metodoak) – gaztelaniaz.

18:55 – 19:10 Teresa del Río (EHU) – “Lo que un eclipse total revela del sol” (Eklipse oso batek eguzkitaz argitzen duena) – gaztelaniaz.

19:15 – 19:30 Peio Iñurrigarro (EHU) – “Eklipseak eta iragateak” – euskera. Hitzaldi honek gaztelaniazko aldi bereko itzulpena izango du.

19:35 – 19:55 Solasaldia Pedro García-Lario, Teresa del Río eta Peio Iñurrigarrorekin.

20:00 Amaiera.

Sarrera librea eta doakoa izango da lekua bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren YouTube kanalaren bidez. Informazio gehiago izanez gero, kontsultatu ekitaldiaren egitaraua.

"El secreto de la naturaleza" emanaldia eta ondorengo solasaldia Zarautzen
2026-05-19 19:00 - 20:30 | Modelo Aretoa, Zigordia Kalea, 1, Zarautz, Gipuzkoa, 20800, Spain
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: euskara eta gaztelania.

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren sekretua dokumentala datorren maiatzaren 19an, asteartean, 19:00etan ikusi ahal izango da Zarauzko Modelo Aretoan. Sarrera librea eta doakoa izango da eserlekuak bete arte.

Ikus-entzunezko lan hau Pedro Miguel Etxenike, Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradun ohiaren eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

55 minutuko iraupena duen dokumentalak zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria den Iker Badiolak aurkeztuko du dokumentala. Emanaldiaren ondoren, Pedro Miguel Etxenikek elkarrizketa-solasaldia izango du Guillermo Roarekin, kazetaria eta Elhuyarreko dibulgatzailea.

ZarautzOn Elkartea, EHUko Kultura Zientifokoko Katedrak, eta DIPCk antolatzen dute ekitaldia, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren laguntzarekin.

Bidebarrieta Zientifikoa | Eguzkiaren itzalean: eklipseen ikuskizuna eta zientzia
2026-06-17 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. YouTube.

Egoitza

Datorren abuztuaren 12an, arratsaldez, naturak eskaintzen duen fenomenorik harrigarrienetako bat behatzeko aukera izango dugu gure lurraldeko zenbait tokitan: eguzki-eklipse oso bat. Argia, tenperatura eta inguruneko soinuak aldatu egingo dira osotasun-fasean, Ilargiak Eguzkia erabat ezkutatzen duenean, eta zentzumenentzat esperientzia paregabea sortuko da.

Ikuskizun sentsorialetik harago, eguzki-eklipseen azterketa funtsezkoa izan da zientziaren historian. Izan ere, haren ikerketak aurkikuntza zientifiko garrantzitsuak egitea ahalbidetu du, bereziki astrofisikaren arloan. Horren adibide da Arthur Eddington astronomo britainiarrak 1919an egindako esperimentua. Hari esker, Albert Einsteinen erlatibitatearen teoria baieztatu ahal izan zen.

Eguzki-eklipse osoen atzean dagoen zientzia aztertzeko, Silvia Bonoli astrofisikiariak eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) Ikerbasque ikertzaileak, “A la sombra del Sol: el espectáculo y la ciencia de los eclipses” (Eguzkiaren itzalean: eklipseen ikuskizuna eta zientzia) hitzaldia eskainiko du datorren ekainaren 17an, asteazkenean. Gaztelaniaz izango da, eta 19:00etan hasiko da Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Saioan, Bonolik eklipseen azterketari esker egin diren aurkikuntza harrigarrienetako batzuk azalduko ditu, gure planetatik hasi eta galaxiako mundurik urrenenetaraino iritsiko den ibilbide batean.

Hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Bidebarrieta Kulturgunea YouTube kanalaren bidez.

Hizlaria

Silvia Bonoli Astrofisikan doktorea da (Municheko Astrofisikako Max Planck Institutuan). 2018tik Ikerbasque ikertzailea da Donostia International Physics Centerren (DIPC). Bere lan zientifikoa zulo beltz supermasiboen azterketan oinarritzen da, sortzen direnetik hasi eta galaxietan duten eragineraino. Ikerketa-lanaz gain, zientzia gizartera hurbiltzeko konpromiso sendoari eusten dio, zientzia-dibulgazioko jardueretan parte hartuz eta hauek sustatuz.
