Zientzia Kalean erakusketa Donostian ikusgai
2024-10-28 00:00 - 2024-11-10 23:59 (Europe/Madrid) | Centro Carlos Santamaría – UPV/EHU, Plaza Elhuyar, 2, Donostia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Egunero erabiltzen edo kontsumitzen ditugun produktuen atzean ikerketa lan sakona eta ezagutza zientifikoa daude. Zalantzarik gabe, gure egunerokoa errazten duten produktu horiek erakusten dute zientziaz inguratuta gaudela.

Baieztapen horretatik abiatuta Zientzia Kalean erakusketak kotxe batek edo telefono mugikor batek nola funtzionatzen duten azaltzen du. Baita ere, zer nolako ezagutza zientifikoa dagoen ogi edo yogurtaren produkzioan.

Erakusketa NorArte Visual Science ilustrazio zientifikoaren estudioak egindako 11 infografiaz osatuta dago. Nafarroako eta Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzaileen aholkularitza zientifikoa izan du eta ikusgai egongo da Carlos Santamaria Zentroan urriaren 28tik azaroaren 10era arte.

Esposizioa Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoaren eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren ekimena da eta Euskal Herriko Unibertsitateko Ikerketa Gizartean Zabaltzeko Zuzendaritzaren laguntza izan du.

Ekimena Zientzia Astea, UPV/EHUko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren asteko programaren barnean antolatzen da.

Surfa eta Zientzia erakusketa Bilbon
2024-11-06 08:00 - 2024-12-12 20:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Surflariek olatuen gainetik irrist nola egiten duten badakizu? Nola sortzen dira olatu horiek? Zalantzarik gabe, surfaren atzean zientzia asko dago eta erakusketa honek galdera horien erantzunak bildu ditu.

Surfa eta Zientzia erakusketak kirol horrek zientziarekin daukan harremana azaltzen du infografiekin, ikusentzunezko materialarekin, olatuak sortzen dituen tanke batekin eta surferako erabiltzen diren surfeko ohol eta neopreno ezberdinen bitartez. Elementu horiekin guztiekin bisitariak ulertuko du surfeko oholek nola egiten duten irrist, olatuak nola sortzen diren eta fisikako zein legek daukan eragina kirol honetan.

Surfa eta Zientzia erakusketa 2021. urtean ekin zion bere bideari Donostia International Physics Center (DIPC), Donostiko Udala eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedraren eskutik. Kostaldeko hainbat herritan ikusgai egon ondoren orain Bilbon bisitatu daiteke Euskampus Fundazioa, Bilboko Ingeniaritza Eskola eta Sopelako Peña Txuri Surf Eskolaren laguntzari esker.

Erakusketa azaroaren 6tik abenduaren 12ra arte ikusi ahal izango da Bizkaia Aretoa-UPV/EHUn Zientzia Astea programaren barnean, UPV/EHUko Ikerketa Gizartean Zabaltzeko Zuzendaritzari esker. Gainera esposizioa bisita gidatuen bitartez ikusteko aukera egongo da surfa egiten duten UPV/EHUko Fisikako ikasleen eskutik.

Bisita gidatuak azaroaren 7an (osteguna) eta 8an (ostirala) 17:00etatik 19:30ra arte egingo dira. Azaroaren 9an (larunbata) 12:00etatik 13:00etara egingo dira. Ez da beharrezkoa izena ematea. Bizkaia Aretoa-UPV/EHUra hurbiltzearekin nahikoa da.

Zientziaren Ertzetik: Naturaren Sekretua dokumentalaren emanaldia eta Pedro Miguel Etxenikerekin solasaldia
2024-11-15 18:30 - 20:00 | San Agustin kulturgunea, San Agustinalde kalea, 12, Durango, 48200
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren Sekretua dokumentala Bizenta Mogel Bibliotekarekin batera antolatutako Zientziaren Ertzetik hitzaldi zientifikoen zikloaren barnean ikusi ahal izango da.

Ikus-entzunezko lan horrek Pedro Miguel Etxenike Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradunaren, Donostia International Physics Center-eko (DIPC) presidentearen eta Jakiundeko (Euskal Herriko Zientzien, Arteen eta Letren Akademia) ohorezko presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

Dokumentala zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, 55 minutuko iraupena duen lanean, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

José Antonio Pérez Ledo dokumentalaren zuzendariaren ustetan, Etxenikeren komunikatzeko modua oso garrantzitsua da dokumentalean. “Lilura, harridura eta umorea ideiak transmititzeko tresna bikaina direla dakien zientzialariaren tonua da. Emozioak arrazoi gorenaren edukitzailerik onena direla dakienarena. Horregatik elkarrizketan Etxenikek hamarkadetan zehar landutako teoriak modu liluragarrian eta pasioz garatzen ditu”, azpimarratzen du Pérez Ledok.

Naturaren Sekretua dokumentalaren proiekzioa Jone Guenetxea Anboto astekariko zuzendariak gidatutako solasaldirako abiapuntu izango da. Bertan, bertaratutakoek Etxenikerekin hitz egin ahal izango dute eta planteatutako hausnarketetan lagundu. Proiekzioa eta solasaldia azaroaren 15ean, ostirala, egingo dira 18:30ean Durangoko San Agustin Kulturgunean.

Ezagutza zientifikoak eta bertsoek bat egingo dute Euskararen Astean
2024-12-04 19:00 - 20:30 | Biblioteca Bidebarrieta, Calle Bidebarrieta, 4, Bilbao
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Abenduarekin batera Euskararen Astea helduko da eta, horren barnean, UPV/EHUko Euskara Sustatzeko Zuzendaritzak, UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak Bertsozientziaren edizio berri bat antolatu dute.

Aurten ere bertsolaritzak eta ezagutza zientifikoak bat egingo dute oholtza gainean “Jakinduriek mundue erreko dau” lelopean.

Oraingo honetan, Idoia Torregarairen gidaritzapean, Iruri Altzerrekak eta Julio Sotok bertsoak jarriko dizkiete Cecilia Fernández, Oier Pedrera eta Aloña Aldasoro ikertzaileek jorratutako gaiei.

Fernández Hizkuntzalaritzako doktoregaia da UPV/EHUn eta Pau eta Aturrialdeko Unibertsitatean eta hizkuntzen zailtasunaz hitz egingo du. Ikuspegi zientifiko batetik Hizkuntza bat zaila izan daiteke? galderari erantzungo dio.

Pedrera, berriz, Zientzien Hezkuntzan doktoregaia da eta mendi eta basoetan pertsona askok duten landareekiko itsutasunaz hitz egingo du Ikusezina da berde kolorea? hitzaldian.

Azkenik, Genetika, Antropologia Fisikoa eta Animalien Fisiologia sailean tesia egiten ari den Aldasorok txakurren jatorriaren inguruan hausnartuko du Txakurraren jatorriaz mintzo den fosil zaharrena berbaldian.

Bertsozientziaren saioa abenduaren 4an asteazkena, arratsaldeko zazpietan, egingo da Bilboko Bidebarrieta Liburutegian. Sarrera librea izango da edukiera bete arte.

Emakumea eta hizkuntza: ikusezin bihurtzeko hizkuntza estrategiak
2024-12-13 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Komunikatzeko ez ezik, markoak ezartzeko ere balio duen tresna da hizkuntza. Izan ere, komunikazio- eta kognizio-tresna gisa, hizkuntzari erabilera desberdinak eman zaizkio. Batzuetan oharkabean pasatzen den zerbait da, baina eragin argia izan dezake egunerokoan, emakumeak ikusezin bihurtzeraino.

Hain zuzen ere, horixe izango da Lorena Pérez Hernándezek UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik hitzaldi zikloan eskainiko duen Emakumea eta hizkuntza: ikusezin bihurtzeko hizkuntza estrategiak hitzaldiaren gai nagusia. Hitzaldia abenduaren 13an, ostirala, egingo da Durangoko liburutegian, 18:30ean.

Hizlaria

Lorena Pérez Hernández, Errioxako Unibertsitatean doktorea eta Ingeles Filologian katedraduna da. Zaragoza eta Manchesterreko Unibertsitateetan ikerketa-egonladiak egin ditu eta Berkeleyko Unibertsitatean egon da.

Era berean, Lexicon Branding (AEB) enpresarentzat hizkuntza-aholkularia da. Bere portfolioan, besteak beste, BlackBerry, HP, Pentium, OpticWhite eta PowerBook marka komertzialak daude. Grupo Iberus Cognición en Accion (Campus Iberus) eta Grupo Riojano de Investigación en Semántica, Sintaxis y Uso del Lenguaje (Errioxako Unibertsitatea) taldeetako kidea da.

Bere ikerketa- eta irakaskuntza-ibilbide zabalaz gain, hizkuntzari eta kognizioari buruzko bi liburu eta 60 artikulu zientifiko baino gehiago idatzi ditu eta Principia aldizkarian, Brandemia atarian eta The Conversation-en kolaboratzen du.

Bidebarrieta Zientifikoa. Teknologia kuantikoak: zer da hori?
2024-12-18 19:00 - 20:30 | Biblioteca Bidebarrieta, Calle Bidebarrieta, 4, Bilbao
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Azken urteetan teknologia kuantikoen esparruan hainbat aurrerapauso eman dira. Horren adibide da, esaterako, datorren urtean IBM konpainiak, Basque Quantum proiektuaren barnean, Donostian jarriko duten superordenagailu kuantikoa. Basque Quantum Eusko Jaurlaritzak sustatuko ekimen estrategikoa da Gipuzkoako, Bizkaiako eta Arabako Foru Aldundiekin batera.

Horrelako tresna batek, kalkuluak azkarrago egiteko daukan gaitasunagatik orain arte konponezinak ziren arazoei aurre egiteko atea zabaltzen du.

Izan ere, konputazio kuantikoen ezaugarri nagusia da bit-etan oinarritu beharrean qubit-etan lan egiten duela. Horrek ahalbidetzen du ordenagailuak askoz ere arinago lantzea informazioa eta horrek hainbat ate zabaldu ditzake. Baina ez hori bakarrik. Teknologia kuantikoek arlo ezberdinetan inpaktu handia izan ditzakete. Esaterako, material berriak diseinatu ahalko dira, botika espezifikoak sortu edota ikerketaren optimizazioa hobetu.

Teknologia kuantikoa: zer da hori?

Horretaz hitz egingo du, hain zuzen ere, Javier Aizpurua Basque Quantum (BasQ) ekimeneko zuzendaria eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) Ikerbasque irakaslea Teknologia kuantikoa: zer da hori? hitzaldian.

Hizkera erraz eta hurbilean Aizpuruak konputazio kuantikoaren oinarrizko deskribatuko ditu eta teknologia horrek zein ondorio izango dituen azalduko du Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren edizio berrian. Hitzaldia abenduaren 18an izango da, Bidebarrieta Liburutegian, 19:00etan.

Sarrera librea izango da edukiera bete arte eta streaming bidez ere ikusi ahal izango Kulturgunea kanalean.

Hizlaria

Javier Aizpurua Basque Quantum (BasQ) ekimeneko zuzendaria eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) Ikerbasque irakaslea da. Bere doktorego ikasketak bukatu eta gero, bi ikerketa egonaldi burutu zituen, bata Suedian eta bestea Estatu Batuetan. Atzerritik bueltatzean, Donostian Nanofotonikaren teoriaz arduratzen zen bere ikerketa taldea osatu zuen, eta, hortik aurrera, argia eta materiaren arteko elkarrekintza kuantikoa ikasi du bere taldearekin batera.

Azken aldi honetan zenbait sari jaso ditu bere zientzia ekarpenengatik, besteak beste, Euskadi ikerketa saria 2022an. BasQ ekimenaren zuzendaritza bere gain hartu berri du azken urte honetan, eta, ekimen honen bidez, Euskadi ikerketaren eta talentuaren alorretan teknologia kuantikoen garapenean lider gisa kokatzea du helburu, teknologia horietan nazioartean erreferente bihurtuz.

Zientziaren Ertzetik: Bakterio ahaldunak? Antibiotikoekiko erresistentzia garatu duten bakterioak
2025-01-10 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Ohikoa da entzutea bakterioek geroz eta erresistzentzia handiagoa erakusten dutela antibiotikoen aurrean. Arazo hutsala eman dezake, baina antibiotikoekiko erresistentzia horrek badu bere garrantzia. Are gehiago, bakterio horien ugaritzea mehatxu biologiko bihurtu da eta horrek arriskuan jartzen du gure etorkizuna eta osasuna.

Baina, zer dela eta gertatzen da hori eta zeintzuk izan daitezke horren ondorioak? Zientziak egoera horri aurre egiteko erantzunik aurkitu du? Galdera horiei erantzungo die, hain zuzen ere, Itziar Alkorta Calvo Euskal Herriko Unibertsitateko Biokimika eta Biologia Molekularreko irakasle eta ikertzaileak Bakterio ahaldunak? Antibiotikoekiko erresistentzia garatu duten bakterioak hitzaldian.

Hitzaldia urtarrilarren 10ean, 18:30ean, izango da Durangoko Bizenta Mogel Bilbiotekan liburutegiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako Zientziaren Ertzetik hitzaldi zientifikoen zikloaren barnean.

Sarrera librea izango da edukiera bete arte eta streamingez jarraitzeko aukera ere egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Hizlaria

Itziar Alkorta Calvo: Biokimikan doktorea, Biokimika eta Biologia Molekularreko Saileko irakasle titularra UPV/EHUn eta unibertsitate bereko Ikerketa Zerbitzu Orokorretako (SGIker) zuzendaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Kimikan lizentziatu eta Biokimikan espezializatu zen. Doktore-tesia unibertsitate bereko Biokimika eta Biologia Molekularreko Sailean egin zuen eta doktorego-osteko ikerketa egin zuen Berkeleyn.

Bertsomatika: matematika eta bertsoak uztartzen dituen ekimena
2025-01-15 19:00 - 20:30 | Biblioteca Bidebarrieta, Calle Bidebarrieta, 4, Bilbao
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Bertsomatika 2025 urterako Bidebarrieta Zientifikoaren lehen proposamena da. Ekimen honek matematika eta bertsolaritza uztartuko ditu, ezagutzaren eta kulturaren adar horren arteko elkarrizketa sortuz.

Proposamen honek bi elementu oso desberdin ditu. Alde batetik, María Ángeles García Ferrero Madrilgo Matematika Zientzietako Institutuko zientzialari titularrak, Kiko “Dr. Hipotenusa” Belchí irakasle eta dibulgatzaile zientifikoak eta Álvaro Lozano Rojo Zaragozako Unibertsitateko irakasle titularrak emango dituzten hitzaldi matematikoak daude eta, bestetik, Nerea Ibarzabal eta Maialen Lujanbio gai horiek oinarri hartuta jarritako bertsoak.

Ekitaldia Espainiako Matematika Elkarteak (RSME) antolatutako VII. Ikasle Gazteen Kongresuaren harira egiten da. Marta Macho-Stadler eta Raul Ibañez UPV/EHUko irakasleak arituko dira aurkezle lanetan eta BCAM (Basque Centre for Applied Mathematics), UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra eta Bidebarrieta Liburutegiaren laguntza izan du ekimenak.

Hitzaldiak gaztelaniaz eta bertsoak euskaraz izango dira, baina Leire Vargas itzultzaile eta idazleak aldi bereko itzulpena egingo du.

Bertsomatika Bilboko Bidebarrieta Liburutegian egingo da urtarrilaren 15ean, 19:00etan. Sarrera librea izango da lekua bete arte eta streaming bidez ere jarraitu ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hizlariak

María Ángeles García Ferrero: Matematikako doktorea eta Madrilgo Matematika Zientzien Institutuko zientzialari titularra da. Hainbat erakundetan lan egin du, hala nola Bartzelonako Unibertsitatean, BCAMen, Heidelbergeko Unibertsitatean eta Leipzigeko Matematikako Max-Planck Institutuan. Bere interes zientifikoak deribatu partzialetako ekuazioak, alderantzizko problemak eta fisika matematikoa dira.

Kiko “Hipotenusa doktorea” Belchi: Matematikan doktorea. Estatu Batuetako, Erresuma Batuko eta Espainiako unibertsitateetan irakasle eta ikertzaile izan da. Britainiar Parlamentuan edo Japonian dibulgazio zientifikoa egiteaz gain, matematikako bideo dibertigarriak argitaratzen ditu eta Bartzelonan bakarrizketa komikoak egiten aurki dezakezu. Gaur egun institutuko irakaslea da eta topologia fisika kuantikoan nola aplikatu ikertzen ari da.

Álvaro Lozano Rojo: irakasle titularra Zaragozako Unibertsitatean, eta doktorea UPV/EHUn. Bere ikerketa sistema dinamikoetan eta bere aplikazioetan oinarritzen da, biologiaren eremuan arreta berezia jarriz.

Dioxinak: mugarri historikoak, erraustegiak eta Zaldibarko zabortegia
2025-01-28 18:30 - 20:00 | Herri Biblioteka, Bidebarrieta, 4, Iurreta
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Dioxinek eta furanoek 210 konposatu kimiko ezberdineko familia osatzen dute, literatura zientifikoan “kongenereak” deitu ohi direnak eta, kasu batzuetan, benetan toxikoak dira nahiz eta dosiak oso txikiak izan.

Izan ere, dioxinak eta furanoak nazioartean onartutako 12 kutsatzaile organiko iraunkorretako bi dira. Azpiproduktu horiek ez dira inoiz helburu komertzialekin ekoitzi. Horien jatorria herbizida edo intsektiziden produkzioarekin, industria edo erraustegiekin lotutako giza jarduerarekin eta sumendien edo suteak bezalako fenomeno naturalekin erlazionatuta dago.

Hortik abiatuta Yanko Iruin Zientzia Kimikoetako doktoreak dioxinen historia aztertuko du Dioxinak: mugarri historikoak, erraustegiak eta Zaldibarko zabortegia hitzaldian, Iurretako Udal Liburutegiak eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako Agora, Ezagutzaren Plaza zikloaren barruan.

Hitzaldia dioxinen aurrekari historikoetatik hasi eta Zubietako erraustegia edo Zaldibarko zabortegien kasuetarainoko ibilbidea egingo du animaliengan duten toxikotasunaren lehen ebidentziak, Vietnamgo gerrako “agente laranjaren” deribatua edo Seveso eztanda bezalako mugarriak aipatuz.

Hitzaldi-solasaldia urtarrilaren 28an izango da, 18:30ean, Iurretako Udal Liburutegian. Hitzaldia gaztelaniaz izango da eta sarrera librea eta doakoa da, baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera e-mail bat bidaliz edo 946812726 telefonora deituz.

Hizlaria

Juan José (Yanko) Iurin Sanz Kimikan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean eta doktoregoa UPV/EHUn egin zuen. Kimika Fisikoko katedraduna izan da unibertsitate bereko Kimika Fakultatean. 19 doktore-tesi zuzendu ditu eta bi liburu eta 132 artikulu argitaratu ditu polimeroen edo plastikoen arloko nazioarteko aldizkarietan. Gainera, Material Polimerikoen Institutuaren (POLYMAT) sortzaileetako bat eta, 1999tik 2013ra, zuzendariordea izan da. Horretaz gain, 2006tik El Blog del Buhon kimikari buruz dibulgatzen du.

Zientziaren Ertzetik: Genetikaren gaurko mugarriak
2025-02-07 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Detalles

Data y hora:

Hizkuntza: Euskara

Streaminga: Bai

Lugar

Genetikak eta haren ikerketak espektatibak, itxaropenak eta kezkak sortzen dituzte. Fenomeno hori ez da arraroa, hedabideetan genetikarekin zerikusia duten gaien presentzia eta jarraipena kontuan hartzen badugu. Presentzia mediatikoaz harago, genetikaren historia gure osasuna eta bizitza irauli duten une garrantzitsuez josita dago, eta gertakari hauek herritarren interesa pizten dute. Mugarri gehienak onuragarriak badira ere, badago baten bat kaltegarria ere izan daitekeena.

Koldo Garcia Etxebarria ikertzaileak “Genetikaren gaurko mugarriak” hitzaldia eskainiko du, eta bertan, gaur egungo genetika ulertzeko hiru mugarri izango ditu ardatz: gene-informazioaren ulermena, geneen edizioa eta genetikaren dibulgazioa.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekak antolatutako Zientziaren Ertzetik hitzaldi zikloan izango da “Genetikaren gaurko mugarriak”, hitzaldia otsailaren 7an, ostirala, Durangoko liburutegian, 18:30ean.

Sarrera librea izango da lekuak bete arte eta streamingez jarraitzeko aukera ere egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Hizlaria

Koldo Garcia Etxebarria biologoa eta genetikan doktorea da. Ikertzaile gisa, UPV/EHUn, Bartzelonako Biologia Ebolutiboaren Institutuan eta Biogipuzkoan egin du lan, eta genetikaren hainbat alderdi aztertu ditu horietan guztietan.

Dibulgatzaile gisa, urte asko daramatza genetika eta zientziaren gizarte-ardura herritarrengana gerturatzen eta, gaur egun, Biogipuzkoako Dibulgazio eta Kultura Zientifikoko arduraduna da.

2025eko Darwinen Egunean gure espeziearen berezitasuna izango da mintzagai eboluzioaren bidez
2025-02-12 18:30 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Egoitza

Otsailaren 12an, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian, 18:30ean, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Zirkulu Eszeptikoak Charles Darwinen jaiotza oroituko dute bi hitzaldirekin, gure espeziearen berezitasunari begirada zabala eskaintzeko asmoz. Hizlariak izango dira, batetik, Conchi de la Rúa Euskal Herriko Unibertsitateko Antropologia Biologikoko katedraduna, eta, bestetik, Ignacio Martínez Alcalako Unibertsitateko Antropologia Fisikoko katedraduna eta Mercedes Conde Alcalako Unibertsitateko Antropologia Fisikoko doktorea.

Egitaraua

Conchi de la Rúak “La huella de especies humanas del pasado en nuestro genoma” (Iraganeko giza espezieen arrastoa gure genoman) hitzaldia emango du eta Ignacio Martínezek eta Mercedes Condek “Primate altruista”. Mintzaldietan hizlariek gaur egun giza eboluzioaren esparruan egiten ari diren ikerketen emaitzak erakutsiko dituzte, horiei esker, gure espeziearen historia eta gizakien berezko ezaugarri batzuen sorrera ulertzeko aukera baitugu.

Horrela, Conchi de la Rúa UPV/EHUko ikertzaileak azalduko du DNA fosilaren azterketari esker jakin ahal izan dela iraganean giza espezie ezberdinen arteko hartu-emanak egon zirela. Paleogenomikari esker, jakina da neandertalak eta denisovarrak duela 40 000 urte inguru, Afrikatik hainbat migrazio-boladaren ondoren Eurasiara iritsi ziren lehen sapiensekin bizi izan zirela. Ignacio Martínezek eta

Mercedes Condek, Alcalako Unibertsitateko ikertzaileek, biologia ebolutiboan gehien eztabaidatu den gaietako bati ekingo diote: altruismoaren jatorria. Altruismoa gizakion ezaugarri berezienetako bat da, eta haren eboluzio-historia ezagutzea garrantzitsua da gizateria ulertzeko. Altruismoaren jatorriak zerikusi zuzena du pertsona kalteberen edo zaurgarrien zaintzarekin. Alderdi hori erregistro fosilean aztertu daiteke, eta auzi horri buruzko argitasun gehien ematen duten giza fosilak Espainiako bi aztarnategitan agertu dira: Atapuercan (Burgos) eta Cova Negran (Valentzia).

Ezaugarriak

2025eko Darwinen Egunak Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren eta ‘El Correo’ egunkariaren laguntza du, eta otsailaren 12an izango da, 18:30ean, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian. Sarrera doakoa izango da aretoa bete arte, eta streaming bidez ere jarraitu ahal izango da KulturguneaTB kanalaren bidez.

Hizlariak

Concepción de la Rúa Vaca Medikuntzan eta Biologian lizentziatua da, eta Antropologia Biologikoan katedraduna Euskal Herriko Unibertsitatean. UPV/EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko irakaslea eta ikertzailea da, eta bertan, DNA zaharra ikergai duen laborategi bat sortzea sustatu zuen, arlo honen hastapena izanik. Euskal unibertsitate-sistemako UPV/EHUko Giza Biologia Ebolutiboa ikerketa-talde finkatuaren zuzendaria era bada. Bere ibilbide profesionalean diziplinarteko ikerketa-proiektuak garatu eta gidatu ditu, eta, besteak beste, antzinako gizakien ikerketa paleogenomikoetan nabarmendu da. Gaur egun, otsoaren etxekotzeari buruzko proiektu batean ari da lanean.

Ignacio Martínez Mendizabal Antropologia Fisikoko katedraduna da Alcalako Unibertsitatean. 1984tik Atapuerca mendilerroko Pleistozeno Aztarnategien ikerketa-taldeko kidea da. 1997an Asturiasko Printzesa Saria jaso zuen ikerketa zientifiko eta teknikoko arloan. Ibilbide luzeko profesionala da eta aditua da giza eboluzioaren arloan. Hainbat inpaktu-artikulu zientifikoren egilea eta nazioarteko proiekzioko hizlaria ere bada. Besteak beste, ‘El primate que quería volar’ liburuaren egilea da eta, Juan Luis Arsuagarekin batera, ‘La Especie Elegido’, ‘Amalur’ eta ‘Atapuerca y la Evolución Humana’ liburuak argitaratu ditu.

Mercedes Conde Valverde Antropologia Fisikoan doktorea da eta Alcalako Unibertsitateko Bizitza Zientzien Saileko irakaslea da. Otoakustika Ebolutiboa eta Paleantropologiako Ikerketa Katedra (HM Ospitaleak – Alcalako Unibertsitatea) zuzentzen du, Binghamton University-ko (SUNY-USA) Antropologia Saileko ikertzaile afiliatua da, eta Buenos Airesko Unibertsitateko irakasle gonbidatua ere. Atapuercako ikerketa-taldeko kidea da 2012tik, eta bere ikerlanaren ardatza entzumenaren eboluzioa eta hizkuntzaren jatorria aztertzea izan da. Besteak beste, ospe handiko aldizkarietan argitaratutako artikulu zientifikoetan parte hartu du eta ‘El lenguaje. En busca de las primeras palabras’ liburuaren egilea da.

Hizkuntza eta kultura-aniztasuna hezkuntzan izango dira hizpide Hezkuntza-frogak jardunaldian
2025-02-21 09:00 - 14:00 | Facultad de Educación de Bilbao – UPV/EHU, Sala Juliana Agirrezabala, Barrio Sarriena, s/n, Leioa, 48940
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Egoitza

Hezkuntza-frogak jardunaldia bueltan da beste urte batez, ebidentzia zientifikotik abiatuta egungo hezkuntza-estrategien eraginkortasuna berrikusteko. Mintegiaren zazpigarren edizioan aztertuko diren gaietako batzuk honako hauek izango dira: ahozko hizkuntzaren garapena haurtzaroan, gai berari buruzko errealitate desberdinak sortzeko duen ahalmena, eta ingurune kultura-aniztunetako ikaskuntzaren aberastasuna.

Ekitaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra eta Bilboko Hezkuntza Fakultatearen arteko lankidetzari esker burutuko da otsailaren 21ean, goizeko 9:15ean hasita eguerdiko 13:40ak arte. Jardunaldia UPV/EHUko Hezkuntza Fakultateko (Leioa) Juliana Agirrezabala aretoan izango da. Hitzaldiak Euskal Herriko eta Espainiako aditu ugarik emango dituzte; batez ere, hezkuntza, heziketa eta irakaskuntza arloko jakitunak izango dira hizlariak.

Mintegiaren zazpigarren edizioa hezkuntza arloko profesionalei eta, etorkizunean, kolektibo horretako kide izango direnei zuzenduta dago. Helburua da gaur egun erabiltzen diren estrategien baliagarritasunari buruzko hausnarketa partekatua ahalbidetzea, ebidentzia zientifikotik abiatuta.

Egitaraua

Jardunaldiak 30-40 minutuko iraupena izango duten bost hitzaldi izango ditu, gaur erabiltzen diren hezkuntza-praktikak ebidentzia zientifikoarekin kontrastatzeko.

Lehenengo, Julián Palazónek, Hezkuntza Zientzietan doktore, psikologo eta pedagogoak, haur hezkuntzan ahozko hizkuntza garatzeko programetan zentratutako hitzaldi batekin emango dio hasiera jardunaldiari. Kontzientzia fonologikoaren garapenarekin, hiztegiarekin eta gaitasun narratiboekin zerikusia duten programak izango ditu hizpide. Jarduera horiek babesten dituzten ebidentzia zientifikoez baliatuko da, funtsezkoak baitira irakurketa ikasteko eta irakurmena garatzeko.

Lorena Pérezek hartuko dio lekukoa, Errioxako Unibertsitateko Hizkuntzalaritza Kognitiboko katedradunak, gai berari buruzko errealitate anitzak sortzeko hizkuntzak duen boterea erakusteko. Hitzaldian Espainiako hezkuntzaren ikuspegi ezberdinetako adibideak plazaratuko ditu, esaterako, egungo diskurtsoa zein den adieraziko du eta iritzi eta politika publikoetan duen eragina.

Eskola-liburutegia da gure ondare literarioaren gotorleku nagusia. Jardunaldiko hirugarrena Gemma Lluc izango da. Lluc, Valentziako Unibertsitatean Literaturako katedraduna da eta eskola-liburutegien garrantzia erakutsiko du, bertan nor garen eta, aldi berean, gure sustraiak ulertzen laguntzen diguten lanez gozatzeko aukera baitago.

Ondoren, Andrea Khalfaouik, Deustuko Unibertsitatean Hezkuntzan doktoratutako irakasleak, azalduko du nola kultura-aniztasunean oinarritutako kalitatezko haur hezkuntza gai den gizartean ematen diren desparekotasun sakonenak gainditzeko.

Eguneko azken hitzaldia Marta Ferrerok emango du, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Ikerketa eta Transferentziako dekanordeak. Saio horretan, ikaskuntza esanguratsuagoa eta iraunkorragoa lortzeko estrategiarik eraginkorrenetako batzuen inguruan hausnartuko du, baita horien erabilera ikasleen artean nola hedatu den ere. Hizlari gisa parte hartzeaz gain, Ferrero Hezkuntza-frogak jardunaldiaren zuzendari zientifikoa da ere.

Ezaugarriak

Sarrera librea izango da lekuak bete arte, baina beharrezkoa da inskripzioa. Horretarako kzk.ehu@gmail.com helbidera mezu bat bidali behar da, izen-abizenak eta lan tokia edo zeregina adierazita. Bertara joaterik ez dutenek streaming bidez jarraitu ahal izango dute jardunaldia https://ehutb.ehu.eus/canal1 helbidean.

Hizlariak

Julián Palazón Hezkuntza Zientzietan doktorea, psikologoa, pedagogoa eta irakaslea da Valentziako Nazioarteko Unibertsitatean (VIU). Era berean, Ikaskuntza Zailtasun Espezifikoetan Esku Hartzeko Taldean (INDEA) laguntzen du. Talde horretan, irakurketa, idazketa, hizkuntza eta hizketa hobetzeko hezkuntza-programak diseinatu, aplikatu eta ebaluatzen ditu.

Lorena Pérez Hizkuntzalaritza Kognitiboko katedraduna da Errioxako Unibertsitatean, eta GRISSU ikerketa-taldeko kidea (Semantika, Sintaxia eta Hizkuntzaren Erabilerari buruzko Errioxako Ikerketa Taldea) eta Campus Iberuseko ICON-Cognción en Acción ekintza-taldeko kidea ere bada. Hizkuntza ikertzen du, komunikatzeko eta munduaz hitz egiteko ez ezik, ulertzeko eta elkar ulertzeko ere balio digun tresna gisa.

Gemma Luch Literaturako katedraduna da Valentziako Unibertsitatean (UV), eta irakaslea Filologia katalaneko Sailean. 30 urteko ibilbidea egin du ikerketaren esparruan ikertzen eta ezagutza transferitzen. Kanon ez-akademikoa, politikak eta irakurketaren eta liburutegiaren sustapena ditu ikergai.

Andrea Khalfaoui Hezkuntzan doktoratu zen Deustuko Unibertsitatean eta gaur egun irakaslea eta ikertzailea da Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza Zientzien Sailean. Bere ikerketa-ildoa ikasle zaurgarrien arrakasta akademiko eta sozialaren sustapenean oinarritzen da, batez ere ijito etniakoena eta ikasle migratzaileena.

Marta Ferrero Madrilgo Unibertsitate Autonomoko (UAM) Irakasleen Prestakuntza eta Hezkuntza Fakultateko Ikerketa eta Transferentzia dekanordea da. Bere ikerketa-ildo nagusiak hauek dira: ideia okerrak identifikatzea eta murriztea ikasten ari diren edo lanean ari diren irakasleen artean, eta irakaskuntza-ikaskuntza prozesuei aplikatutako psikologia kognitiboa.

Agora, ezagutzaren plaza | Lurzoruaren kudeaketaren eragina eguneroko ur-horniketan
2025-02-25 18:30 - 20:00 | Iurretako Herri Biblioteka, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaminga: Ez

Egoitza

Kalitatezko edateko ura eskuratzea gero eta erronka handiagoa bihurtu da munduan, eta Euskal Herria ez da salbuespena. Baliabide naturalen gehiegizko ustiapena eta kutsadura bezalako faktoreek, edota klima-aldaketaren ondorioek gero eta gehiago eragiten diete ibaiei eta akuiferoei, gure ur-iturri nagusiei.

Nola berma dezakegu ezinbesteko baliabide natural horren epe luzerako hornidura egonkor eta iraunkorra? Inguruko basoetako lurzoruak modu eraginkorrean kudeatzeak eragin positiboa izan lezake eguneroko ur-horniduran.

Gai honen inguruan hitz egingo du UPV/EHUko Prozesu Hidro-Ingurumenekoen Ikertaldeko Ane Zabaleta ikertzaileak “Lurzoruaren kudeaketaren eragina eguneroko ur-horniketan” hitzaldian.

Ane Zabaleta Geologian doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) eta bere hitzaldian Life-Urbaso ikerketa-proiektu europearraren gako batzuk azalduko ditu. Esaterako, ikerketa honetan edateko uraren kantitatea eta kalitatea bermatzeko, naturan oinarritutako hainbat irtenbide garatuko dira eta Urdaibaiko Biosfera Erreserbako 40 ur-erauzketa gunetan ezarriko eta probatuko dira irtenbide horiek.

Horrez gain, hitzaldian, egunero kontsumitzen dugun urarekin zerikusia duten gai ohikoenei ere erantzungo die: uraren jatorria, honen ibilbideari buruzko xehetasunak eta arrotik gure txorrotetaraino bidean zehar aurkitzen diren oztopo zeintzuk diren.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Bibliotekak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloaren barruan egingo da ekitaldia, otsailaren 25ean, asteartea, 18:30ean, bibliotekan bertan. Sarrera librea eta doakoa da lekuak bete arte baina baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera e-mail bat bidaliz edo 946812726 telefonora deituz.

Hizlaria

Ane Zabaleta Lopetegi Geologian doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). Gaur egun, UPV/EHUko Matematika, Zientzia Esperimental eta Gizarte Zientzien Didaktika saileko irakaslea da, Prozesu Hidro-Ingurumenekoen Ikertaldeko ikertzailea. Azken 20 urteetan, lurrazaleko uren azterketan espezializatu da, sedimentuekin duen dinamikan eta klima-aldaketak lurzoruaren kudeaketan duen inpaktuan.

Bidebarrieta Zientifikoa | Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoak
2025-03-05 19:00 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: KulturguneaTB

Egoitza

Medikuntza pertsonalizatua eraldatzen ari da gaixotasunak ulertzeko dugun modua, bereziki adimen artifiziala eta gene-analisien bezalako garapen teknologikoei esker. Historian lehen aldiz, arreta indibidualizatuagoa eta eraginkorragoa eskaintzeko aukera ematen diguten tresnak ditugu, paziente bakoitzaren ezaugarri berezietara egokituak, eta horrek orain arte ezagututako arreta medikoaren eredua irauliko duela ematen du.

Hala ere, teknologia horiek aurrera egin ahala, osasunarekin eta gizarte osoarekin zerikusia duten dilema etiko berriak sortzen dira. Datu bolumen handien erabilera masiboak pribatutasunari eta diskriminazio arriskuari buruzko zalantzak sortzen ditu. Zenbateraino gaude prest gure informazio pertsonala emateko, osasun arreta zehatzagoa lortzeko? Zer gertatzen da intimitaterako eta gure datuen babeserako eskubidearekin gero eta digitalizatuagoa dagoen mundu honetan?

Gai horien inguruan argia emateko asmoz, Iñigo de Miguelek, UPV/EHUko Ikerbasque irakasle ikertzaileak eta bioetikan eta teknozientzia berrien zuzenbidean adituak, “Dilemas éticos de la medicina personalizada” (Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoak) hitzaldia eskainiko du martxoaren 5ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian.

Hitzaldian, Zuzenbidean eta Filosofian ere doktore den De Miguelek medikuntza pertsonalizatuaren erronka bioetiko nagusienetako batzuk aztertuko ditu, hala nola, pazienteen datuen kudeaketa masiboa, diskriminazio arriskua edo erabaki medikoak ez daudela bakarrik algoritmo automatizatuen mende bermatzearen garrantzia. Horrez gain, beste gai batzuk ere jarriko ditu mahai gainean, esaterako, osasun arloko profesionalari alternatibak eskaini beharra terapiekiko atxikidura falta saihesteko. Izan ere, fenomeno hori gaixo batek medikuaren aginduak behar bezala jarraitzen ez dituenean gertatzen da, eta egungo medikuntzaren erronka handienetako bat bihurtu da.

Medikuntza pertsonalizatuaren dilema etikoen inguruko hitzaldi-solasaldia UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB Kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da lekuak bete arte.

Hizlaria

Íñigo de Miguel Beriain Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua da (Nafarroako Unibertsitatea), Zuzenbidean lizentziatua eta doktore europarra (UNED) eta Filosofian doktorea (UPV/EHU). Gaur egun, Ikerbasque ikertzaile irakaslea da UPV/EHUko Zuzenbide fakultateko Zuzenbide eta Giza Genoma Katedrako ikerketa-taldean. Espainiako Bioetika Batzordeko kidea eta Euskadiko Medikamentuen Ikerketarako Etika Batzordeko (CEIm) presidentea da. Bioetikarekin eta teknozientzia berrien zuzenbidearekin lotutako sei liburu eta hirurogei artikulu baino gehiago argitaratu ditu.

Zientziaren ertzetik | Nola sortzen da desira?
2025-03-07 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming: Bai

Egoitza

Bizitza sexual osasuntsu bat eta betea izateko beharrezkoa den lehen gauza da desirak nola funtzionatzen duen jakitea. Izan ere, erabat jabetzen ez bagara ere, desiraren atzean prozesu biologiko, emozional eta erlazionalen multzo handi bat ezkutatzen da, eta horrek zuzenean eragiten du gure sexualitatea bizi eta esperimentatzeko dugun moduan.

Desiraren jatorria eta ezaugarriak ezagutzeko eta hau aktibatzen laguntzen duten faktoreetan sakontzeko Laura Morán psikologo eta sexologoak “¿Cómo surge el deseo?” (“Nola sortzen da desira?”) hitzaldia eskainiko du. Bertan desiraren ezaugarriez gain berau geldiarazten duten mekanismoetan sakontzuko du ere. Era berean, Moránek libidoaren inguruko mito faltsu batzuk desmuntatuko ditu, jendeari bere modus operandia hobeto ulertzeko aukera emango diotenak.

Hitzaldia martxoaren 7an izango da, arratsaldeko 18:30ean Duragok Bizenta Mogel Bibliotekan, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bizenta Mogel Bibliotekak antolatzen duten Zientzia Ertzetik dibulgazioko hitzaldi-sortaren barruan.Sarrera librea izango da lekuak bete arte eta streamingez jarraitzeko aukera ere egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Hizlaria

Laura Morán, Psikologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, familia- eta bikote-terapian espezializatua dago. Dibulgatzailea ere bada, izan ere “hobe da informatzea eta heztea sendatzea baino” leloaren defendatzaile sutsua da, eta psikologia, sexualitatea eta giza harremanak publikoari hurbiltzea du helburu, ikuspegi argi, dibertigarri eta taburik gabeko batetik.

Hainbat irratsaioren kolaboratzailea da, esaterako, RTVEko Gente despierta edo Radio Euskadiko Boulevard programena. Telebistan RTVEko Órbita Laika programan parte hartzen du eta baita ere Naukas edo Desgranando Ciencia bezalako dibulgazio ekitaldietan. Horrez gain, sexualitateari buruz eta bikote-harremanen inguruko hainbat libiru argitaratu ditu, besteak beste, “Perfectamente imperfectas” (Destino) y “Por qué no deseo” (Next Door Publishers).

Martxoak 14: π zenbakia protagonista BCAM Naukas ekitaldian
2025-03-14 09:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara/gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: Kosmos EITB

Egoitza

π letra grekoaz irudikatzen den Pi zenbakia, munduan dauden konstante matematikorik garrantzitsuenetakoa da. Zenbaki honek mendez mende eragin duen lilura handia da, izan ere, 4.000 urte baino gehiago da ikergai zenbaki hau eta berari eskainitako eguna ere badago egutegian, martxoan baitugu Pi zenbakiaren Eguna ospatzeko data.

Nazioarteko ekitaldi hau Larry Shaw fisikari estatubatuarraren eskutik sortu zen, 1988an efemeride hau ospatzeko proposamena egin baitzuen. Ingelesez eta euskaraz, martxoaren 14a idazteko modua bat dator konstante matematiko ezagunaren lehenengo hiru digituekin: 3-14 -martxoak 14-, euskaraz / 3-14 -March 14th-, ingelesez. Azken urteotan, Pi Egunaren ospakizuna zabalduz joan da, eta 2019ko azaroaren 26an UNESCOk martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

Aurten ere, Basque Center for applied Mathematics (BCAM) zentroak eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak ospakizunarekin bat egin eta BCAM NAUKAS ekitaldiaren bosgarren edizioa antolatuko dute martxoaren 14an UPV/EHUren Bizkaia Aretoan.

Goizean, BCAM NAUKAS 2025 ekitaldiak matematika-tailerrak eskainiko ditu, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleei matematika modu ludiko eta erakargarrian hurbiltzeko asmoz.

Arratsaldean, 15 minutuko hitzaldi zientifiko dinamikoak eta hurbilekoak izango dira Bizkaia Aretoko Mitxelena aretoan. Hitzaldi horien bidez, besteak beste, Pi zenbakiak eguneroko bizitzan dituen propietateak eta aplikazioak ezagutuko ditugu.

BCAM Naukas 2025 ekitaldiaren programa

Goizez – 9:30 – 13:30- Matematika-tailerrak

Lehen Hezkuntzako azken mailetako eta Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak. Gazteei matematika era ludiko eta erakargarrian hurbiltzea dute helburu, zientzia honekiko jakin-mina pizteaz gain.

Lehen Hezkuntza – 5. eta 6. mailako ikasleentzat

Papiroflexia matematikoa – euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Eskuak Matera: hurbilketa fraktala – euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Bigarren Hezkuntza – 1. eta 2. DBHko ikasleentzat

Juegos Gigantes -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Math Mystery Box -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Magia y Matemáticas -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Juegos con lápiz y papel -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Bigarren Hezkuntza – 3. eta 4. DBHko ikasleentzat

Resolver el Cubo Rubik -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

NAN txartelaren sekretuak -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10 (* Parte-hartzaileek NAN bat ekarri beharko dute edota haren fotokopia bi aldeetatik.)

Tailerrak doakoak dira eta gehienez 35 pertsonako edukiera dago bakoitzean. Ikasleek parte hartuko dute tailerretan eta ikastetxe gehiagok parte hartu ahal izateko, ikastetxe batek gehienez bi tailerretan parte hartu ahal izango du.

OHARRA: Tailer guztiak beteta daude.

Arratsaldez – 18:30 – 20:30 – Hitzaldi laburrak

15na minutuko hitzaldi labur, bizi eta hurbilak izango dira eta, besteak beste, bertaratutakoei matematiken izaera liluragarria bistaratzeaz gain, Pi zenbakiaren propietateak eta eguneroko bizimoduan dituen aplikazioak emango dira ezagutzera.

18:30 – 18:40: Ongietorria

18:40 – 18:45: Javier Peláez (Naukas): Aurkezpena

18:45 – 19:00: Fátima Mª García (Santiago de Compostelako Unibertsitatea): “Poesía irracional”

19:00 – 19:15: Enrique F. Borja (Sevillako Unibertsitatea): “Cuando te crees que lo has entendido todo”

19:15 – 19:30: Clara Grima (Sevillako Unibertsitatea): “Midiendo un mundo redondo”

19:30 – 19:45: Daniel Eceizabarrena (BCAM): “La longitud de la costa y otros fractales”

19:45 – 20:00: Judit Mínguez (Errioxako Unibertsitatea): “Las matemáticas en el diseño gráfico”

20:00 – 20:15: Luca Fanelli (Ikerbasque, UPV/EHU & BCAM): “Do, Re, Mi, Fa, Sol La, π: ¿Por qué tenemos siete notas?”

20:15 – 20:30: Javier Peláez (Naukas): BCAM NAUKAS ekitaldiaren itxiera

BCAM NAUKAS 2025 hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EITBko Kosmos kanalaren bidez. Hitzaldiei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, ikus programa osoa esteka honetan.

Zatoz Pi Eguna ospatzera martxoaren 14ean Bizkaia Aretora, eta ezohiko matematika egunaz gozatzeko aukera izango duzu!

Agora, ezagutzaren plaza | Mitoak argituz paleontologiaren eskutik
2025-03-25 18:30 - 20:00 | Iurretako Herri Biblioteka, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaminga: Ez

Egoitza

Paleontologia gure planetako bizitzaren iragan geologikoa aztertzen duen zientzia da. Iraganean bizi izan zirenen arrasto fosilen behaketan eta azterketan oinarritzen du bere ikerketa. Organismo organikoen arrastoak, esaterako, landareen eta animalienak, sarritan harkaitzei itsatsita gorde ohi dira, eta hauei esker duela milioika urte Lurreko bizilagunak eta haien ohiturak nolakoak ziren ulertzeko gida gisa balio digute.

Gaur egun, fosil horien ikerketari esker zehaztasun eta zorroztasun handiagoarekin jakin dezakegu iragana nolakoa izan zen. Hala ere, fosilen esanahia azaltzeko ahaleginetan hainbat teoria sortu izan ditugu historian zehar. Askotan izaki mitologikoak izan dira teoria horietako protagonista, kondaira ugariren sorratzaile.

Xabier Murelagak, Geologian doktorea eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea, “Mitoak argituz paleontologiaren eskutik” hitzaldia eskainiko du martxoaren 25ean Iurretako Herri Bibliotekan. Bertan, historiako mito horiek paleontologiarekin duten harremana erakutsiko du.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Bibliotekak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloaren barruan egingo da ekitaldia, martxoaren 25ean, asteartea, 18:30ean, bibliotekan bertan. Sarrera librea eta doakoa da baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera e-mail bat bidaliz edo 946812726 telefonora deituz.

Hizlaria

Xabier Murelaga, Geologian doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean 2000. urtean eta Paleontologia arloko irakaslea da UPV/EHUko Geologia sailean ordutik aurrera. Tesia Nafarroako Errege Bardean aurkitutako fosilei buruzkoa izan zen. Bere karreraren hasieratik lotura estua du ikerketarekin eta geologiaren dibulgazioarekin. Ildo horretan, hainbat argitalpen zientifikotan parte hartu du, baita doktorego-tesien eta master eta gradu amaierako lanen zuzendaritzan ere. Dibulgazioaren arloan, hitzaldi, txango, liburu eta erakusketa ugari antolatu ditu.

2025eko "Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat" jardunaldia
2025-03-26 16:00 - 2025-03-28 19:30 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Zer dute komunean paisaia ikusgarri batek, milaka urteko fosil batek edo bertan behera utzitako harrobi batek? Ondare geologikoaren parte dira guztiak, Lurraren historiaren lekuko, eta balio zientifiko, hezitzaile, kultural eta estetiko handia dute. Hala ere, oraindik ez da oso ezaguna hauen garrantzia.

Ondare geologikoaren ingurukoak hurbiltzeko gizarteari, martxoaren 26an, 27an eta 28an “Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat” dibulgazio-jardunaldiaren bosgarren edizioa izango da eta aurtengoaren gaia “Ondarea ondare” izango da. Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) Zientzia eta Teknologia Fakultateko Hidro-Ingurumen Prozesuak (HGI) ikerketa-talde finkatuak antolatu ditu jardunaldiok, eta hauen laguntza izango dute: Bizkaiko Campuseko Errektoreordetza, UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra, Euskal Kostaldeko Geoparkea eta Energiaren Euskal Erakundeak (EVE).

Ekitaldia UPV/EHUko Bizkaia Aretoan izango da (Bilbo), martxoaren 26an eta 27an, 16:00etatik aurrera, eta hitzaldiak zuzenean zein streaming bidez jarraitu ahal izango dira EiTBko Kosmos kanalaren bidez. Amaitzeko, martxoaren 28an (ostirala), ekitaldiari amaiera emateko, Urkiolako Parke Naturalera (Bizkaia) mendi irteera bat egingo da, non dibulgazio geologikoa eta ilustrazio zientifikoa uztartuko dira.

Egitaraua

Martxoaren 26a, asteazkena – 16:00etatik – 19:30era

«La memoria de la Tierra. El reconocimiento internacional del patrimonio geológico» (Lurraren memoria. Geologia-ondarearen nazioarteko aitorpena) – Asier Hilario (IUGS)

«Y… ¿cómo se gestiona el patrimonio natural?» (Eta… nola kudeatzen da ondare naturala?) – Xabier Arana (Bizkaiko Foru Aldundia)

«Valle Salado: ¿de dónde viene la sal? ¿De dónde viene el agua?» (Anañako Gatz Harana: nondik dator gatza? Nondik dator ura?) – Iñaki Antigüedad (UPV/EHU)

«Gestión y actuaciones en el Paisaje Natural Protegido del Diapiro de Añana» (Añanako diapiroko Paisaia Natural Babestuaren kudeaketa eta jarduketak) – Joseba Carreras (Arabako Foru Aldundia)

«Un llanto en la oscuridad» (Negar bat iluntasunean) – Inma Mugerza (UPV/EHU)

Martxoaren 27a, osteguna – 16:00etatik – 19:30era

«Geoparques, motores de desarrollo» (Geoparkeak, garapenaren eragileak) – Leire Barriuso (Geogarapen Elkartea)

«Sobrarbe-Pirineos: qué hacemos en un geoparque de montañas» (Sobrarbe-Pirinioak: zer egiten dugu mendi-geoparke batean?) – Ánchel Belmonte (Geoparque Mundial UNESCO Sobrarbe-Pirineos)

«¿Y esto también lo hacéis? Participación social y desarrollo local en el Geoparque Las Loras» (Eta hau ere egiten duzue? Parte-hartze soziala eta tokiko garapena Las Loras Geoparkean) – José Ángel Sánchez (ARGEOL)

«Patrimonio minero: la huella de un modelo social muy geológico» (Meatze-ondarea: gizarte-eredu geologiko baten aztarna) – Jesús María Esteban (EEE)

«Patrimonio cultural: ¿qué tienen en común la Basílica de San Pedro del Vaticano y la de Begoña?» (Kultura-ondarea: zer dute komunean Vatikanoko San Pedro Basilikak eta Begoñakoak?) – Laura Damas (UPV/EHU)

Martxoaren 28a, ostirala – 16:00etatik – 19:30era

«El imaginario de la geología» (Geologiaren imajinarioa): Urkiolako Parke Naturalera irteera – Arantza Aranburu eta Vega Asensio (UPV/EHU)

Izen-ematea eta sarrera

Bizkaia Aretoko hitzaldien sarrera librea eta doakoa da eta Urkiolako irteeraren kasuan ere, baina autobuseko leku-kopurua mugatua izango da (Bilbotik aterako da autobusa eta 30 leku ditu). Beraz, martxoaren 28an Urkiolara egiten den irteeraren kasuan, izena ematea derrigorrezkoa da. Izen-ematea formulario honen bidez egin daiteke. Informazio gehiago nahi izanez gero, antolatzaileekin harremanetan jar zaitezke posta elektroniko honetara idatziz: j.geologiamiopes@gmail.com.

Bidebarrieta Zientifikoa | Ingurumen erradioaktibitatea zaintzen
2025-04-09 19:00 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB

Egoitza

Ingurumenaren zaintza erradiologikoa funtsezko prozesua da ingurunean dagoen erradioaktibitatearekiko esposizioa kontrolatu eta minimizatzeko. Esposizio horren jatorria naturala edo instalazio nuklearren eta erradioaktiboen operazioetatik eratorritakoa izan daiteke. Herritarrentzako seguruak diren erradiazio-mailak mugen barruan mantenduko direla bermatzeko, airearen, uraren, lurzoruaren eta biotaren -flora eta fauna- analisiak eta neurketak egiten dira erradioaktibitate-iturritik hurbil dauden lekuetan.

Kontrol mota horrek garrantzi berezia hartzen du instalazio nuklearrak ixtean, ezinbestekoa baita prozesua zorroztasun handienarekin gainbegiratzea, material erradioaktiboaren edozein jariori aurrea hartzeko. Gaur egungo eta hurbileko adibide bat da Garoñako (Burgos) zentral nuklearraren eraisketa. Bertan, UPV/EHUk aktiboki laguntzen du garapen seguru eta gardena bermatzeko.

Gai honetan sakontzeko, Raquel Idoetak, Bilboko Ingeniaritza Eskolako Energia Ingeniaritzako irakasle eta UPV/EHUko Segurtasun Nuklear eta Erradiologikoko (SEGNUC) taldeko kideak “Vigilando la radiactividad ambiental” (Ingurumen erradioaktibitatea zaintzen) hitzaldia emango du apirilaren 9an, asteazkena, 19:00etan Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Bere hitzaldian, Idoetak ingurumenaren zaintza erradiologikoa zertan datzan azalduko du eta ingurumenean erradioaktibitatea kontrolatzeko erabiltzen diren teknika batzuk ere aurkeztuko ditu. Garoñako zentral nuklearraren kasu zehatzari ere helduko dio eta, bereziki, UPV/EHUko Segurtasun Nuklearreko eta Erradiologikoko ikertaldeak (SEGNUC) zentral nuklearraren eraisketan betetzen duen papera ere plazaratuko du.

Hitzaldi-solasaldi hau UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da lekuak bete arte.

Hizlaria

Raquel Idoeta Hernandorena Ingeniaritza Energetikoan doktoratu zen UPV/EHUn eta Euskal Herriko Unibertsitateko Bilboko Ingeniaritza Eskolako Ingeniaritza Energetikoa saileko irakaslea da. Horrez gain, Segurtasun Nuklear eta Erradiologikoko (SEGNUC) ikerketa-taldeko kidea da erakunde horretan.

Ingeniaritza nuklear eta erradiologikoaren arloarekin lotutako 50 artikulu baino gehiago argitaratu ditu inpaktu indize handiko aldizkarietan, eta 25 urte baino gehiago daramatza ingurumenaren zaintza erradiologikoari lotuta. Bestalde, Espainiako Sozietate Nuklearreko (SNE) eta Babes Erradiologikorako Espainiako Elkarteko (SEPR) kidea da.

Zientziaz blai | Zientzia guztiontzat, salbuespenik gabe
2025-05-08 18:00 - 2025-05-10 20:00 | San Frantzisko auzoa, San Frantzisko kalea, Bilbo, Bizkaia, 48003
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Castellano

Streaming-a: Ez

Egoitza

Logos Elkarteak Zientziaz Blai ekimenaren edizio berri bat antolatu du Bilboko San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabala auzoetan. Aurtengoa seigarren edizioa da eta, beste behin, helburu zehatza du ekimenak: kultura zientifikora iristeko zailtasun handienak dituzten auzoetako herritarren gizarte-garapena eta aukera berdintasuna bultzatzea. Aurtengo egitarauak energia-krisia, sasiterapiak, optimismo teknologikoa eta aurrerapen zientifikoek espazio-esplorazioan, energia-biltegiratzean eta osasunean duten eragina bezalako gaiak jorratuko dira.

Zientziaz Blai zientzia dibulgaziorako ekitaldia maiatzaren 8tik 10era bitartean izango da eta programako jarduera guztiak doakoak dira eta sarrera librea izango dute.

Programa

Maiatzaren 8a, 18:00etan, Sarean (Mariaren Bihotza Plaza 4, Bilbo)

Hitzaldia – solasaldia: La crisis energética en mi barrio (Energia-krisia nire auzoan).

Hizlaria: Antonio Turiel, fisikaria eta matematikaria, CSICeko ikertzailea eta energia-krisietan aditua. Antonio Turiel, CSICeko fisikari eta matematikaria eta krisi energetikoan aditua,

Maiatzaren 9a, 19:00etan, San Frantziskoko gizarte-etxeko ekitaldi-aretoa (Mariaren Bihotza plaza, z/g)

Zine foruma: Una terapia de mierda filmaren emanaldia.

Edukia: “Una terapia de mierda” sasiterapien gaia jorratzen duen film laburra da. 2024ko Goya sarietan film labur dokumental onenaren sarirako izendatuta egon zen eta 2023ko Berlanga Sarietan eta Feroz Sarietan lehen saria jaso zuen bere kategorian. Protagonistetako batek, Fernando Cerverak, film laburraren atzean egon zen oihartzuna eta historian sakonduko du emanaldiaren ostean.

Maiatzaren 10a, 17:30ean, Hika ateneo (Eskola Zumarkalea, 1)

Hitzaldi-sorta: Ciencia y sociedad (Zientzia eta gizartea)

Edukia: Hitzaldi laburren saioa, gure etorkizunarekin zerikusia duten gaiak lantzen dituzten ikertzaileekin. Hizlariak arlo anitzetakoak dira eta, besteak beste, optimismo teknologikorako lekurik dagoen ala ez aztertuko dute. Ondoren, solasaldi parte-hartzailea izango da publikoarekin.

Futuros (y pasados y presentes) socio-técnicos: ¿cómo de responsables y abiertos? (Etorkizuneko, eta iraganeko eta oraingo, sozio-teknikoak: zenbateraino arduradunak eta irekiak?) – Hannot Rodriguez Zabaleta (Euskal Herriko Unibertsitatea), Filosofian doktorea.

Baterías para un futuro sostenible (Etorkizun iraunkorrerako bateriak) – Monsterrat Casas-Cabanas (CIC energiGUNE), Materialen zientzian doktorea.

¿Nos iremos a Marte? La era espacial en el contexto de la crsis ecosocial? (Martera joango gara? Espazio-aroa krisi ekosozialaren testuinguruan) – Jorge Hernandez Bernal (Sorbona Unibertsitatea), Fisikan doktorea.

Zientziaz Blai programako jarduera guztiak doakoak dira eta sarrera librea izango dute. Argibideak edo zalantzak argitzako mezu bat bidali daiteke honako helbide elektronikora: logoselkartea@gmail.com.

Zientziaz Blai ekimenak zientzia guztiontzat, salbuespenik gabe, bideratu nahi du eta LOGOS Elkarteak antolatzen du ikuspegi zabal eta anitzarekin. Zientziaz Blai lankidetzan gauzatzen den ekitaldia da eta, besteak beste, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra, Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabalako taldeak, BCMaterials ikerketa-zentroa, Hika Ateneoa eta 5001 Bilbao aseguru-artekaritzaren laguntza jasotzen du.

“Generoa eta zientziaren komunikazioa” jardunaldia 2025
2025-05-15 09:00 - 18:30 | Torre Iberdrola, Plaza Euskadi, 5, Bilbao, 48009
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gastelaniaz

Streaminga: Bai

Egoitza

Maiatzaren 15ean bueltatuko genero-ikuspegia oinarrian duen zientziaren komunikazioari buruzko ekitaldi nagusia: Generoa eta Zientziaren Komunikazioa jardunaldia. Aurtengoa hirugarren edizioa da eta Bilboko Iberdrola Dorretxean egingo da. Jardunaldia elkarrizketarako eta hausnarketarako gunea da eta baita zientzia-komunikazioan genero-ikuspegia nola txertatu eta hobetu aztertzeko bilgunea.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatu du jardunaldia, eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren, Iberdrolaren eta EITBren laguntza izan du. Komunikazioaren arloko profesionalei zuzenduta dago, baita komunikazio inklusiboan, eta honi heltzeko, interesa duten pertsona guztiei ere.

Adimen artifizialaren (AA) eta genero alborapenen arteko harremana ardatz hartuta, 30 minutuko hitzaldi magistralak eta mahai-ingurua egingo dira saioari hasiera emateko, eta adimen artifizial feminista baterantz joateko proposamenak landuko dituzte.

Atsedenaldiaren ondoren, jardunaldiak 15 minutuko hitzaldi laburrekin jarraituko du, genero-ikuspegia duten komunikazio arloko proiektu eta ekimenen berri emateko. Hainbat gai jorratuko dira, hala nola, hizkuntzaren erabilera gizarte-aldaketa gaitzeko tresna gisa, emakume adituen ikusgarritasuna erreferentzia iturri gisa esparru zientifikoan, emakumeen rolak komunikazioaren ikerketan edota kazetaritza matxistako praktikak antzematen dituen behatoki baten zeregina.

Ekitaldiari itxiera emateko zientzia-komunikazioan generoaren inklusioak duen garrantziari buruzko hitzaldia izango da, eta azken mahai-inguru bat ere egingo da. Honetan, generoari buruzko ekitaldietan parte hartzen duen publikoa zabaltzeko estretagiak landuko dira, eta nola lan egin komunikazio anitzagoa eta irekiagoa gauzatuz ohiko parte-hartzaileen zirkulutik harago joateako.

Egitaraua

9:00 – Akreditazioak

9:30 – Irekiera

Hitzaldi magistralak

9:45 – IA para la comunicación y comunicación de la IA (AA bat komunikaziorako eta AAren komunikazioa) – Esther Paniagua (Juan Carlos Erregea Unibertsitatea)

10:15 – Algoritmos paternalistas. Cómo afectan a nuestra manera de contar las cosas (Nola eragiten dioten gauzak kontatzeko gure moduari algoritmo paternalistek) – Ujué Agudo (Deustuko Unibertsitatea)

10:45 – La importancia de comunicar los sesgos (Isuriak edo alborapenak komunikatzearen garrantzia) – Gisela Baños (Zientzia- eta teknologia-dibulgatzailea)

11:15 – Kaferako atsedena

11:45 – Propuestas para una inteligencia artificial feminista (Adimen artifizial feminista baterako proposamenak) – Lucía Ortiz de Zárate Alcarazo (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa)

12:15 – Mahai-ingurua – Esther Paniagua, Ujué Aguado, Gisela Baños eta Lucía Ortiz de Zárate Alcarazo

Proiektuak aurkezteko saioa

15 minutuko hitzaldi laburrak

12:45 – Juntas por los bosques: la semilla para cambiar un mundo masculino (Denak batera basoen alde: gizonen mundua aldatzeko hazia) – Asun Cámara (Oviedoko Unibertsitatea) eta Marta Corella (COPADE Fundazioa)

13:00 – Impacto en las publicaciones científicas de la web Mujeres con ciencia (Mujeres con ciencia web-orriaren inpaktua argitalpen zientifikoetan) –Raquel Fernández-Cézar (Gaztela-Mantxako Unibertsitatea)

13:15 – AGITATE. Asimetrías de género en la comunicación política general (AGITATE. Genero-asimetrien inguruan komunikazio politiko orokorrean) – Teresa Piñeiro (Coruñako Unibertsitatea)

13:30 – Esfera climática, dando voz a las expertas (Klima-eremua, emakume adituei ahotsa ematen) – Andrea Arnal (CREAF)

13:45 – Observatorio del periodismo machista (Kazetaritza matxistaren behatokia) – Iker Merchán (UPV/EHU)

14:00 – Bazkaria

15:45 – Desenmascarando sesgos: hacia una comunicación científica verdaderamente inclusiva (Alborapenak agerian uzten: benetan inklusiboa den zientzia-komunikazio baterantz) – Iraide Ibarretxe-Antuñano (Zaragozako Unibertsitatea)

16:00 – El lenguaje como herramienta para el cambio social: algunas consecuencias del uso del lenguaje inclusivo (Hizkuntza gizarte-aldaketarako tresna gisa: hizkuntza inklusiboaren erabileraren ondorio batzuk ) – Laura Vela-Plo (UPV/EHU) eta Marta de Pedis (NUP)

16:15 – FEMICOM. De dónde venimos y a dónde vamos las investigadoras de la comunicación (FEMICOM. Nondik gatozen eta norantz goazen zientzia-komunikazioko emakume ikertzaileak) – Susana Torrado (Murtziako Unibertsitatea)

16:30 – EXPERTAS. La presencia de las mujeres como fuente en ciencia y tecnología en los medios (ADITUAK. Emakumeen presentzia komunikabideetan zientzia eta teknologia arloko iturri gisa)– Patricia Sánchez-Holgado (Salamancako Unibertsitatea) eta Laura Rodríguez Contreras (Salamancako Unibertsitatea)

Hitzaldi magistralak

16:45 – [ENG] Mapping Women Science Communicators: The importance of gender inclusion in science communication (Emakumezko zientzia-komunitzaileen kartografia: generoaren inklusioaren garrantzia zientzia-komunikazioan) – Clare Wilkinson (UWE Bristol)

17:30 – Abrir la conversación. Guía para comunicar más allá del círculo propio (Elkarrizketa zabaltzea. Norberaren zirkulutik harago komunikatzeko gida) – María Pilar Rodríguez (Deustuko Unibertsitatea) eta Marta Macho (UPV/EHU)

18:30 – Itxiera eta amaiera

19:00 – Beer for Science

Hitzaldietara sarrera

Hitzaldietarako sarrera doakoa eta librea da lekuak bete arte, baina izen-ematea gauzatu behar da orrialde honen bitartez. Datozen asteetan, egitarauari eta parte hartzaileei buruzko informazio gehiago eskainiko da. Hitzaldiak zuzenean zein streaming bidez jarraitu ahal izango dira EiTBko Kosmos kanalaren bidez.

Eboluzioa eta neurozientziari buruzko jardunaldiak 2025
2025-05-22 16:00 - 2025-05-23 14:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Egoitza

Zerk egiten gaitu gizaki? Nola sortzen dira sinesmen irrazionalak? Edo nola eragiten du gure jatorriak gaur egun garen horretan? Galdera horiek eta giza portaeraren bilakaerari buruzko beste galdera batzuk izango dira Eboluzioa eta neurozientziari buruzko jardunaldien edizio berriaren ardatz. Maiatzaren 22an eta 23an izango da, Bizkaia Aretoan (UPV/EHU), Bilbon.

Eva Garnica eta Pablo Malo Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareko (RSBM) psikiatrek zuzenduta, jardunaldi hauen zazpigarren edizioak giza portaerara bidaia proposatzen du, diziplinarteko begirada batetik. Programak hainbat arlotan interesa duten profesionalak eta pertsonak konektatzen ditu, hala nola psikiatrian, biologian edo arkeologian interesa dutenak, interes komun batekin: giza jokabidea ikuspegi eboluzionista batetik aztertzea. Hitzaldiek 30 minutuko iraupena dute, eta formatu irisgarria, atsegina eta, aldi berean, zorrotza eta eguneratua eskaintzen dute.

Bi egunez, historiaurreko gure arbasoen jokabideetatik hasi eta giza adimenaren gaur egungo erronkak ere aztertuko dira. Besteak beste, honako gaiak aztertuko dituzte: giza kanibalismoa historiaurrean, emakumeek eboluzioan izan duten paper ahaztua, mikrobiotaren eta depresioa, autismoa edo alzheimerra bezalako nahasmenduen arteko lotura, sinesmen irrazional batzuen jatorria edota indarkeria desagerrarazteko aukera.

Horretarako, aurten ere, Estatuko zientzia-panoramako izen handiek hartuko dute parte ekitaldian, hala nola, Palmira Saladié eta Marga Sánchez arkeologoek, Roberto Colom, Antonio Andrés Pueyo eta Hector Garcia psikologoek, Victoria de Andrés biologoak, Antonio Rosas paleoantropologoak, Ignacio López Goñi mikrobiologoak eta Javier Jurado, ingeniari eta zibersegurtasunean adituak.

Eboluzioa eta neurozientziak jardunaldiak UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareak (BOMS) antolatutako ekitaldia da, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren lankidetzarekin.

Egitaraua

Maiatzak 22, osteguna | 16:00etatik 20:00etara

16:00 – Irekiera. Iker Badiola (UPV/EHU) eta Eva Garnica (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea)

1. Mahaia

16:30 – Canibalismo humano en la prehistoria: entre la supervivencia, la locura, el amor y el odio (Gizakien arteko kanibalismoa historiaurrean: bizirautea, erotasuna, maitasuna eta gorrotoaren artean) – Palmira Saladié (Rovira i Virgili Unibertsitatea)

17:00 – ¿Son los neandertales la explicación a algunas de nuestras conductas (Neandertalak al dira gure jokabide batzuen azalpena?) – Antonio Rosas (CSIC)

17:30 – Galderak

18:00 – Atsedenaldia

2. Mahaia

18:30 – El sexo injusto: una visión femenina de la evolución humana (Sexu bidegabea: giza eboluzioaren ikuspuntu femeninoa) – Victoria de Andrés (Malagako Unibertsitatea)

19:00 – Prehistorias de mujeres. Revisitando el papel de la mujer en la historia de la humanidad (Historiaurreko emakumeen historia. Emakumeen papera gizadiaren historian) – Marga Sánchez (Granadako Unibertsitatea)

19:30 – Galderak

Maiatzak 23, ostirala | 9:00etatik 13:45era

3. Mahaia

9:00 – Microbiota y cerebro: depresión, autismo y alzhéimer (Mikrobiota eta garuna: depresioa, autismoa eta alzheimerra) – Ignacio López Goñi (Nafarroako Unibertsitatea)

9:30 – Galderak

4. Mahaia

10:00 – Cómo acabar con la violencia (Nola amaitu indarkeriarekin) – Roberto Colom (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa)

11:00 – Galderak

11:30 – Atsedenaldia

5.Mahaia

12:00 – El crecimiento de la información: una historia interminable (Informazioaren hazkundea: istorio saietsezina) – Javier Jurado (Comillas Eliz Unibertsitatea)

12:30 – ¿De dónde nacen nuestras creencias irracionales? Una explicación evolucionista (Nondik datoz gure sinesmen irrazionalak? Eboluzioan oinarritutako azalpena) – Hector Garcia (Texas A&M University San Antonio)

13:00 – Galderak

13:30 – Itxiera. Eva Garnica (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea) eta Pablo Malo (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea)

Izen-ematea

Sarrera doan, aretoaren edukiera bete arte, baina bertaratu nahi izanez gero izen-ematea gauzatu behar da martxoaren 21etik aurrera, kzk.ehu@gmail.com helbidera mezua bidaliz honako datuekin: izen-abizenak eta lantokia adieraziz. Bertaratzeko aukerarik ez dutenek, zuzenean ikusi ahal izango dituzte, streaming bidez, EiTBren Kosmos kanalaren bitartez.

“Naturaren sekretua” dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia Ondarroan
2025-05-26 18:30 - 20:00 | Kofradia Zaharra, Azoka plaza, 35, Ondarroa, Vizcaya, 48700
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: euskara / gaztelania

Streaming-a: ez

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren sekretua dokumentala datorren maiatzaren 26an, astelehena, 18:30ean ikusi ahal izango da Ondarroako Kofradia Zaharrean. Sarrera librea lekuak bete arte.

Ikus-entzunezko lan hau Pedro Miguel Etxenike, Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradunaren eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

55 minutuko iraupena duen dokumentalak zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria den Iker Badiolak aurkeztuko du dokumentala. Emanaldiaren ondoren, Pedro Miguel Etxenikek elkarrizketa-solasaldia izango du Ana Urkizarekin, Eusko Ikaskuntzaren lehendakaria.

Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailak, Zientziaren Giltzak Elkarteak (ZGE), Eusko Ikaskuntzak, Ondarroako Udalak, DIPCk, eta UPV/EHUko Kultura Zientifokoko Katedrak antolatzen dute ekitaldia. Dokumentalaren emanaldia Zientziaren Giltzak Elkartearen (ZGE) 10. urteurrena ospatzeko ekintzen barruan dago.

Bertsozientzia | Ondarroan “Jakinduriek” bat egingo du bertsoen errimekin
2025-06-02 18:30 - 20:00 | Kofradia Zaharra, Azoka plaza, 35, Ondarroa, Vizcaya, 48700
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez

Egoitza

Atsotitzak esaera labur eta zorrotzak dira. Ateraldi edo sententzia gisa har daitezke eta badira pentsaera jakin baten isla ere. Horietako bat da “Jakinduriek mundue erreko dau” atsotitza, ezagutzarekiko mesfidantza agertzen duenak. Baina ekainaren 2an Ondarroko Kofrafia Zaharrean erremedioa jarriko diogu esaera zaharrari, ezagutza errimekin jantziz.

Hamar urtez Ondarroan ezagutza zientifikoa zabaltzen jardun duen Zientziaren Giltzak elkartearen urteurrena ospatzeko, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Ondarroako Udalak, Zientziaren Giltzak elkartearekin elkarlanean, bertsozientzia emanaldia antolatu dute zientzialarien jakinduriek eta betsolarien errimek oholtza bete dezaten.

Kike Amonarriz soziolinguista eta umoregilearen batutapean Josune Aramendi eta Andoni Egañak bertsoak jarriko dizkiete Miren Basaras, Josu Lopez-Gazpio eta Ainara Sangroniz zientzialariek jorratutako gaiei.

Basaras Mikrobiologian doktorea da eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakaslea da eta birusen “fama” txarrari erreparatuko die haren hitzaldian. Uste okerrei aurre eginez, publikoari erakutsiko dio birus gehienak ez direla kaltegarriak, asko onuragarriak ere izan daitezkeela baizik.

Lopez-Gazpio Kimikan doktorea da eta Udako Euskal Unibertsitateko Goi-mailako Online Institutuko irakaslea. Hitzaldian atzera begiratuko du, iraganera, eta Johan Hultin patologoaren ikerketaz hitz egingo du. Urte luzez 1918ko gripea aztertu ondoren, 2002an gizateriak pandemia bat jasango zuela esan zuen ikertzailea, hain zuzen ere.

Azkenik, Sangroniz ikertzaileak sukaldatzen jarriko du ikuslegoa. Errezeta simple bati ekingo dio: arrautza egosi perfektua nola lortu azalduko du (hori bai, zientifikoki). Sangroniz Kimikan doktorea da eta, gaur egun, EHUko Kimika Fakultateko irakaslea eta ikertzailea da.

“Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia saioa ekainaren 2an, astelehena, izango da arratsaldeko 18:30ean Ondarroako Kofradia Zaharrean. Sarrera librea izango da lekuak bete arte. Ekitaldira joan nahi dutenek, gaurtik aurrera, Ondarroako Turismo Bulegora (Kofradia Zaharrean) joan ahal izango dute gonbidapena jasotzera. Ekitaldira sartzeko, gonbidapena sarreran erakutsi beharko da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Osasuna, hiria eta hirigintza
2025-06-11 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara [Aldi bereko itzulpena gaztelerara]

Streaming-a: Bai

Egoitza

Osasuna beti egon da lotuta hirien garapenarekin. Izan ere, jada hiri zaharrenak diseinatu eta eraiki zirenean higieneari buruzko ezagutzak aplikatzen ziren. Kezka horren isla dira, adibidez, erromatar hirietan dauden akueduktu eta bainu publikoak.

Hala ere, industria-iraultzaren ondorioz —eta jende pilaketa desordenatuak eragindako osasun-krisi larrien ondorioz— nabarmenagoa egin zen harreman hori. Orduan sortu zen hirigintza, hiri-ingurunea planifikatzera eta hobetzera bideratutako diziplina gisa.

Osasuna, hiria eta hirigintzaren arteko loturaz hitz egiteko, EHUko Arkitektura Saileko Izaskun Aseguinolaza irakasleak “Osasuna, hiria eta hirigintza” hitzaldia eskainiko du ekainaren 11an, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta liburutegian. Hitzaldia euskaraz izango da eta aldi bereko itzulpena egongo da gazteleraz.

Hitzaldian zehar osasunaren eta hiriaren arteko lotura historikoa plazaratuko da. Horrez gain, gaur egun harreman hori nola adierazten den aztertuko da, eta modu eraginkorrean lantzeko aukera ematen duten hiri-plangintzako tresna batzuk aurkeztuko dira jendaurrean.

Hitzaldi-solasaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da lekuak bete arte.

Hizlaria

Izaskun Aseguinolaza Arkitekturan doktorea da. Nafarroako Unibertsitateko Arkitekturako Goi Eskola Teknikoan egin zuen doktorego-tesia (ETSAUN). Bere ibilbide profesionalean irakaskuntza eta arkitekto lan profesionala uztartu ditu hiri-planteamenduaren esparruan.

Gaur egun, EHUko Arkitektura Saileko Hirigintza eta Lurralde Antolamenduaren arloko irakaslea da, eta CAVIAR (Bizi kalitatea arkitekturan) ikerketa-taldeko kidea. Bere ikerketaren ardatzak dira ondarearen babesa, hiri-plangintza eta pentsamendu urbanoa.

Bidebarrieta Zientifikoa | Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa
2025-09-17 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB

Egoitza

Zerk bihurtzen du aparta kirolari bat? Zeintzuk dira eliteko atletek konpartitzen dituzten ezaugarri fisiologikoak eta metabolikoak, esate baterako Everest oxigenorik gabe eta sei egunen buruan bi aldiz igo zuen Kilian Jornet mendi-lasterkari bikainarenak?

Jesús Álvarez-Herms fisiologoak Jorneten ibilbidearen erronkarik gogorrenetakoentzat elikadura programak diseinatu ditu. Garaipenak eta errekorrak lortu ditu atleta katalanak, besteak beste, UTMB, Hardrock 100, Zegama-Azkorri (2022) eta Sierre-Zinal (2023) ospetsuetan, edota 2024an Alpeetako 4.000 metrotik gorako 82 tontor igotzean 19 egunetan bakarrik eta mendi batetik bestera hurbiltzeko ibilgailurik erabili gabe. Horri esker, datu fisiologikoak, metabolikoak eta mikrobiotikoak jaso ahal izan ditu, Jorneten osasun-egoerari jarraipen sakona eginez.

“Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa. Kilian Jorneten adibidea” izenburupeko hitzaldi-solasaldian landuko ditu gai hauek Álvarez-Hermsek irailaren 17an, arratsaldeko 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian.

Jasotako datuak interpretatuz, hitzaldian osasun sistemikoari eta gizakiaren potentzial biologikoari buruz duen enfokea azalduko du Álvarez-Hermsek. Gorputza interkonektatuta dagoen osotasun bat dela dio fisiologoak, sistema bakoitzaren funtzionamenduak –zirkulatorioa, digestiboa, arnasketakoa…– osotasunean eragiten duelarik. Álvarez-Herms-ek berak azaltzen duen bezala, planteamendu honekin “paradigma aldaketa bat bultzatu nahi du osasunaren eta gizakiaren errendimendu fisikoaren arloan”.

Hitzaldi-solasaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre eta streaming bidez ere ikusi ahalko daKulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da, eserlekuak bete arte.

Hizlaria

Jesús Álvarez-Herms Fisiologian doktorea da Bartzelonako Unibertsitatean eta Biologia Molekularrean eta Biomedikuntzan doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean. Elikaduran eta dietetikan aditua da eta bi hamarkada daramatza errendimendu handiko kirolarien ondoan.

Honetaz aparte, Phymolab zuzentzen du. Proiektu honetan, atleten fenotipo fisiologikoen eta metabolikoen azterketa zientzifikoa egiten du, osasun integrala eta kirolarien errendimendua ikertzeko. Unibertsitateko irakasle ere bada kirolaren zientzian, fisiologian, genetikan, elikaduran eta mikrobioman. Gai hauei buruz 40 lan baino gehiago argitaratu ditu.

Bilbo Zientzia Plaza 2025
2025-09-17 19:00 - 2025-09-30 20:30 | Bidebarrieta Kulturgunea; Euskalduna Bilbao; Bizkaia Aretoa-EHU, Bilbao
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Elebiduna (euskara eta gaztelania)

Streaming-a: Bai

Lekuak: Bidebarrieta Kulturgunea, Bizkaia Aretoa-EHU eta Euskalduna Bilbao

Egoitza

Aurten ere, Bilbo zientzia-dibulgazioaren hiriburu bilakatuko da irailean.17tik 30era, zientzia protagonista izango duten hitzaldiekin, erakusketekin, tailerrekin eta ikuskizunekin itzuliko baita Bilbo Zientzia Plaza (BZP).

Zortzigarren edizio honetako plater nagusia Naukas Bilbao izango da, aurten bere 15. urteurrena ospatuko duena eta Euskalduna Bilbao zientziaz eta umorez beteko duena irailaren 19an eta 20an. Txikienentzat, bi ikuskizun zientifiko eta dozena erdi tailer baino gehiago antolatuko dira Naukas Kids-en barruan irailaren 21ean, Bizkaia Aretoa-EHU eraikinean.

Honekin guztiarekin batera, Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren denboraldi berria irekiko da irailaren 17an. Asteazken horretan, Jesús Álvarez-Herms fisiologoak Kilian Jornet atletaren adibidea hartuko du osasun sistemikoaz hitz egiteko, gizakiaren potentzial biologikoaren oinarri gisa. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako zikloaren bigarren ekitaldia 24an izango da. Egun horretan, Irati Mitxelena CIC bioGUNEko doktoratu aurreko ikertzaileak eta luzera-jauzilariak eliteko kirolari gisa izan duen esperientzia azalduko du.

Aldi berean, irailaren 20tik 30era Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa izango da ikusgai Bizkaia Aretoa-EHU eraikinean. National Geographic aldizkari ospetsuan egindako lanagatik SND Society for News Design erakundeak munduko diseinatzaile onenaren saria eman berri dion Fernando G. Baptista-ren altxor infografikoak ezagutzeko aukera egongo da.

BZP 2025 irailaren 30ean itxiko da Bizkaia Aretoa-EHUko Mitxelena auditorioan eskainiko den zineforum emanaldi batekin. El enigma Agustina dokumentala proiektatuko da eta jarraian, ohi bezala, solasaldia egingo da.

Egitaraua

Bidebarrieta Zientifikoa | Irailak 17, asteazkena

Izenburua: La salud sistémica como base de desarrollo del potencial biológico humano. El ejemplo de Kilian Jornet (Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa. Kilian Jorneten adibidea)

Hizlaria: Jesús Álvarez-Herms, Bartzelonako Unibertsitatean Fisiologian doktorea eta Euskal Herriko Unibertsitatean Biomedikuntzan doktorea

Lekua: Bidebarrieta Kulturgunea

Ordutegia: 19:00etan

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Streaming-a: bai. KulturguneaTB

Informazio gehiago

Naukas Bilbao | 15. urteurrena | Irailak 19-20

Lekua: Euskalduna Bilbao | Auditorium

Ordutegia: 10:00etatik 20:00etara

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Streaming-a. Bai. Orain (EiTB)

Informazio gehiago

Naukas Kids | Irailak 21, igandea

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Harrera-lekua, solairu nagusia (Mitxelena auditorioa eta Barandiaran eta Elhuyar aretoak), 1. solairua (Etxepare, Axular eta Oteiza aretoak) eta 2. solairua (Arriaga, Laboa eta Baroja aretoak)

Ordutegia: 10:00etatik 14:00etara

Hizkuntza: Tailer eta ikuskizun bakoitzean adieraziko da zein hizkuntzatan egingo den jarduera

Informazio gehiago

Erakusketa | Irailak 20-30

Izenburua: Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea

Egilea: Fernando G. Baptista, Arte Ederretan lizentziaduna EHUn eta National Geographic Magazine aldizkarian ilustrazio editore seniorra.

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Chillida aretoa

Ordutegia: Astelehenetik ostiralera, 8:00etatik 20:00etara. Larunbatetan, 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 20:00etara. Igandeetan (goizez bakarrik), 10:00etatik 14:00etara.

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: elebiduna (euskara eta gaztelania)

Informazio gehiago

Bidebarrieta Zientifikoa | Irailak 24, asteazkena

Izenburua: Luzera-jauziko entrenamendua: helburua, plangintza eta antolaketa

Hizlaria: Irati Mitxelena, atleta eta doktoratu aurreko ikertzailea CIC bioGUNEn

Lekua: Bidebarrieta Kulturgunea

Ordua: 19:00etan

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: euskara

Streaming-a: bai. KulturguneaTB

Informazio gehiago

Zineforum | Irailak 30, asteartea

Izenburua: El enigma Agustina dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia

Parte-hartzaileak: Emilio Jose Garcia eta Manuel Gonzalez dokumentalaren egileak, eta Natalia Ruiz Zelmanovitch antzezlea

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Mitxelena auditorioa

Ordutegia: 18:30etik 20:30era. Emanaldia: 90 minutu. Solasaldia: 30 minutu

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Informazio gehiago

Bilbo Zientzia Plaza (BZP) EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako zientzia-dibulgazioko ekimena da, Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin.

Naukas Bilbaoren 15. urteurrena
2025-09-19 10:00 - 2025-09-20 20:00 | Euskalduna Bilbao, Avenida Abandoibarra, 4, Bilbao, 48011
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Bai. Orain (EiTB)

Egoitza

Beste urtebetez -hamabost, dagoeneko-, irailean itzuliko da Bizkaiko hiriburura Estatu espainolean egiten den dibulgazio zientifikoko ikuskizunik handiena, Naukas Bilbao. Bere formula paregabearekin itzuliko da, zientziaren ezagutza era samur eta askean zabaltzeko eta gerturatzeko helburuarekin. Naukas dibulgazio zientifikoko plataformak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak elkarlanean antolatutako ekimenak Euskal Herriko eta Estatuko dibulgatzailerik onenak elkartuko ditu; 50tik gora, guztira.

Irailaren 19an eta 20an, 10 minutuko zientzia-bakarrizketa, ikuskizun eta esperimentuekin gozatu ahal izango du publikoak. Aurtengoa, urteurren berezia izanda, eduki aldetik ere apartekoa izango da. Nabarmentzekoa da, esate baterako, Naukas Pro egitarau orokorrean txertatuko dela. Proposamen honetan, zientzialariek eta ikerketa zentroetako kideek beraien ikerketak eta esperientziak partekatuko dituzte. Hor egongo dira, esate baterako, Bizkaiko Osasun Mentalaren Sareko Eva Garnica sikiatra eta EHUko Judith Rivas matematikaria. Lehenengoak mikrobiotaren eta osasun mentalaren arteko harremana azalduko du; bigarrenak, euskal dantzen eta matematiken artean dagoen harreman liluragarria.

Etorriko diren hizlari berriekin batera, Naukas Bilbaoko publikoarentzat ezagunak egingo diren aurpegiak ere izango dira hamabosgarren urteurren honetan, esate baterako Sevillako Unibertsitateko Luisma García Escudero biologoa edota Daniel Marín fisikoa. Lehenengoak intsektuen begiek dituzten tolesturei begiratuko die, eta bigarrenak Elon Musk eta Jeff Bezos bezalako teknoligarkek abiatu duten espazioaren konkistari.

Solasaldi berezi bat ere izango da aurten Euskalduna Bilbaoren auditorioan. Protagonistak Antonio Martínez Ron kazetaria eta Eloísa del Pino Consejo Superior de Investigaciones Científicas-eko presidentea izango dira.

Egitaraua

IRAILAK 19 OSTIRALA – GOIZEKO SAIOA

10:00 – 10:10 – Daniel Torregrosa – Mr. Tompkins en el país de las magufadas cuánticas

10:10 – 10:20 – Eva Garnica – ¿Se puede trasplantar la enfermedad mental?

10:20 – 10:30 – Sara Barja – H2Ohhh: Las fascinantes propiedades del agua

10:30 – 10:40 – Miguel García – Perspectivas cartográficas: imposiciones narrativas

10:40 – 10:50 – Estibaliz Díaz – Las anguilas nacen donde les da la gana

10:50 – 11:00 – Luis María Escudero – Doblez

11:00 – 11:20 – Antonio Martínez Ronen elkarrizketa Eloísa del Pino CSICeko presidenteari

11:20 – 11:30 – Isabel Moreno – No eres yo, soy tú… o ¿cómo era?

11:30 – 11:40 – Judith Rivas –Pasos de baile a ritmo de matemáticas

11:40 – 12:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

12:00 – 12:10 – Juan Antonio Cuesta – Matemáticas avanzadas para hacer buenas hamburguesas

12:10 – 12:20 – Álvaro Bayón – Bahía Botánica

12:20 – 12:30 – Laura Morán – Perfectamente imperfectas

12:30 – 12:40 – Marc Ruiz de Minteguía – Tengo miedo a dar una charla en Naukas

12:40 – 12:50 – Iván Rivera – La bomba lenta que arrasó América

12:50 – 13:00 – Carlos Lobato – Rock Stars

IRAILAK 19 OSTIRALA – ARRATSALDEKO SAIOA

17:00 – 17:20 – Almudena M. Castro, Iñaki Úcar eta Daahoud Abdul Salim Álvarez – Balas y baladas

17:20 – 17:30 – Oskar González –La mano de Sofonisba

17:30 – 17:40 – Carmen Agustín Pavón – Neuronas viejóvenes

17:40 – 17:50 – Laura Gómez Zamanillo – Cuando las máquinas aprenden a ver bichos

17:50 – 18:00 – Conchi Lillo – Lo nunca visto

18:00 – 18:10 – Blanca Martínez-García – De la roca a la mesa

18:10 – 18:20 – Francis Villatoro –La teoría del invariante

18:20 – 18:30 – Lorena Pérez Hernández – El lenguaje es la mejor medicina. Sin efectos secundarios

18:30 – 18:40 – Joaquín Sevilla – Revisando la ciencia del botijo

18:40 – 19:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

19:00 – 19:10 – Eparquio Delgado – Guía inútil para enfadarse como un argentino y llorar como un coreano

19:10 – 19:20 – Raquel Sastre – Ver… Comprobar para creer

19:20 – 19:30 – Javier Armentia – Eclipses, ocultaciones y apagones

19:30 – 19:40 – Ricardo Moure – Hasta el ñoco de El Rey León

19:40 – 19:50 – Pedro A. León – Las cacas de la Luna

19:50 – 20:00 – Javier Pedreira (Wicho) – El culebrón de decidir cuál fue el primer ordenador

IRAILAK 20 LARUNBATA – GOIZEKO SAIOA

10:00 – 10:10 – Javier Panadero – Con estas manitas y algo más

10:10 – 10:20 – Virginia Arechavala Gomeza – No es una cura. Es un experimento

10:20 – 10:30 – Nahúm Méndez Chazarra – ¿Puede la geología dar respuesta a la paradoja de Fermi?

10:30 – 10:40 – Gemma Marfany – El misterio de la momia maldita

10:40 – 10:50 – Ujué Agudo – Los efectos «colaterales» de la toma de decisiones con IA

10:50 – 11:00 – Clara Peñalver – T-Di. Mi muy querido y temido cerebro

11:00 – 11:10 – Imanol Ituiño (Festival JA!) – ¡Rayos! Houdini y Nueva York, mano a mano

11:10 – 11:20 – Teresa Valdés Solís – Las 4 Rs

11:20 – 11:30 – Fernando Frías – La sábana doblada

11:30 – 11:40 – Elixabete Rezabal –¿Hueles vibraciones?

11:40 – 12:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

12:00 – 12:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 1

12:10 – 12:20 – Alberto García Salido – El día que fuimos Brad Pitt

12:20 a 12:30 – Iñigo Careaga – Cocinando baterías: recetas de ayer y de hoy (y de mañana)

12:30 – 12:40 – Antonio Martínez Ron – Curso rápido de perspectiva

12:40 – 12:50 – Carlos Briones – Sumando y restando

12:50 – 13:00 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 2

IRAILAK 20 LARUNBATA – ARRATSALDEKO SAIOA

17:00 – 17:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 3

17:10 – 17:20 – Gemma del Caño – Misterio en Riverside, cuando la química rozó la ciencia ficción

17:20 – 17:30 – Ana Tamayo – Al manicomio por lavarse las manos

17:30 – 17:40 – Elena Casado – Del castigo bíblico al pinchazo moderno

17:40 – 17:50 – Anabel Forte –To Bayes or not to Bayes

17:50 – 18:00 – Lluis Montoliu – ¿Para qué quieren desextinguir el mamut?

18:00 – 18:10 – Manuel Vicente – El telescopio de los nobeles

18:10 – 18:20 – Sergio Pérez Acebrón – Emergencia celular

18:20 – 18:40 – Miguel Santander eta Pablo Rodríguez – Perversión por pares

18:40 – 19:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

19:00 – 19:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 4

19:10 – 19:20 – Helena Matute – Experimentos con humanos e IAs: 2ª temporada

19:20 – 19:30 – Eva Caballero – Kit de primeros auxilios para conversaciones incómodas

19:30 – 19:40 – Javier S. Burgos – Caballeros, esto no es una farsa

19:40 – 19:50 – Miguel Ángel Cajigal (El Barroquista) – Cuando Bernini casi destruye el Vaticano

19:50 – 20:00 – TESLA 2025 SARIAREN BANAKETA + Agurra eta itxiera

Naukas Bilbao Bilbo Zientzia Plaza 2025 iniziatibaren plater nagusia izango da. BZP EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako zientzia-dibulgazioko ekimena da, Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin. Aurtengoan, irailaren 17tik 30era ospatuko da.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea
2025-09-20 08:00 - 2025-09-30 20:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Elebiduna (euskaraz eta gaztelaniaz)

Streaming-a: Ez

Infografia ezinbesteko tresna da zientziaren komunikazioan. Informazio konplexua ulergarri egin dezake eta hori lortzeko hainbat elementu erabil ditzake: ilustrazioak, diagramak, mapak edo grafikoak, betiere era ulergarri batean baina zehaztasunari uko egin gabe. Arrazoi honengatik, ilustratzaile zientifikoaren lana funtsezkoa da begiratu batean ikusezinak diren prozesuak ulertzeko eta zientzia modu argi, bisual eta erakargarrian kontatzen laguntzeko.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa Bilbora dator mundu mailan ezagunenetakoa den zientziaren ilustratzaile honen lana erakusteko. Fernando G. Baptista EHUn Arte Ederretako lizentziaduna da eta National Geographic Magazine ospetsuan infografiako editore seniorra. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Laboratorium Museoak antolatu dute jarduera hau.

Erakusketak ilustratzailearen publikaziorik adierazgarrienak biltzen ditu. SND (Society for News Design) nazioarteko erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu berri du bilbotarra, National Geographic Magazine aldizkarian egindako lanagatik eta bere sorkuntza-prozesuagatik: dokumentazioa eta ikerketa, hasierako zirriborroak eta azken emaitza.

Dibulgazio-aldizkari entzutetsuan egindako lanen artean, gerlari bikingoei buruzko azala edo lehen orrialdea ikusi ahal izango da (Vikingos, 2017ko martxoa), jatorriz Maurizio Irletakoak ziren dodo hegaztiei buruzko teoria berri bat ilustratzen duen seriea (La nueva apariencia del dodo, 2020ko uztaila), erromatarren talentu arkitektonikoaren adierazgarri handienetako baten eraikuntza-prozesuaren berreraiketa bisuala (La columna de Trajano, 2015eko apirila) edo historian zehar egin diren kupularik ospetsuenen eta handienen konparaketa grafikoa (Redefiniendo la cúpula, 2024ko otsaila).

Erakusketa irailaren 20tik 30era egongo da ikusgai Bilboko Bizkaia Aretoa-EHU eraikinaren Chillida aretoan. Sarrera doan izango da, ordutegi honetan: astelehenetik ostiralera 08:00etatik 20:00etara, larunbateetan 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 20:00etara, eta igandeetan 10:00etatik 14:00etara. Bilbon izan ondoren, erakusketa Bergarako Laboratorium Museora eramango da, etan han egongo da urriaren 31tik azaroaren 16ra.

Jarduera hau Bilbo Zientzia Plaza 2025 ekimenaren parte da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatzen duena Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin.

Egileari buruz

Fernando G. Baptista (Bilbo, 1965) Arte Ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hainbat urtez ilustratzaile lanetan freelance aritu ondoren, El Correo egunkarian hasi zen lanean. 2007az geroztik, National Geographic Magazine aldizkariko langilea da, editore senior gisa. Bere ibilbidean 250 sari baino gehiago jaso ditu, horien artean Peter Sullivan sari ospetsua, infografia arloko sari nagusia, eta Emmy sarietarako bi izendapen.

Gaur egungo infografista garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta 2025ean SND (Society for News Design) erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bere sarien 46. edizioan. Bere lana, beraz, erreferentea da informazioa bistaratzeko orduan.

Naukas Kids 2025
2025-09-21 10:00 - 14:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: tailer eta ikuskizun bakoitzean adieraziko da zein hizkuntzatan egingo den jarduera.

Streaming-a: Ez

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Irailaren 21ean, igandean, txikienek bi ikuskizunekin eta zortzi tailerrekin gozatu ahal izango dute Bilboko Bizkaia Aretoa-EHUn. Gerturatzen direnek, besteak beste, zientziak eta magiak bat egingo duten espektakulua bizitzeko aukera izango dute, edota euren planeta propioa sortzeko, itsasoaren sakontasunak esploratzeko edo etxean egin daitezkeen esperimentuen bitartez bizitzarako trikimailuak ikasteko.

Ekintzak 10:00etatik 14:00etara egingo dira (ateak 9:30ean irekiko dira). Sarrera dohainik izango da, edukiera bete arte. Aurreko edizioetan gerturatu zen publiko kopuru handia kontuan izanda, garaiz etortzea gomendatzen da, ekintzetan parte hartu ahal izango dela bermatzeko.

Tailerretan parte hartzeko sistemak

Aldez aurreko izen-ematea online. “Breakout geologikoa” jardueran parte-hartzeko, izena eman beharko da BZP webgunearen bidez.

Ticket bidezko parte-hartzea. Tailer jakin batzuetan parte hartzeko, dagokion solairuan kokatutako puntuan tiketak eskuratu beharko dira. Tiketak parte hartzaileak berak eskuratu beharko ditu, ez gurasoek, ez lagunek ez beste inork ezin izango ditu hartu. Tiketak eskuragarri egongo dira txanda hasi baino 15 minutu lehenago lehen txandan. Hurrengo txandetan, aurreko emanaldia/tailerra hasi eta 15 minutura egongo dira eskuragarri.

Ilaren bitartez parte-hartzea. Beste tailer eta ikuskizun batzuetan parte hartzeko, ilaran itxaron beharko da. Pertsona heldu batek ezin du beste baten lekua hartu, ezta pertsona bat baino gehiagorentzat tokia gorde ere.

Egitaraua

HARRERA

Tailerra | Breakout geologikoa: leize eta arrezifen artean

Salba dezagun Bilboko historia geologikoa!

Bouteille d’Acide negazionista gaiztoak Lurrak 5000 urte baino gehiago dituela agerian uzten duten Bilboko harri apaingarriak suntsitu nahi ditu. Lagundu egin behar diguzu Bizkaia Aretoaren inguruan utzi dituen arrastoen bila. Garaiz iritsiko al gara?

Ordutegia eta hizkuntzak: 10:00-11:00 (euskaraz) | 11:30-12:30 (gaztelaniaz) | 13:00-14:00 (elebiduna).

Adina: 8 urtetik gora.

Sarrera: sarrera izen-ematearekin.

SOLAIRU NAGUSIA

Ikuskizuna | Hator Magiara!

Tor magoa

Ikuskizun parte-hartzaile eta umoretsu honetan ikusleek magiaren sekretu miresgarriak sentitzeko aukera paregabea izango dute. Gainera, ez dute soilik magia ikusiko, zientziaren laguntzarekin egin, egingo dute!

Lekua: Mitxelena auditorioa.

Ordutegia: 10:30 – 11:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 4 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: librea, aforoa bete arte.

Tailerra | Espazioko abentura

Sortu zure planeta!

Eguzki sistemako planetak eta exoplanetak bezalako azken aurkikuntza galaktikoak ezagutu ondoren, gure planeta propioa sortu ahal izango dugu nahi ditugun ezaugarriekin.

Gela: Barandiaran.

Ordutegia: 10:00-11:00 | 11:30 -12:30 | 13:00 -14:00.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Tailerra | Txikimikro

Goaz mikrobioak harrapatzera!

Mikrobioen mundura ohitzeko eta txikienei ulertarazteko nola egiten den lan hain izaki txikiekin, nola eta non bizi diren…

Gela: Elhuyar.

Ordutegia: 10:00 – 14:00.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ilara.

1. solairua

Tailerra | Iraganaren eta orainaren detektibeak

Ezagutu nola lan egiten duten benetako forentseek!

Tailer dibertigarri eta misteriotsu honetan hezurdura bat muntatuko dugu, DNA erauziko dugu eta auzitegiko detektibe izatera jolastuko gara, krimen-sailetan bezala orbanak identifikatuz.

Gela: Etxepare.

Ordutegia: 10:00 – 11:00 | 11:30 – 12:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 4 urtetik gora.

Hizkuntza: elebiduna (euskaraz eta gaztelaniaz).

Sarrera: ticketekin.

Tailerra | Ozeanoetako sakonerak

Itsasoan hondoratu zaitez!

Ozeanoko eremuak argitasunaren arabera ezagutzeko eta eremu horietako bakoitzeko animalia adierazgarrienak aztertzeko tailerra.

Gela: Axular.

Ordutegia: 10:00 – 10:40 | 11:00 – 11:40 | 12:00 – 12:40 | 13:00 – 13:40.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Taller | Espirografo matematikoa legoekin

Forma eta kurba infinituak esplora ezazu!

Zatoz kurba matematikoak marrazteko aukera ematen duen robot bat eraikitzera, bi pertsonako taldeetan, Mirzakhani matematikari bikainaren lanean inspiratuz.

Gela: Oteiza.

Ordutegia: 10:00 – 11:00 | 11:30 – 12:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 8 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

2. solairua

Tailerra | Iraganeko biziaren bila

Fosilen bila!

Paleontologiaren eta arkeologiaren mundua gazteenei hurbiltzeko tailerra. Birsortutako indusketan fosilak bilatu beharko dituzte parte-hartzaileek.

Gela: Arriaga.

Ordutegia: 10:00etatik 14:00etara.

Adina: 5-10 urte bitartean.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ilara.

Tailerra | Eskalatu zure mundua

Kuantika hitza entzun duzu noizbait? Zatoz eta izan zaitez esploratzaile eta ikerlari egun batez!

Noiraino ikus dezakete gure begiek? Zer da ikusi duzun gauzarik txikiena? Eskala makro, mikro eta nanoskopikoak ezagutuko ditugu eta gure senarekin jolasean, kuantikaren mundura zabalduko gara. Inguruan laginak jasoko ditugu eta mundua eskalatuko dugu lupa, mikroskopio, eta baita ere zerorrek eraiki ahal izango duzun etxeko mikroskopio baten bidez.

Jarduera hau Donostia-San Sebastiáneko Tabakalerak garatutako Visiones cuánticas (Ikuspegi kuantikoak) erakusketaren baitan antolatuta da, DIPC eta CFMren lankidetzari esker, eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren babesarekin.

Gela: Laboa.

Ordutegia: 10:00 – 11:30 | 12:00 – 13:30.

Adina: 4-10 urte bitartean.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Ikuskizuna | Egin ditzagun esperimentuak!

Neurtzen duena, badaki

Zientzian, dituzun iritziak errealitatearekin egiaztatzeak adierazten du zerbait egia den ala ez, eta, hori frogatzeko, etxeko materialekin esperimentuak egingo ditugu, harrituko zaituztenak eta etxean erreproduzitu ahal izango dituzuenak. Batzuek mundua begi berriekin ikusaraziko dizuete, eta beste batzuek “life hacks” gisa ere balioko dizuete. Zure zain gaude!

Gela: Baroja.

Ordua: 11:45-12:45.

Adina: 9-14 urte bitartean.

Hizkuntza: gaztelaniaz.

Sarrera: ilara.
