Zientziaren Ertzetik | Auzoen diseinua, biztanleen osasunean faktore erabakigarria
2026-03-06 18:30 - 19:30 (Europe/Madrid) | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. Katedratik.

Egoitza

Ariketa fisikoaren gabezia norberaren hautatua da ala bizi garen kaleen diseinuaren ondorioa? Hiri-segurtasuna, argiztapena edo auzo bakoitzaren egoera sozioekonomikoa bezalako faktoreek “errezeta mediko” ikusezin baten moduan eragiten dute jarduera fisikoan, eta, horrenbestez, bertan diren osasunean.

Euskal Herriko Unibertsitateko Erizaintza eta Osasun Publikoko ikerketa-taldeak bultzatutako herritarren zientziako proiektu batek erakutsi du auzoak nola diseinatzen diren funtsezkoa dela bertako bizilagunen osasunerako, eguneroko ohiturak baldintzatzen baititu, hala nola oinez ibiltzea edo ariketa fisikoa egitea.

Osasun komunitarioari lotutako proiektu hau jakinarazterko, Leyre Gravina, ekimenaren koordinatzaileak eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakasleak “El diseño de los barrios, factor determinante en la salud de sus habitantes” (Auzoen diseinua, biztanleen osasunaren faktore erabakigarria) izeneko hitzaldi-solasaldia eskainiko du martxoaren 6an, ostiralean, Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan.

Hitzaldian, Gravinak azalduko du Bilboko hiru auzotako –Deustu, Uribarri eta San Frantzisko- berrogeita hamar bat bizilagunek nola hartu zuten ikertzaile rola, bost asteko epean argazkien bidez beren inguruko oztopoak eta baliabideak identifikatu eta dokumentatzeko. Lan kolektibo horri esker, auzoen diseinuaren eta osasunaren arteko harremanari buruzko eztabaida-guneak sortu ziren.

Horrez gain, ikerketaren emaitza nagusiak eta osasun komunitarioa hobetzeko gomendio batzuk ere zabalduko ditu. Gaztelaniaz eskainiko den saioak gure udalerrietako espazio urbanoek bizimodu osasungarriagoak sustatzeko –edo, alderantziz, zailtzeko- duten gaitasunaz hausnartzera gonbidatuko du.

Jarduera hau Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan kokatzen da, Euskal Herriko Unibertsitateko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatuta. Sarrera doakoa izango da, lekua bete arte, eta saioa zuzenean jarraitu ahal izango da EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren TikTok kanalaren bidez.

Hizlaria

Leyre Gravina Alfonso Biologian lizentziaduna da eta Fisiologian doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun, Erizaintza I saileko irakasle agregatua da EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean. Halaber, “Erizaintza eta Osasunaren Sustapena” ikerketa-talde sortu berriaren ikertzaile nagusia da. Talde horrek osasun komunitarioa du ardatz, eta hiri eta gizarte inguruneko faktoreek herritarren bizi-ohituretan eta ongizatean nola eragiten duten aztertzen du.

Agora, ezagutzaren plaza | Hezurrak indartzeko ariketa fisikoa
2026-03-10 18:30 - 19:30 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Ez. Katedratik (Tik Tok).

Egoitza

Osteoporosia hezurrak ahultzen dituen gaixotasun kronikoa da, eta horrek hausturak izateko arriskua areagotzen du, baita kolpe arinen edo erorketa txikien kasuetan ere. Espainako Erreumatologia Elkartearen (SER) datuen arabera, adinekoengan prebalentzia handiagoa du gaixotasun honek: 50 urtetik gorakoen % 10,7ri eragiten dio eta bereziki emakumeei, 65 urtetik gorako emakumeen % 24,7k pairatzen baitu. Bere inpaktuak gora egiten jarraitzen du mundu osoan, biztanleriaren zahartzearen ondorioz.

Hezur-masa galtzea eta haustura izateko arriskua handitzea zahartze-prozesu naturalaren parte diren arren, hainbat ikerketek erakutsi dute ariketa fisikoa eta elikadura orekatua gaztetatik konbinatzen dituen bizimodua funtsezkoa dela hezur-narriadura prebenitzeko eta tratatzeko eta adinekoen bizi-kalitatea hobetzeko.

Jarduera fisikoak hezur-osasunean dituen onurak jendeari erakusteko asmoz, Jon Irazusta Euskal Herriko Unibertsitateko Fisiologiako katedradunak “Ejercicio físico para fortalecer los huesos” (Hezurrak indartzeko ariketa fisikoa) hitzaldi-solasaldia eskainiko du datorren asteartean, martxoak 10, 18:30ean, Iurretako Herri Liburutegian.

Hitzaldian, hezurren osasunean ariketa fisikoak nola eragiten duen azalduko du Irazustak. Horrez gain, zer jarduera motak –indarrekoak, aerobikoak, malgutasunekoak…– izan daitezkeen lagungarri hezur-dentsitatea hobetzeko edo mantentzeko; esate baterako, osteoporosia bezalako gaixotasunen prebentzioan zein tratamenduan.

Horrez gain, dieta osasuntsu baten zein ariketa fisikoa gizabanako bakoitzari eta duen adinari egokitzearen garrantzia nabarmenduko du. Era berean, zenbait kirol eta nutrizio jarduera edo ohitura desegokiek –gehiegizko entrenamendua edo kaloria defizita, adibidez- hezur-osasunean ondorio kaltegarriak izan ditzaketela azalduko du.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Liburutegiak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloan kokatzen da. Jarduera gaztelaniaz izango da, eta sarrera librea eta doakoa bada ere, aldez aurretik izena eman behar da, biblioteka@iurreta.eus helbidera mezu bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz.

Hizlaria

Jon Irazusta Astiazaran doktorea da Biologia Zientzietan eta Fisiologiako katedraduna Euskal Herriko Unibertsitatean. AgeingOn ikerketa-taldea zuzentzen du, ariketa eta jarduera fisikoaren bidez pertsona guztientzako zahartze osasungarria eta estimulatzailea sustatzeko ezagutza sortzen duena. Bere ikerketa-lanak diziplina anitzeko ikuspegia du, medikuntza, biologia, kirola edo nutrizioa bezalako arloetako profesionalekin elkarlanean. Gainera, 200 artikulu baino gehiago argitaratu ditu aldizkari zientifikoetan eta doktore-tesi ugari zuzendu ditu.

BCAM Naukas Pi Eguna 2026
2026-03-13 09:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara eta gaztelania.

Streaming-a: bai. Katedra (YouTube).

Egoitza

π letra grekoaz irudikatzen den Pi zenbakia, munduan dauden konstante matematikorik garrantzitsuenetakoa da. Zenbaki honek mendez mende eragin duen lilura handia da, izan ere, 4.000 urte baino gehiago da ikergai zenbaki hau eta berari eskainitako eguna ere badago egutegian, martxoan baitugu Pi zenbakiaren Eguna ospatzeko data.

Nazioarteko ekitaldi hau Larry Shaw fisikari estatubatuarraren eskutik sortu zen, 1988an efemeride hau ospatzeko proposamena egin baitzuen. Ingelesez eta euskaraz, martxoaren 14a idazteko modua bat dator konstante matematiko ezagunaren lehenengo hiru digituekin: 3-14 -martxoak 14-, euskaraz / 3-14 -March 14th-, ingelesez. Azken urteotan, Pi Egunaren ospakizuna zabalduz joan da, eta 2019ko azaroaren 26an UNESCOk martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

Aurten ere, Basque Center for Applied Mathematics (BCAM) zentroak, Naukas dibulgazio zientifikoko plataformak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak ospakizunarekin bat egin eta BCAM Naukas ekitaldiaren zazpigarren edizioa antolatuko dute martxoaren 13an Bizkaia Aretoa – EHUn.

Goizean, BCAM Naukas 2026 ekitaldiak matematika-tailerrak eskainiko ditu, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleei matematika modu ludiko eta erakargarrian hurbiltzeko asmoz.

Arratsaldean, 15 minutuko hitzaldi zientifiko dinamikoak eta hurbilekoak izango dira Bizkaia Aretoko Mitxelena aretoan. Hitzaldi horien bidez, besteak beste, Pi zenbakiak eguneroko bizitzan dituen propietateak eta aplikazioak ezagutuko ditugu.

2026ko programa

Goizez – 9:30 – 13:30- Matematika-tailerrak

Lehen Hezkuntzako azken mailetako eta Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak. Gazteei matematika era ludiko eta erakargarrian hurbiltzea dute helburu, zientzia honekiko jakin-mina pizteaz gain.

Lehen Hezkuntza – 5. eta 6. mailako ikasleentzat

Papiroflexia matematikazblai -euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Matematika Eskura: hurbilketa fraktala -euskaraz- Txandak: 09:30 – 10:15 | 10:30 – 11:15 | 11:30 – 12:15

Bigarren Hezkuntza – 1. eta 2. DBHko ikasleentzat

Juegos gigantes -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Math Mystery Box -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Flexágonos, papeles con mucha cara -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

El reto del museo perfecto -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

Bigarren Hezkuntza – 3. eta 4. DBHko ikasleentzat

Statwars -gaztelaniaz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10

NAN txartelaren sekretuak -euskaraz- Txandak: 09:30 a 10:30 | 10:50 a 11:50 | 12:10 a 13:10 (* Parte-hartzaileek NAN bat ekarri beharko dute edota haren fotokopia bi aldeetatik.)

Tailerrak doakoak dira eta gehienez 35 pertsonako edukiera dago bakoitzean. Ikasleek parte hartuko dute tailerretan eta ikastetxe gehiagok parte hartu ahal izateko, ikastetxe batek gehienez bi tailerretan parte hartu ahal izango du. Tailerretan parte hartu ahal izateko, aldez aurretik izena eman behar da kzk.ehu@gmail.com helbidera mezu elektroniko bat bidaliz.

Arratsaldez – 18:30 – 20:30 – Hitzaldi laburrak

15na minutuko hitzaldi labur, bizi eta hurbilak izango dira eta, besteak beste, bertaratutakoei matematiken izaera liluragarria bistaratzeaz gain, Pi zenbakiaren propietateak eta eguneroko bizimoduan dituen aplikazioak emango dira ezagutzera.

18:30 – 18:40: Ongietorria

18:40 – 18:45: Javier Peláez (Naukas): Aurkezpena

18:45 – 19:00: Irene Gonzálvez (BCAM): “¿Qué forma tiene el espacio”

19:00 – 19:15: Tomás Teijeiro (BCAM): “El matemático que no sabía contar”

19:15 – 19:30: Judith Rivas (EHU): “Matematika eta euskal dantzak”

19:30 – 19:45: Pablo Fernández (UAM): “La carta de Madrás”

19:45 – 20:00: Leticia Hernando (EHU): “Cómo optimizamos: lo que una hormiga y tú tenéis en común”

20:00 – 20:15: José Antonio Prado Bassas (US): “El impostor”

20:15 – 20:30: Javier Peláez (Naukas): BCAM Naukas ekitaldiaren itxiera

BCAM Naukas 2026 hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren YouTube kanalaren bidez. Informazio gehiago izanez gero, kontsultatu BCAM Naukas 2026ko hitzaldi-egitaraua.

Bidebarrieta Zientifikoa | Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen
2026-03-25 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara [Aldi bereko itzulpena gaztelaniara].

Streaming-a: Bai. Bidebarrieta Kulturgunea.

Egoitza

Elikagai ekologikoak osasungarriagoak al dira? Egia al da zukuek segundo gutxitan bitaminak galtzen dituztela? Ba al du oinarri zientifikorik haragi gorria eta gantz aseetan aberatsak diren beste animalia proteina batzuk lehenesten duen Estatu Batuetan argitaratu berri den nutrizio-piramideak? Egunero sortzen dira elikadurari buruzko zalantza berriak, eta, kasu askotan, gehien hedatutako ideiek eta sinesmenek ez dute oinarri zientifikorik.

Galdera horiei erantzuna emateko asmoz, Iker Gomez biologoak “Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen” hitzaldi-solasaldia eskainiko du martxoaren 25ean, asteazkenean, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian. Gomez Nutrigenomika eta Nutrizio Pertsonalizatuan doktoratu aurreko ikertzailea da Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia Fakultatean.

Hitzaldian, gaur egungo eztabaidetako batzuk jorratu eta elikadurari eta nutrizioari buruzko hainbat mito faltsu desmuntatuko ditu. Hitzaldi-solasaldia euskaraz egingo da eta aldi berean gaztelaniara itzuliko da, nahi dutenentzat.

“Elikadura eta nutrizioaren inguruko eztabaidak eta sinesmenak argitzen” hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Bidebarrieta Kulturgunea kanalaren bidez.

Hizlaria

Iker Gómez García Biologian graduatua da eta Elikadura eta Osasunean Masterra egin du (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun, doktoratu aurreko ikertzailea da Nutrigenomika eta Nutrizio Pertsonalizatuan, EHUko Farmazia Fakultateko Nutrizio eta Obesitatea ikerketa-taldearen barruan.

Laborategian, indipikutik eratorritako konposatuek obesitatearen eta haren komorbilitateen prebentzioan izan dezaketen eragin onuragarria aztertzen ari da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Gizona ala emakumea? Zientziak dioena generoaren pertzepzioari buruz euskaraz eta gaztelaniaz
2026-04-15 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara. [Aldi bereko itzulpena gaztelaniara].

Streaming-a: Bai. Bidebarrieta Kulturgunea (YouTube).

Egoitza

Mundua ikusteko dugun moduan zer eragin du hizkuntzak? Eta pertsonak irudikatzeko eran? Hizkuntza ez da gizartea islatzen duen tresna bat bakarrik, moldatu ere egiten du eta gizartea bera eraldatzen lagun dezake.

Maskulino generikoa bezalako hizkuntz-esapideen erabilerak, edo bikoizketak, izen epizenoak edo –e neomorfemaren erabilera bezalako baliabide inklusiboek eragin zuzena dute generoaren pertzepzioan. Horrez gain, beste hainbat faktorek ere pisu handia dute testuak interpretatzeko garaian, euskaraz zein gaztelaniaz: mezua jasotzen duenaren generoak, bere sexismo mailak edo feminismoarekiko eta hizkera inklusiboarekiko duen jarrerak.

Hizkuntzak generoaren pertzepzioan duen garrantzia aztertzeko asmoz, Laura Vela-Plo hizkuntzalariak eta EHUko Filologia eta Historia saileko irakasleak “Gizona ala emakumea? Zientziak dioena generoaren pertzepzioari buruz euskaraz eta gaztelaniaz” hitzaldi-solasaldia eskainiko du apirilaren 15ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian. Saioa euskaraz izango da eta aldi bereko itzulpena egongo da gaztelaniara.

1.500 parte-hartzaile baino gehiagorekin egindako hiru ikerketen emaitza nagusiak aurkeztuko ditu hitzaldian: bi gaztelaniaz, EHUko ikasleekin eta publiko orokorrarekin; eta hirugarren bat euskaraz, EHUko ikasleekin bakarrik. Ondorioen artean, agerian gelditu da hizkuntzak eragina duela pertzepzio sozialean, maskulinoan egindako adierazpideek interpretazio maskulinoak eragin ohi dituztela, eta formula inklusiboek genero-alborapena murrizten laguntzen dutela bi hizkuntzetan.

Hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Bidebarrieta Kulturgunea YouTube kanalaren bidez.

Hizlaria

Laura Vela-Plo Hizkuntzalaritzan doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea). Gaur egun irakasle atxikia da Filologia eta Historia sailan, Hizkuntzalaritza Teorikako Taldeko (HiTT) ikerlartzailea, eta EHUko Letren Fakultateko Ikasle eta Praktiketarako dekanordea. Bere ikerketa-arloen artean, hizkuntzaren eta pertsonen generoaren irudikapenaren arteko harremana nabarmentzen da; zehazki, generoaren pertzepzioaren eta hizkuntza inklusiboarekiko jarreren azterketa.

Agora | Zaintzaileen bakardadea prebenitzeko eta osasuna hobetzeko gakoak
2026-04-21 18:30 - 19:30 | Biblioteca Municipal de Iurreta, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: bai. Katedratik (TikTok).

Egoitza

Mendekotasun-egoeran dagoen pertsona bat zaintzeak eragin zuzena izan dezake erantzukizun hori beregain hartzen duenaren osasunean eta ongizatean, baita bakardade moduan ere. Sentimendu subjektibo eta desatsegin hau beste pertsonekiko harremanak gutxiegi direla sentitzen denean sortzen da, kantitatean zein kalitatean. Euskadin, helduen %14,5ak bakarrik sentitzen dela dio eta, Nahi Ez den Bakardadearen Estatuko Behatokiaren azken txostenaren arabera, hamarretik lauk sentitu dute sentsazio hori bizitzan zehar.

Kasu askotan, bakardade-sentimendua zaintza eremuari lotuta dago. Gaur egun, 50 urtetik gorako bost pertsonatik batek eskaintzen dio zaintza informala mendekotasun egoeran dagoen beste pertsona bati. Zenbait azterlanen arabera, mendekotasuna duen pertsonarekin bizi diren zaintzaileek osasun-egoera okerragoa dute, gizarte-harreman txarragoak dituzte eta bizi-kalitate txikiagoa, batez ere nahi ez duten bakardade egoeran daudenean.

Errealitate horri heltzeko, Idoia Imaz eta Batirtze San Martin erizainek, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakasleak biak, “Claves para prevenir la soledad y mejorar la salud de las personas cuidadoras” (Zaintzaileen bakardadea prebenitzeko eta osasuna hobetzeko gakoak) hitzaldi-solasaldia eskainiko dute datorren asteartean, apirilaren 21ean, 18:30ean, Iurretako Herri Bibliotekan.

Saioan zehar zaintzaileen egoera aztertuko dute eta euren bizi-kalitatea hobetzeko eta bakardade-sentsazioa leuntzeko eraginkorrak direla erakutsi duten hainbat estrategia aurkeztuko dituzte, esate baterako balorazio indibidualizatua, taldeetan parte hartzea edo errefortzu komunitarioa.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Herri Bibliotekak bultzatzen duten Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloaren parte da. Jarduera gaztelaniaz izango da eta sarrera librea eta doakoa da. Hala ere, aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera mezu elektroniko bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedra TikTok kanalaren bidez.

Hizlariak

Idoia Imaz Aramburu Erizaintzan diplomaduna da eta Ikerketa Biomedikoan doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea). Ibilbide luzea du ospitaleetako asistentzia-arloan, Osakidetzaren sareko hainbat zentrotan. 2017tik Erizaintza I saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean, Erizaintzako graduan zein Zahartze Osasuntsua eta Bizi Kalitatea masterrean. Bere ikerketa-jarduera zahartzearen, bakardadearen eta zainketen azterketara bideratuta dago.

Batirtze San Martin Gamboa Erizaintzan diplomaduna eta Ikerketa Biomedikoan doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea). Esperientzia profesional handia du Osakidetzaren sareko hainbat ospitale eta zentrotan. 2015etik Erizaintza I saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean. Bere ikerketa zahartzean eta zaintzan oinarritzen da, asistentzia, irakaskuntza eta ikerketa barnebiltzen dituen ikuspegi global batetik.
