EHUko Kultura Zientifikoko Katedra

Zientziaz blai | Zientzia guztiontzat, salbuespenik gabe
2025-05-08 18:00 - 2025-05-10 20:00 (Europe/Madrid) | San Frantzisko auzoa, San Frantzisko kalea, Bilbo, Bizkaia, 48003
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Castellano

Streaming-a: Ez

Egoitza

Logos Elkarteak Zientziaz Blai ekimenaren edizio berri bat antolatu du Bilboko San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabala auzoetan. Aurtengoa seigarren edizioa da eta, beste behin, helburu zehatza du ekimenak: kultura zientifikora iristeko zailtasun handienak dituzten auzoetako herritarren gizarte-garapena eta aukera berdintasuna bultzatzea. Aurtengo egitarauak energia-krisia, sasiterapiak, optimismo teknologikoa eta aurrerapen zientifikoek espazio-esplorazioan, energia-biltegiratzean eta osasunean duten eragina bezalako gaiak jorratuko dira.

Zientziaz Blai zientzia dibulgaziorako ekitaldia maiatzaren 8tik 10era bitartean izango da eta programako jarduera guztiak doakoak dira eta sarrera librea izango dute.

Programa

Maiatzaren 8a, 18:00etan, Sarean (Mariaren Bihotza Plaza 4, Bilbo)

Hitzaldia – solasaldia: La crisis energética en mi barrio (Energia-krisia nire auzoan).

Hizlaria: Antonio Turiel, fisikaria eta matematikaria, CSICeko ikertzailea eta energia-krisietan aditua. Antonio Turiel, CSICeko fisikari eta matematikaria eta krisi energetikoan aditua,

Maiatzaren 9a, 19:00etan, San Frantziskoko gizarte-etxeko ekitaldi-aretoa (Mariaren Bihotza plaza, z/g)

Zine foruma: Una terapia de mierda filmaren emanaldia.

Edukia: “Una terapia de mierda” sasiterapien gaia jorratzen duen film laburra da. 2024ko Goya sarietan film labur dokumental onenaren sarirako izendatuta egon zen eta 2023ko Berlanga Sarietan eta Feroz Sarietan lehen saria jaso zuen bere kategorian. Protagonistetako batek, Fernando Cerverak, film laburraren atzean egon zen oihartzuna eta historian sakonduko du emanaldiaren ostean.

Maiatzaren 10a, 17:30ean, Hika ateneo (Eskola Zumarkalea, 1)

Hitzaldi-sorta: Ciencia y sociedad (Zientzia eta gizartea)

Edukia: Hitzaldi laburren saioa, gure etorkizunarekin zerikusia duten gaiak lantzen dituzten ikertzaileekin. Hizlariak arlo anitzetakoak dira eta, besteak beste, optimismo teknologikorako lekurik dagoen ala ez aztertuko dute. Ondoren, solasaldi parte-hartzailea izango da publikoarekin.

Futuros (y pasados y presentes) socio-técnicos: ¿cómo de responsables y abiertos? (Etorkizuneko, eta iraganeko eta oraingo, sozio-teknikoak: zenbateraino arduradunak eta irekiak?) – Hannot Rodriguez Zabaleta (Euskal Herriko Unibertsitatea), Filosofian doktorea.

Baterías para un futuro sostenible (Etorkizun iraunkorrerako bateriak) – Monsterrat Casas-Cabanas (CIC energiGUNE), Materialen zientzian doktorea.

¿Nos iremos a Marte? La era espacial en el contexto de la crsis ecosocial? (Martera joango gara? Espazio-aroa krisi ekosozialaren testuinguruan) – Jorge Hernandez Bernal (Sorbona Unibertsitatea), Fisikan doktorea.

Zientziaz Blai programako jarduera guztiak doakoak dira eta sarrera librea izango dute. Argibideak edo zalantzak argitzako mezu bat bidali daiteke honako helbide elektronikora: logoselkartea@gmail.com.

Zientziaz Blai ekimenak zientzia guztiontzat, salbuespenik gabe, bideratu nahi du eta LOGOS Elkarteak antolatzen du ikuspegi zabal eta anitzarekin. Zientziaz Blai lankidetzan gauzatzen den ekitaldia da eta, besteak beste, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra, Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabalako taldeak, BCMaterials ikerketa-zentroa, Hika Ateneoa eta 5001 Bilbao aseguru-artekaritzaren laguntza jasotzen du.

“Generoa eta zientziaren komunikazioa” jardunaldia 2025
2025-05-15 09:00 - 18:30 | Torre Iberdrola, Plaza Euskadi, 5, Bilbao, 48009
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gastelaniaz

Streaminga: Bai

Egoitza

Maiatzaren 15ean bueltatuko genero-ikuspegia oinarrian duen zientziaren komunikazioari buruzko ekitaldi nagusia: Generoa eta Zientziaren Komunikazioa jardunaldia. Aurtengoa hirugarren edizioa da eta Bilboko Iberdrola Dorretxean egingo da. Jardunaldia elkarrizketarako eta hausnarketarako gunea da eta baita zientzia-komunikazioan genero-ikuspegia nola txertatu eta hobetu aztertzeko bilgunea.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatu du jardunaldia, eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren, Iberdrolaren eta EITBren laguntza izan du. Komunikazioaren arloko profesionalei zuzenduta dago, baita komunikazio inklusiboan, eta honi heltzeko, interesa duten pertsona guztiei ere.

Adimen artifizialaren (AA) eta genero alborapenen arteko harremana ardatz hartuta, 30 minutuko hitzaldi magistralak eta mahai-ingurua egingo dira saioari hasiera emateko, eta adimen artifizial feminista baterantz joateko proposamenak landuko dituzte.

Atsedenaldiaren ondoren, jardunaldiak 15 minutuko hitzaldi laburrekin jarraituko du, genero-ikuspegia duten komunikazio arloko proiektu eta ekimenen berri emateko. Hainbat gai jorratuko dira, hala nola, hizkuntzaren erabilera gizarte-aldaketa gaitzeko tresna gisa, emakume adituen ikusgarritasuna erreferentzia iturri gisa esparru zientifikoan, emakumeen rolak komunikazioaren ikerketan edota kazetaritza matxistako praktikak antzematen dituen behatoki baten zeregina.

Ekitaldiari itxiera emateko zientzia-komunikazioan generoaren inklusioak duen garrantziari buruzko hitzaldia izango da, eta azken mahai-inguru bat ere egingo da. Honetan, generoari buruzko ekitaldietan parte hartzen duen publikoa zabaltzeko estretagiak landuko dira, eta nola lan egin komunikazio anitzagoa eta irekiagoa gauzatuz ohiko parte-hartzaileen zirkulutik harago joateako.

Egitaraua

9:00 – Akreditazioak

9:30 – Irekiera

Hitzaldi magistralak

9:45 – IA para la comunicación y comunicación de la IA (AA bat komunikaziorako eta AAren komunikazioa) – Esther Paniagua (Juan Carlos Erregea Unibertsitatea)

10:15 – Algoritmos paternalistas. Cómo afectan a nuestra manera de contar las cosas (Nola eragiten dioten gauzak kontatzeko gure moduari algoritmo paternalistek) – Ujué Agudo (Deustuko Unibertsitatea)

10:45 – La importancia de comunicar los sesgos (Isuriak edo alborapenak komunikatzearen garrantzia) – Gisela Baños (Zientzia- eta teknologia-dibulgatzailea)

11:15 – Kaferako atsedena

11:45 – Propuestas para una inteligencia artificial feminista (Adimen artifizial feminista baterako proposamenak) – Lucía Ortiz de Zárate Alcarazo (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa)

12:15 – Mahai-ingurua – Esther Paniagua, Ujué Aguado, Gisela Baños eta Lucía Ortiz de Zárate Alcarazo

Proiektuak aurkezteko saioa

15 minutuko hitzaldi laburrak

12:45 – Juntas por los bosques: la semilla para cambiar un mundo masculino (Denak batera basoen alde: gizonen mundua aldatzeko hazia) – Asun Cámara (Oviedoko Unibertsitatea) eta Marta Corella (COPADE Fundazioa)

13:00 – Impacto en las publicaciones científicas de la web Mujeres con ciencia (Mujeres con ciencia web-orriaren inpaktua argitalpen zientifikoetan) –Raquel Fernández-Cézar (Gaztela-Mantxako Unibertsitatea)

13:15 – AGITATE. Asimetrías de género en la comunicación política general (AGITATE. Genero-asimetrien inguruan komunikazio politiko orokorrean) – Teresa Piñeiro (Coruñako Unibertsitatea)

13:30 – Esfera climática, dando voz a las expertas (Klima-eremua, emakume adituei ahotsa ematen) – Andrea Arnal (CREAF)

13:45 – Observatorio del periodismo machista (Kazetaritza matxistaren behatokia) – Iker Merchán (UPV/EHU)

14:00 – Bazkaria

15:45 – Desenmascarando sesgos: hacia una comunicación científica verdaderamente inclusiva (Alborapenak agerian uzten: benetan inklusiboa den zientzia-komunikazio baterantz) – Iraide Ibarretxe-Antuñano (Zaragozako Unibertsitatea)

16:00 – El lenguaje como herramienta para el cambio social: algunas consecuencias del uso del lenguaje inclusivo (Hizkuntza gizarte-aldaketarako tresna gisa: hizkuntza inklusiboaren erabileraren ondorio batzuk ) – Laura Vela-Plo (UPV/EHU) eta Marta de Pedis (NUP)

16:15 – FEMICOM. De dónde venimos y a dónde vamos las investigadoras de la comunicación (FEMICOM. Nondik gatozen eta norantz goazen zientzia-komunikazioko emakume ikertzaileak) – Susana Torrado (Murtziako Unibertsitatea)

16:30 – EXPERTAS. La presencia de las mujeres como fuente en ciencia y tecnología en los medios (ADITUAK. Emakumeen presentzia komunikabideetan zientzia eta teknologia arloko iturri gisa)– Patricia Sánchez-Holgado (Salamancako Unibertsitatea) eta Laura Rodríguez Contreras (Salamancako Unibertsitatea)

Hitzaldi magistralak

16:45 – [ENG] Mapping Women Science Communicators: The importance of gender inclusion in science communication (Emakumezko zientzia-komunitzaileen kartografia: generoaren inklusioaren garrantzia zientzia-komunikazioan) – Clare Wilkinson (UWE Bristol)

17:30 – Abrir la conversación. Guía para comunicar más allá del círculo propio (Elkarrizketa zabaltzea. Norberaren zirkulutik harago komunikatzeko gida) – María Pilar Rodríguez (Deustuko Unibertsitatea) eta Marta Macho (UPV/EHU)

18:30 – Itxiera eta amaiera

19:00 – Beer for Science

Hitzaldietara sarrera

Hitzaldietarako sarrera doakoa eta librea da lekuak bete arte, baina izen-ematea gauzatu behar da orrialde honen bitartez. Datozen asteetan, egitarauari eta parte hartzaileei buruzko informazio gehiago eskainiko da. Hitzaldiak zuzenean zein streaming bidez jarraitu ahal izango dira EiTBko Kosmos kanalaren bidez.

Eboluzioa eta neurozientziari buruzko jardunaldiak 2025
2025-05-22 16:00 - 2025-05-23 14:00 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaminga: Bai

Egoitza

Zerk egiten gaitu gizaki? Nola sortzen dira sinesmen irrazionalak? Edo nola eragiten du gure jatorriak gaur egun garen horretan? Galdera horiek eta giza portaeraren bilakaerari buruzko beste galdera batzuk izango dira Eboluzioa eta neurozientziari buruzko jardunaldien edizio berriaren ardatz. Maiatzaren 22an eta 23an izango da, Bizkaia Aretoan (UPV/EHU), Bilbon.

Eva Garnica eta Pablo Malo Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareko (RSBM) psikiatrek zuzenduta, jardunaldi hauen zazpigarren edizioak giza portaerara bidaia proposatzen du, diziplinarteko begirada batetik. Programak hainbat arlotan interesa duten profesionalak eta pertsonak konektatzen ditu, hala nola psikiatrian, biologian edo arkeologian interesa dutenak, interes komun batekin: giza jokabidea ikuspegi eboluzionista batetik aztertzea. Hitzaldiek 30 minutuko iraupena dute, eta formatu irisgarria, atsegina eta, aldi berean, zorrotza eta eguneratua eskaintzen dute.

Bi egunez, historiaurreko gure arbasoen jokabideetatik hasi eta giza adimenaren gaur egungo erronkak ere aztertuko dira. Besteak beste, honako gaiak aztertuko dituzte: giza kanibalismoa historiaurrean, emakumeek eboluzioan izan duten paper ahaztua, mikrobiotaren eta depresioa, autismoa edo alzheimerra bezalako nahasmenduen arteko lotura, sinesmen irrazional batzuen jatorria edota indarkeria desagerrarazteko aukera.

Horretarako, aurten ere, Estatuko zientzia-panoramako izen handiek hartuko dute parte ekitaldian, hala nola, Palmira Saladié eta Marga Sánchez arkeologoek, Roberto Colom, Antonio Andrés Pueyo eta Hector Garcia psikologoek, Victoria de Andrés biologoak, Antonio Rosas paleoantropologoak, Ignacio López Goñi mikrobiologoak eta Javier Jurado, ingeniari eta zibersegurtasunean adituak.

Eboluzioa eta neurozientziak jardunaldiak UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareak (BOMS) antolatutako ekitaldia da, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren lankidetzarekin.

Egitaraua

Maiatzak 22, osteguna | 16:00etatik 20:00etara

16:00 – Irekiera. Iker Badiola (UPV/EHU) eta Eva Garnica (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea)

1. Mahaia

16:30 – Canibalismo humano en la prehistoria: entre la supervivencia, la locura, el amor y el odio (Gizakien arteko kanibalismoa historiaurrean: bizirautea, erotasuna, maitasuna eta gorrotoaren artean) – Palmira Saladié (Rovira i Virgili Unibertsitatea)

17:00 – ¿Son los neandertales la explicación a algunas de nuestras conductas (Neandertalak al dira gure jokabide batzuen azalpena?) – Antonio Rosas (CSIC)

17:30 – Galderak

18:00 – Atsedenaldia

2. Mahaia

18:30 – El sexo injusto: una visión femenina de la evolución humana (Sexu bidegabea: giza eboluzioaren ikuspuntu femeninoa) – Victoria de Andrés (Malagako Unibertsitatea)

19:00 – Prehistorias de mujeres. Revisitando el papel de la mujer en la historia de la humanidad (Historiaurreko emakumeen historia. Emakumeen papera gizadiaren historian) – Marga Sánchez (Granadako Unibertsitatea)

19:30 – Galderak

Maiatzak 23, ostirala | 9:00etatik 13:45era

3. Mahaia

9:00 – Microbiota y cerebro: depresión, autismo y alzhéimer (Mikrobiota eta garuna: depresioa, autismoa eta alzheimerra) – Ignacio López Goñi (Nafarroako Unibertsitatea)

9:30 – Galderak

4. Mahaia

10:00 – Cómo acabar con la violencia (Nola amaitu indarkeriarekin) – Roberto Colom (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa)

11:00 – Galderak

11:30 – Atsedenaldia

5.Mahaia

12:00 – El crecimiento de la información: una historia interminable (Informazioaren hazkundea: istorio saietsezina) – Javier Jurado (Comillas Eliz Unibertsitatea)

12:30 – ¿De dónde nacen nuestras creencias irracionales? Una explicación evolucionista (Nondik datoz gure sinesmen irrazionalak? Eboluzioan oinarritutako azalpena) – Hector Garcia (Texas A&M University San Antonio)

13:00 – Galderak

13:30 – Itxiera. Eva Garnica (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea) eta Pablo Malo (Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarea)

Izen-ematea

Sarrera doan, aretoaren edukiera bete arte, baina bertaratu nahi izanez gero izen-ematea gauzatu behar da martxoaren 21etik aurrera, kzk.ehu@gmail.com helbidera mezua bidaliz honako datuekin: izen-abizenak eta lantokia adieraziz. Bertaratzeko aukerarik ez dutenek, zuzenean ikusi ahal izango dituzte, streaming bidez, EiTBren Kosmos kanalaren bitartez.

“Naturaren sekretua” dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia Ondarroan
2025-05-26 18:30 - 20:00 | Kofradia Zaharra, Azoka plaza, 35, Ondarroa, Vizcaya, 48700
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: euskara / gaztelania

Streaming-a: ez

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren sekretua dokumentala datorren maiatzaren 26an, astelehena, 18:30ean ikusi ahal izango da Ondarroako Kofradia Zaharrean. Sarrera librea lekuak bete arte.

Ikus-entzunezko lan hau Pedro Miguel Etxenike, Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradunaren eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

55 minutuko iraupena duen dokumentalak zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria den Iker Badiolak aurkeztuko du dokumentala. Emanaldiaren ondoren, Pedro Miguel Etxenikek elkarrizketa-solasaldia izango du Ana Urkizarekin, Eusko Ikaskuntzaren lehendakaria.

Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailak, Zientziaren Giltzak Elkarteak (ZGE), Eusko Ikaskuntzak, Ondarroako Udalak, DIPCk, eta UPV/EHUko Kultura Zientifokoko Katedrak antolatzen dute ekitaldia. Dokumentalaren emanaldia Zientziaren Giltzak Elkartearen (ZGE) 10. urteurrena ospatzeko ekintzen barruan dago.

Bertsozientzia | Ondarroan “Jakinduriek” bat egingo du bertsoen errimekin
2025-06-02 18:30 - 20:00 | Kofradia Zaharra, Azoka plaza, 35, Ondarroa, Vizcaya, 48700
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez

Egoitza

Atsotitzak esaera labur eta zorrotzak dira. Ateraldi edo sententzia gisa har daitezke eta badira pentsaera jakin baten isla ere. Horietako bat da “Jakinduriek mundue erreko dau” atsotitza, ezagutzarekiko mesfidantza agertzen duenak. Baina ekainaren 2an Ondarroko Kofrafia Zaharrean erremedioa jarriko diogu esaera zaharrari, ezagutza errimekin jantziz.

Hamar urtez Ondarroan ezagutza zientifikoa zabaltzen jardun duen Zientziaren Giltzak elkartearen urteurrena ospatzeko, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Ondarroako Udalak, Zientziaren Giltzak elkartearekin elkarlanean, bertsozientzia emanaldia antolatu dute zientzialarien jakinduriek eta betsolarien errimek oholtza bete dezaten.

Kike Amonarriz soziolinguista eta umoregilearen batutapean Josune Aramendi eta Andoni Egañak bertsoak jarriko dizkiete Miren Basaras, Josu Lopez-Gazpio eta Ainara Sangroniz zientzialariek jorratutako gaiei.

Basaras Mikrobiologian doktorea da eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko irakaslea da eta birusen “fama” txarrari erreparatuko die haren hitzaldian. Uste okerrei aurre eginez, publikoari erakutsiko dio birus gehienak ez direla kaltegarriak, asko onuragarriak ere izan daitezkeela baizik.

Lopez-Gazpio Kimikan doktorea da eta Udako Euskal Unibertsitateko Goi-mailako Online Institutuko irakaslea. Hitzaldian atzera begiratuko du, iraganera, eta Johan Hultin patologoaren ikerketaz hitz egingo du. Urte luzez 1918ko gripea aztertu ondoren, 2002an gizateriak pandemia bat jasango zuela esan zuen ikertzailea, hain zuzen ere.

Azkenik, Sangroniz ikertzaileak sukaldatzen jarriko du ikuslegoa. Errezeta simple bati ekingo dio: arrautza egosi perfektua nola lortu azalduko du (hori bai, zientifikoki). Sangroniz Kimikan doktorea da eta, gaur egun, EHUko Kimika Fakultateko irakaslea eta ikertzailea da.

“Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia saioa ekainaren 2an, astelehena, izango da arratsaldeko 18:30ean Ondarroako Kofradia Zaharrean. Sarrera librea izango da lekuak bete arte. Ekitaldira joan nahi dutenek, gaurtik aurrera, Ondarroako Turismo Bulegora (Kofradia Zaharrean) joan ahal izango dute gonbidapena jasotzera. Ekitaldira sartzeko, gonbidapena sarreran erakutsi beharko da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Osasuna, hiria eta hirigintza
2025-06-11 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara [Aldi bereko itzulpena gaztelerara]

Streaming-a: Bai

Egoitza

Osasuna beti egon da lotuta hirien garapenarekin. Izan ere, jada hiri zaharrenak diseinatu eta eraiki zirenean higieneari buruzko ezagutzak aplikatzen ziren. Kezka horren isla dira, adibidez, erromatar hirietan dauden akueduktu eta bainu publikoak.

Hala ere, industria-iraultzaren ondorioz —eta jende pilaketa desordenatuak eragindako osasun-krisi larrien ondorioz— nabarmenagoa egin zen harreman hori. Orduan sortu zen hirigintza, hiri-ingurunea planifikatzera eta hobetzera bideratutako diziplina gisa.

Osasuna, hiria eta hirigintzaren arteko loturaz hitz egiteko, EHUko Arkitektura Saileko Izaskun Aseguinolaza irakasleak “Osasuna, hiria eta hirigintza” hitzaldia eskainiko du ekainaren 11an, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta liburutegian. Hitzaldia euskaraz izango da eta aldi bereko itzulpena egongo da gazteleraz.

Hitzaldian zehar osasunaren eta hiriaren arteko lotura historikoa plazaratuko da. Horrez gain, gaur egun harreman hori nola adierazten den aztertuko da, eta modu eraginkorrean lantzeko aukera ematen duten hiri-plangintzako tresna batzuk aurkeztuko dira jendaurrean.

Hitzaldi-solasaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da lekuak bete arte.

Hizlaria

Izaskun Aseguinolaza Arkitekturan doktorea da. Nafarroako Unibertsitateko Arkitekturako Goi Eskola Teknikoan egin zuen doktorego-tesia (ETSAUN). Bere ibilbide profesionalean irakaskuntza eta arkitekto lan profesionala uztartu ditu hiri-planteamenduaren esparruan.

Gaur egun, EHUko Arkitektura Saileko Hirigintza eta Lurralde Antolamenduaren arloko irakaslea da, eta CAVIAR (Bizi kalitatea arkitekturan) ikerketa-taldeko kidea. Bere ikerketaren ardatzak dira ondarearen babesa, hiri-plangintza eta pentsamendu urbanoa.

Bidebarrieta Zientifikoa | Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa
2025-09-17 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB

Egoitza

Zerk bihurtzen du aparta kirolari bat? Zeintzuk dira eliteko atletek konpartitzen dituzten ezaugarri fisiologikoak eta metabolikoak, esate baterako Everest oxigenorik gabe eta sei egunen buruan bi aldiz igo zuen Kilian Jornet mendi-lasterkari bikainarenak?

Jesús Álvarez-Herms fisiologoak Jorneten ibilbidearen erronkarik gogorrenetakoentzat elikadura programak diseinatu ditu. Garaipenak eta errekorrak lortu ditu atleta katalanak, besteak beste, UTMB, Hardrock 100, Zegama-Azkorri (2022) eta Sierre-Zinal (2023) ospetsuetan, edota 2024an Alpeetako 4.000 metrotik gorako 82 tontor igotzean 19 egunetan bakarrik eta mendi batetik bestera hurbiltzeko ibilgailurik erabili gabe. Horri esker, datu fisiologikoak, metabolikoak eta mikrobiotikoak jaso ahal izan ditu, Jorneten osasun-egoerari jarraipen sakona eginez.

“Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa. Kilian Jorneten adibidea” izenburupeko hitzaldi-solasaldian landuko ditu gai hauek Álvarez-Hermsek irailaren 17an, arratsaldeko 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian.

Jasotako datuak interpretatuz, hitzaldian osasun sistemikoari eta gizakiaren potentzial biologikoari buruz duen enfokea azalduko du Álvarez-Hermsek. Gorputza interkonektatuta dagoen osotasun bat dela dio fisiologoak, sistema bakoitzaren funtzionamenduak –zirkulatorioa, digestiboa, arnasketakoa…– osotasunean eragiten duelarik. Álvarez-Herms-ek berak azaltzen duen bezala, planteamendu honekin “paradigma aldaketa bat bultzatu nahi du osasunaren eta gizakiaren errendimendu fisikoaren arloan”.

Hitzaldi-solasaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre eta streaming bidez ere ikusi ahalko daKulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da, eserlekuak bete arte.

Hizlaria

Jesús Álvarez-Herms Fisiologian doktorea da Bartzelonako Unibertsitatean eta Biologia Molekularrean eta Biomedikuntzan doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean. Elikaduran eta dietetikan aditua da eta bi hamarkada daramatza errendimendu handiko kirolarien ondoan.

Honetaz aparte, Phymolab zuzentzen du. Proiektu honetan, atleten fenotipo fisiologikoen eta metabolikoen azterketa zientzifikoa egiten du, osasun integrala eta kirolarien errendimendua ikertzeko. Unibertsitateko irakasle ere bada kirolaren zientzian, fisiologian, genetikan, elikaduran eta mikrobioman. Gai hauei buruz 40 lan baino gehiago argitaratu ditu.

Bilbo Zientzia Plaza 2025
2025-09-17 19:00 - 2025-09-30 20:30 | Bidebarrieta Kulturgunea; Euskalduna Bilbao; Bizkaia Aretoa-EHU, Bilbao
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Elebiduna (euskara eta gaztelania)

Streaming-a: Bai

Lekuak: Bidebarrieta Kulturgunea, Bizkaia Aretoa-EHU eta Euskalduna Bilbao

Egoitza

Aurten ere, Bilbo zientzia-dibulgazioaren hiriburu bilakatuko da irailean.17tik 30era, zientzia protagonista izango duten hitzaldiekin, erakusketekin, tailerrekin eta ikuskizunekin itzuliko baita Bilbo Zientzia Plaza (BZP).

Zortzigarren edizio honetako plater nagusia Naukas Bilbao izango da, aurten bere 15. urteurrena ospatuko duena eta Euskalduna Bilbao zientziaz eta umorez beteko duena irailaren 19an eta 20an. Txikienentzat, bi ikuskizun zientifiko eta dozena erdi tailer baino gehiago antolatuko dira Naukas Kids-en barruan irailaren 21ean, Bizkaia Aretoa-EHU eraikinean.

Honekin guztiarekin batera, Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren denboraldi berria irekiko da irailaren 17an. Asteazken horretan, Jesús Álvarez-Herms fisiologoak Kilian Jornet atletaren adibidea hartuko du osasun sistemikoaz hitz egiteko, gizakiaren potentzial biologikoaren oinarri gisa. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako zikloaren bigarren ekitaldia 24an izango da. Egun horretan, Irati Mitxelena CIC bioGUNEko doktoratu aurreko ikertzaileak eta luzera-jauzilariak eliteko kirolari gisa izan duen esperientzia azalduko du.

Aldi berean, irailaren 20tik 30era Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa izango da ikusgai Bizkaia Aretoa-EHU eraikinean. National Geographic aldizkari ospetsuan egindako lanagatik SND Society for News Design erakundeak munduko diseinatzaile onenaren saria eman berri dion Fernando G. Baptista-ren altxor infografikoak ezagutzeko aukera egongo da.

BZP 2025 irailaren 30ean itxiko da Bizkaia Aretoa-EHUko Mitxelena auditorioan eskainiko den zineforum emanaldi batekin. El enigma Agustina dokumentala proiektatuko da eta jarraian, ohi bezala, solasaldia egingo da.

Egitaraua

Bidebarrieta Zientifikoa | Irailak 17, asteazkena

Izenburua: La salud sistémica como base de desarrollo del potencial biológico humano. El ejemplo de Kilian Jornet (Osasun sistemikoa gizakiaren potentzial biologikoa garatzeko oinarri gisa. Kilian Jorneten adibidea)

Hizlaria: Jesús Álvarez-Herms, Bartzelonako Unibertsitatean Fisiologian doktorea eta Euskal Herriko Unibertsitatean Biomedikuntzan doktorea

Lekua: Bidebarrieta Kulturgunea

Ordutegia: 19:00etan

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Streaming-a: bai. KulturguneaTB

Informazio gehiago

Naukas Bilbao | 15. urteurrena | Irailak 19-20

Lekua: Euskalduna Bilbao | Auditorium

Ordutegia: 10:00etatik 20:00etara

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Streaming-a. Bai. Orain (EiTB)

Informazio gehiago

Naukas Kids | Irailak 21, igandea

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Harrera-lekua, solairu nagusia (Mitxelena auditorioa eta Barandiaran eta Elhuyar aretoak), 1. solairua (Etxepare, Axular eta Oteiza aretoak) eta 2. solairua (Arriaga, Laboa eta Baroja aretoak)

Ordutegia: 10:00etatik 14:00etara

Hizkuntza: Tailer eta ikuskizun bakoitzean adieraziko da zein hizkuntzatan egingo den jarduera

Informazio gehiago

Erakusketa | Irailak 20-30

Izenburua: Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea

Egilea: Fernando G. Baptista, Arte Ederretan lizentziaduna EHUn eta National Geographic Magazine aldizkarian ilustrazio editore seniorra.

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Chillida aretoa

Ordutegia: Astelehenetik ostiralera, 8:00etatik 20:00etara. Larunbatetan, 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 20:00etara. Igandeetan (goizez bakarrik), 10:00etatik 14:00etara.

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: elebiduna (euskara eta gaztelania)

Informazio gehiago

Bidebarrieta Zientifikoa | Irailak 24, asteazkena

Izenburua: Luzera-jauziko entrenamendua: helburua, plangintza eta antolaketa

Hizlaria: Irati Mitxelena, atleta eta doktoratu aurreko ikertzailea CIC bioGUNEn

Lekua: Bidebarrieta Kulturgunea

Ordua: 19:00etan

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: euskara

Streaming-a: bai. KulturguneaTB

Informazio gehiago

Zineforum | Irailak 30, asteartea

Izenburua: El enigma Agustina dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia

Parte-hartzaileak: Emilio Jose Garcia eta Manuel Gonzalez dokumentalaren egileak, eta Natalia Ruiz Zelmanovitch antzezlea

Lekua: Bizkaia Aretoa-EHU | Mitxelena auditorioa

Ordutegia: 18:30etik 20:30era. Emanaldia: 90 minutu. Solasaldia: 30 minutu

Sarrera: doan, eserlekuak bete arte

Hizkuntza: gaztelania

Informazio gehiago

Bilbo Zientzia Plaza (BZP) EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako zientzia-dibulgazioko ekimena da, Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin.

Naukas Bilbaoren 15. urteurrena
2025-09-19 10:00 - 2025-09-20 20:00 | Euskalduna Bilbao, Avenida Abandoibarra, 4, Bilbao, 48011
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Bai. Orain (EiTB)

Egoitza

Beste urtebetez -hamabost, dagoeneko-, irailean itzuliko da Bizkaiko hiriburura Estatu espainolean egiten den dibulgazio zientifikoko ikuskizunik handiena, Naukas Bilbao. Bere formula paregabearekin itzuliko da, zientziaren ezagutza era samur eta askean zabaltzeko eta gerturatzeko helburuarekin. Naukas dibulgazio zientifikoko plataformak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak elkarlanean antolatutako ekimenak Euskal Herriko eta Estatuko dibulgatzailerik onenak elkartuko ditu; 50tik gora, guztira.

Irailaren 19an eta 20an, 10 minutuko zientzia-bakarrizketa, ikuskizun eta esperimentuekin gozatu ahal izango du publikoak. Aurtengoa, urteurren berezia izanda, eduki aldetik ere apartekoa izango da. Nabarmentzekoa da, esate baterako, Naukas Pro egitarau orokorrean txertatuko dela. Proposamen honetan, zientzialariek eta ikerketa zentroetako kideek beraien ikerketak eta esperientziak partekatuko dituzte. Hor egongo dira, esate baterako, Bizkaiko Osasun Mentalaren Sareko Eva Garnica sikiatra eta EHUko Judith Rivas matematikaria. Lehenengoak mikrobiotaren eta osasun mentalaren arteko harremana azalduko du; bigarrenak, euskal dantzen eta matematiken artean dagoen harreman liluragarria.

Etorriko diren hizlari berriekin batera, Naukas Bilbaoko publikoarentzat ezagunak egingo diren aurpegiak ere izango dira hamabosgarren urteurren honetan, esate baterako Sevillako Unibertsitateko Luisma García Escudero biologoa edota Daniel Marín fisikoa. Lehenengoak intsektuen begiek dituzten tolesturei begiratuko die, eta bigarrenak Elon Musk eta Jeff Bezos bezalako teknoligarkek abiatu duten espazioaren konkistari.

Solasaldi berezi bat ere izango da aurten Euskalduna Bilbaoren auditorioan. Protagonistak Antonio Martínez Ron kazetaria eta Eloísa del Pino Consejo Superior de Investigaciones Científicas-eko presidentea izango dira.

Egitaraua

IRAILAK 19 OSTIRALA – GOIZEKO SAIOA

10:00 – 10:10 – Daniel Torregrosa – Mr. Tompkins en el país de las magufadas cuánticas

10:10 – 10:20 – Eva Garnica – ¿Se puede trasplantar la enfermedad mental?

10:20 – 10:30 – Sara Barja – H2Ohhh: Las fascinantes propiedades del agua

10:30 – 10:40 – Miguel García – Perspectivas cartográficas: imposiciones narrativas

10:40 – 10:50 – Estibaliz Díaz – Las anguilas nacen donde les da la gana

10:50 – 11:00 – Luis María Escudero – Doblez

11:00 – 11:20 – Antonio Martínez Ronen elkarrizketa Eloísa del Pino CSICeko presidenteari

11:20 – 11:30 – Isabel Moreno – No eres yo, soy tú… o ¿cómo era?

11:30 – 11:40 – Judith Rivas –Pasos de baile a ritmo de matemáticas

11:40 – 12:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

12:00 – 12:10 – Juan Antonio Cuesta – Matemáticas avanzadas para hacer buenas hamburguesas

12:10 – 12:20 – Álvaro Bayón – Bahía Botánica

12:20 – 12:30 – Laura Morán – Perfectamente imperfectas

12:30 – 12:40 – Marc Ruiz de Minteguía – Tengo miedo a dar una charla en Naukas

12:40 – 12:50 – Iván Rivera – La bomba lenta que arrasó América

12:50 – 13:00 – Carlos Lobato – Rock Stars

IRAILAK 19 OSTIRALA – ARRATSALDEKO SAIOA

17:00 – 17:20 – Almudena M. Castro, Iñaki Úcar eta Daahoud Abdul Salim Álvarez – Balas y baladas

17:20 – 17:30 – Oskar González –La mano de Sofonisba

17:30 – 17:40 – Carmen Agustín Pavón – Neuronas viejóvenes

17:40 – 17:50 – Laura Gómez Zamanillo – Cuando las máquinas aprenden a ver bichos

17:50 – 18:00 – Conchi Lillo – Lo nunca visto

18:00 – 18:10 – Blanca Martínez-García – De la roca a la mesa

18:10 – 18:20 – Francis Villatoro –La teoría del invariante

18:20 – 18:30 – Lorena Pérez Hernández – El lenguaje es la mejor medicina. Sin efectos secundarios

18:30 – 18:40 – Joaquín Sevilla – Revisando la ciencia del botijo

18:40 – 19:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

19:00 – 19:10 – Eparquio Delgado – Guía inútil para enfadarse como un argentino y llorar como un coreano

19:10 – 19:20 – Raquel Sastre – Ver… Comprobar para creer

19:20 – 19:30 – Javier Armentia – Eclipses, ocultaciones y apagones

19:30 – 19:40 – Ricardo Moure – Hasta el ñoco de El Rey León

19:40 – 19:50 – Pedro A. León – Las cacas de la Luna

19:50 – 20:00 – Javier Pedreira (Wicho) – El culebrón de decidir cuál fue el primer ordenador

IRAILAK 20 LARUNBATA – GOIZEKO SAIOA

10:00 – 10:10 – Javier Panadero – Con estas manitas y algo más

10:10 – 10:20 – Virginia Arechavala Gomeza – No es una cura. Es un experimento

10:20 – 10:30 – Nahúm Méndez Chazarra – ¿Puede la geología dar respuesta a la paradoja de Fermi?

10:30 – 10:40 – Gemma Marfany – El misterio de la momia maldita

10:40 – 10:50 – Ujué Agudo – Los efectos «colaterales» de la toma de decisiones con IA

10:50 – 11:00 – Clara Peñalver – T-Di. Mi muy querido y temido cerebro

11:00 – 11:10 – Imanol Ituiño (Festival JA!) – ¡Rayos! Houdini y Nueva York, mano a mano

11:10 – 11:20 – Teresa Valdés Solís – Las 4 Rs

11:20 – 11:30 – Fernando Frías – La sábana doblada

11:30 – 11:40 – Elixabete Rezabal –¿Hueles vibraciones?

11:40 – 12:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

12:00 – 12:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 1

12:10 – 12:20 – Alberto García Salido – El día que fuimos Brad Pitt

12:20 a 12:30 – Iñigo Careaga – Cocinando baterías: recetas de ayer y de hoy (y de mañana)

12:30 – 12:40 – Antonio Martínez Ron – Curso rápido de perspectiva

12:40 – 12:50 – Carlos Briones – Sumando y restando

12:50 – 13:00 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 2

IRAILAK 20 LARUNBATA – ARRATSALDEKO SAIOA

17:00 – 17:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 3

17:10 – 17:20 – Gemma del Caño – Misterio en Riverside, cuando la química rozó la ciencia ficción

17:20 – 17:30 – Ana Tamayo – Al manicomio por lavarse las manos

17:30 – 17:40 – Elena Casado – Del castigo bíblico al pinchazo moderno

17:40 – 17:50 – Anabel Forte –To Bayes or not to Bayes

17:50 – 18:00 – Lluis Montoliu – ¿Para qué quieren desextinguir el mamut?

18:00 – 18:10 – Manuel Vicente – El telescopio de los nobeles

18:10 – 18:20 – Sergio Pérez Acebrón – Emergencia celular

18:20 – 18:40 – Miguel Santander eta Pablo Rodríguez – Perversión por pares

18:40 – 19:00 – Atsedenaldia (20 minutu)

19:00 – 19:10 – Natalia Ruiz Zelmanovitch eta Manuel González – El cielo no cayó sobre nuestras cabezas, una no-tragedia en cuatro actos. Acto 4

19:10 – 19:20 – Helena Matute – Experimentos con humanos e IAs: 2ª temporada

19:20 – 19:30 – Eva Caballero – Kit de primeros auxilios para conversaciones incómodas

19:30 – 19:40 – Javier S. Burgos – Caballeros, esto no es una farsa

19:40 – 19:50 – Miguel Ángel Cajigal (El Barroquista) – Cuando Bernini casi destruye el Vaticano

19:50 – 20:00 – TESLA 2025 SARIAREN BANAKETA + Agurra eta itxiera

Naukas Bilbao Bilbo Zientzia Plaza 2025 iniziatibaren plater nagusia izango da. BZP EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako zientzia-dibulgazioko ekimena da, Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin. Aurtengoan, irailaren 17tik 30era ospatuko da.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea
2025-09-20 08:00 - 2025-09-30 20:00 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Elebiduna (euskaraz eta gaztelaniaz)

Streaming-a: Ez

Infografia ezinbesteko tresna da zientziaren komunikazioan. Informazio konplexua ulergarri egin dezake eta hori lortzeko hainbat elementu erabil ditzake: ilustrazioak, diagramak, mapak edo grafikoak, betiere era ulergarri batean baina zehaztasunari uko egin gabe. Arrazoi honengatik, ilustratzaile zientifikoaren lana funtsezkoa da begiratu batean ikusezinak diren prozesuak ulertzeko eta zientzia modu argi, bisual eta erakargarrian kontatzen laguntzeko.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa Bilbora dator mundu mailan ezagunenetakoa den zientziaren ilustratzaile honen lana erakusteko. Fernando G. Baptista EHUn Arte Ederretako lizentziaduna da eta National Geographic Magazine ospetsuan infografiako editore seniorra. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Laboratorium Museoak antolatu dute jarduera hau.

Erakusketak ilustratzailearen publikaziorik adierazgarrienak biltzen ditu. SND (Society for News Design) nazioarteko erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu berri du bilbotarra, National Geographic Magazine aldizkarian egindako lanagatik eta bere sorkuntza-prozesuagatik: dokumentazioa eta ikerketa, hasierako zirriborroak eta azken emaitza.

Dibulgazio-aldizkari entzutetsuan egindako lanen artean, gerlari bikingoei buruzko azala edo lehen orrialdea ikusi ahal izango da (Vikingos, 2017ko martxoa), jatorriz Maurizio Irletakoak ziren dodo hegaztiei buruzko teoria berri bat ilustratzen duen seriea (La nueva apariencia del dodo, 2020ko uztaila), erromatarren talentu arkitektonikoaren adierazgarri handienetako baten eraikuntza-prozesuaren berreraiketa bisuala (La columna de Trajano, 2015eko apirila) edo historian zehar egin diren kupularik ospetsuenen eta handienen konparaketa grafikoa (Redefiniendo la cúpula, 2024ko otsaila).

Erakusketa irailaren 20tik 30era egongo da ikusgai Bilboko Bizkaia Aretoa-EHU eraikinaren Chillida aretoan. Sarrera doan izango da, ordutegi honetan: astelehenetik ostiralera 08:00etatik 20:00etara, larunbateetan 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 20:00etara, eta igandeetan 10:00etatik 14:00etara. Bilbon izan ondoren, erakusketa Bergarako Laboratorium Museora eramango da, etan han egongo da urriaren 31tik azaroaren 16ra.

Jarduera hau Bilbo Zientzia Plaza 2025 ekimenaren parte da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatzen duena Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin.

Egileari buruz

Fernando G. Baptista (Bilbo, 1965) Arte Ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hainbat urtez ilustratzaile lanetan freelance aritu ondoren, El Correo egunkarian hasi zen lanean. 2007az geroztik, National Geographic Magazine aldizkariko langilea da, editore senior gisa. Bere ibilbidean 250 sari baino gehiago jaso ditu, horien artean Peter Sullivan sari ospetsua, infografia arloko sari nagusia, eta Emmy sarietarako bi izendapen.

Gaur egungo infografista garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta 2025ean SND (Society for News Design) erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bere sarien 46. edizioan. Bere lana, beraz, erreferentea da informazioa bistaratzeko orduan.

Naukas Kids 2025
2025-09-21 10:00 - 14:00 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: tailer eta ikuskizun bakoitzean adieraziko da zein hizkuntzatan egingo den jarduera.

Streaming-a: Ez

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Irailaren 21ean, igandean, txikienek bi ikuskizunekin eta zortzi tailerrekin gozatu ahal izango dute Bilboko Bizkaia Aretoa-EHUn. Gerturatzen direnek, besteak beste, zientziak eta magiak bat egingo duten espektakulua bizitzeko aukera izango dute, edota euren planeta propioa sortzeko, itsasoaren sakontasunak esploratzeko edo etxean egin daitezkeen esperimentuen bitartez bizitzarako trikimailuak ikasteko.

Ekintzak 10:00etatik 14:00etara egingo dira (ateak 9:30ean irekiko dira). Sarrera dohainik izango da, edukiera bete arte. Aurreko edizioetan gerturatu zen publiko kopuru handia kontuan izanda, garaiz etortzea gomendatzen da, ekintzetan parte hartu ahal izango dela bermatzeko.

Tailerretan parte hartzeko sistemak

Aldez aurreko izen-ematea online. “Breakout geologikoa” jardueran parte-hartzeko, izena eman beharko da BZP webgunearen bidez.

Ticket bidezko parte-hartzea. Tailer jakin batzuetan parte hartzeko, dagokion solairuan kokatutako puntuan tiketak eskuratu beharko dira. Tiketak parte hartzaileak berak eskuratu beharko ditu, ez gurasoek, ez lagunek ez beste inork ezin izango ditu hartu. Tiketak eskuragarri egongo dira txanda hasi baino 15 minutu lehenago lehen txandan. Hurrengo txandetan, aurreko emanaldia/tailerra hasi eta 15 minutura egongo dira eskuragarri.

Ilaren bitartez parte-hartzea. Beste tailer eta ikuskizun batzuetan parte hartzeko, ilaran itxaron beharko da. Pertsona heldu batek ezin du beste baten lekua hartu, ezta pertsona bat baino gehiagorentzat tokia gorde ere.

Egitaraua

HARRERA

Tailerra | Breakout geologikoa: leize eta arrezifen artean

Salba dezagun Bilboko historia geologikoa!

Bouteille d’Acide negazionista gaiztoak Lurrak 5000 urte baino gehiago dituela agerian uzten duten Bilboko harri apaingarriak suntsitu nahi ditu. Lagundu egin behar diguzu Bizkaia Aretoaren inguruan utzi dituen arrastoen bila. Garaiz iritsiko al gara?

Ordutegia eta hizkuntzak: 10:00-11:00 (euskaraz) | 11:30-12:30 (gaztelaniaz) | 13:00-14:00 (elebiduna).

Adina: 8 urtetik gora.

Sarrera: sarrera izen-ematearekin.

SOLAIRU NAGUSIA

Ikuskizuna | Hator Magiara!

Tor magoa

Ikuskizun parte-hartzaile eta umoretsu honetan ikusleek magiaren sekretu miresgarriak sentitzeko aukera paregabea izango dute. Gainera, ez dute soilik magia ikusiko, zientziaren laguntzarekin egin, egingo dute!

Lekua: Mitxelena auditorioa.

Ordutegia: 10:30 – 11:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 4 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: librea, aforoa bete arte.

Tailerra | Espazioko abentura

Sortu zure planeta!

Eguzki sistemako planetak eta exoplanetak bezalako azken aurkikuntza galaktikoak ezagutu ondoren, gure planeta propioa sortu ahal izango dugu nahi ditugun ezaugarriekin.

Gela: Barandiaran.

Ordutegia: 10:00-11:00 | 11:30 -12:30 | 13:00 -14:00.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Tailerra | Txikimikro

Goaz mikrobioak harrapatzera!

Mikrobioen mundura ohitzeko eta txikienei ulertarazteko nola egiten den lan hain izaki txikiekin, nola eta non bizi diren…

Gela: Elhuyar.

Ordutegia: 10:00 – 14:00.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ilara.

1. solairua

Tailerra | Iraganaren eta orainaren detektibeak

Ezagutu nola lan egiten duten benetako forentseek!

Tailer dibertigarri eta misteriotsu honetan hezurdura bat muntatuko dugu, DNA erauziko dugu eta auzitegiko detektibe izatera jolastuko gara, krimen-sailetan bezala orbanak identifikatuz.

Gela: Etxepare.

Ordutegia: 10:00 – 11:00 | 11:30 – 12:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 4 urtetik gora.

Hizkuntza: elebiduna (euskaraz eta gaztelaniaz).

Sarrera: ticketekin.

Tailerra | Ozeanoetako sakonerak

Itsasoan hondoratu zaitez!

Ozeanoko eremuak argitasunaren arabera ezagutzeko eta eremu horietako bakoitzeko animalia adierazgarrienak aztertzeko tailerra.

Gela: Axular.

Ordutegia: 10:00 – 10:40 | 11:00 – 11:40 | 12:00 – 12:40 | 13:00 – 13:40.

Adina: 6 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Taller | Espirografo matematikoa legoekin

Forma eta kurba infinituak esplora ezazu!

Zatoz kurba matematikoak marrazteko aukera ematen duen robot bat eraikitzera, bi pertsonako taldeetan, Mirzakhani matematikari bikainaren lanean inspiratuz.

Gela: Oteiza.

Ordutegia: 10:00 – 11:00 | 11:30 – 12:30 | 13:00 – 14:00.

Adina: 8 urtetik gora.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

2. solairua

Tailerra | Iraganeko biziaren bila

Fosilen bila!

Paleontologiaren eta arkeologiaren mundua gazteenei hurbiltzeko tailerra. Birsortutako indusketan fosilak bilatu beharko dituzte parte-hartzaileek.

Gela: Arriaga.

Ordutegia: 10:00etatik 14:00etara.

Adina: 5-10 urte bitartean.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ilara.

Tailerra | Eskalatu zure mundua

Kuantika hitza entzun duzu noizbait? Zatoz eta izan zaitez esploratzaile eta ikerlari egun batez!

Noiraino ikus dezakete gure begiek? Zer da ikusi duzun gauzarik txikiena? Eskala makro, mikro eta nanoskopikoak ezagutuko ditugu eta gure senarekin jolasean, kuantikaren mundura zabalduko gara. Inguruan laginak jasoko ditugu eta mundua eskalatuko dugu lupa, mikroskopio, eta baita ere zerorrek eraiki ahal izango duzun etxeko mikroskopio baten bidez.

Jarduera hau Donostia-San Sebastiáneko Tabakalerak garatutako Visiones cuánticas (Ikuspegi kuantikoak) erakusketaren baitan antolatuta da, DIPC eta CFMren lankidetzari esker, eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren babesarekin.

Gela: Laboa.

Ordutegia: 10:00 – 11:30 | 12:00 – 13:30.

Adina: 4-10 urte bitartean.

Hizkuntza: euskara.

Sarrera: ticketekin.

Ikuskizuna | Egin ditzagun esperimentuak!

Neurtzen duena, badaki

Zientzian, dituzun iritziak errealitatearekin egiaztatzeak adierazten du zerbait egia den ala ez, eta, hori frogatzeko, etxeko materialekin esperimentuak egingo ditugu, harrituko zaituztenak eta etxean erreproduzitu ahal izango dituzuenak. Batzuek mundua begi berriekin ikusaraziko dizuete, eta beste batzuek “life hacks” gisa ere balioko dizuete. Zure zain gaude!

Gela: Baroja.

Ordua: 11:45-12:45.

Adina: 9-14 urte bitartean.

Hizkuntza: gaztelaniaz.

Sarrera: ilara.

Bidebarrieta Zientifikoa | Luzera-jauziko entrenamendua
2025-09-24 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB

Egoitza

Luzera-jauzian, lasterketa eta azken bultzada baten ondoren egindako jauzian, atleta ahalik eta distantziarik handiena lortzen saiatzen da plano horizontalean. Antzinako Grezian du jatorria atletismo diziplina honek; olinpiar jokoetan heroi mitikoen lorpenak berdindu nahian egiten zen.

Emozioa eta erronka gutxik bezala batzen dituen kirola da luzera-jauzia. Abiadura, indarra, teknika, malgutasuna eta koordinazioa behar dira. Honekin guztiarekin batera, ez hetsitzea eta minik ez hartzeko prebentzio lana egitea ezinbestekoak dira kirol honen gailurra lortzeko.

Diziplina honen hainbat gako partekatzeko asmoarekin, Irati Mitxelena atletak “Luzera-jauziko entrenamendua: helburua, plangintza eta antolaketa” izenburua duen hitzaldia eskainiko du irailaren 24an, 19:00etan, Bilboko Bidebarrieta Liburutegian.

100 metroko lasterketan Gipuzkoako errekorra edukitzeaz gain, Mitxelena luzera-jauziko Espainiako txapelduna izan zen 2022an. 6,65 metroko marka du diziplina honetan. Honekin batera, neurozientzian ikerlari da donostiarra.

Hitzaldian, maila goreneko kirolari bezala duen esperientziaren berri emango du, entrenamenduak nola antolatzen dituen, errendimendua handitu ahal izateko nola indarberritzen den eta lesioak nola ekiditen dituen azalduz.

Hitzaldi-solasaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa zikloaren saioa da. Hitzaldia aurrez aurre, eta streaming bidez ere ikusi ahalko da KulturguneaTB kanalean. Aretoko sarrera doakoa eta librea izango da eserlekuak bete arte.

Hizlaria

Goi mailako kirola eta ikerkuntza zientifikoa aldi berean ari da egiten Irati Mitxelena. Neurobiologian eta Neurozientzian graduatu zen Ameriketako Estatu Batuetako Cincinnatiko Unibertsitatean, eta Hizkuntzaren Neurozientzia Kognitiboan Euskal Herriko Unibertsitatean. Egun, CIC BioGUNEko doktoratu aurreko ikertzailea da. Doktorego-tesia edizio-genetikoari buruz ari da egiten, Alboko Esklerosi Amiatrofikoaren tratamendu bezala.

Zineforum | "El enigma Agustina" dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia
2025-09-30 18:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Streaming-a: Ez

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

El enigma Agustina dokumentala proiektatuko da Bilboko Bizkaia Aretoa-EHUren Mitxelena aretoan. Sarrera doan izango da, edukiera bete arte. Dokumentala FECYT Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta IAA-CSIC Andaluziako Astrofisikako Institutoak finantzatutako ikus-entzunezko ekoizpena da.

XX. mendearen lehen hereneko Europako zientziaren lorpen nabarmenetako batzuk errepasatzen ditu filmak, Agustina Ruiz Dupont pertsonaiaren bidez. Granadako Almuñecar udalerrian jaio eta Parisen hazitako fisikari honek lehen mailako ikertzaile bihurtzea lortu zuen eta bere garaiko zientzialari europar garrantzitsuenekin egon zen kontaktuan.

Ordura arte berari buruzko erreferentzia historikorik ez bazegoen ere, Albert Einstenek eta Marie Curiek sinatutako gutun batzuetan bai aipatzen zen Ruiz Dupont eta, aipamen haietatik abiatuz, dokumentalaren egileek zientziaren historian zehar ibilbide bat egin dute, fisika edo kimika bezalako diziplinen garapenerako funtsezkoa izan zen garaia islatuz. Espainian zientzia nolakoa izan zitekeen hausnartzeko ere balio du filmak; izan zitekeena baina, gerragatik eta erregimen frankistagatik, izan ez zena. Emakumezkoek gizonezkoen mende zegoen mundura iristeko egindako borroka ere kontatzen digu dokumentalak.

Emilio José García Gómez-Caro eta Manuel González García astrofisikoek zuzendu dute proiektua. García Gómez-Caro IAA-CSICeko komunikazio burua da eta González García Granadako Zientzien Parkeko egitasmoen eta programen kudeatzailea. Dokumentalaren protagonista Natalia Ruiz Zelmanovitch da, CSICek eta INTAk sortutako Astrobiologiako Zentroaren (CAB) Kultura Zientifiko eta Berrikuntzako Unitateko arduraduna.

Dokumentalaren emanaldiaren ondoren, ordu erdiko solasaldia egingo da sortzaileekin eta protagonistarekin. Solasaldia Eva Caballero kazetariak gidatuko du, Radio Euskadiko La Mecánica del Caracol irrati programako zuzendaria.

Jarduera hau Bilbo Zientzia Plaza 2025 ekimenaren parte da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatzen duena Bilboko Udalaren eta Euskampus Fundazioaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Saila, Donostia International Physics Center (DIPC), Metro Bilbao eta EiTB erakundeen laguntzarekin.

Zientziaren ertzetik | Egoitzetan bizi diren adineko pertsonengan jarduera fisikoaren onurak
2025-10-03 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Bai. Orain (EITB).

Egoitza

Gehiago bizi gara, baina zer egin dezakegu hobeto bizitzeko? Geroz eta nabarmenagoa den biztanleriaren zahartzeak erronka sozial berriak planteatzen ditu, adineko pertsonen osasun fisikotik hasi eta ongizate emozionaleraino eta sozialeraino. Erronkei aurre egiteko, esku hartzeko estrategiak beharko lirateke, adinekoen osasuna eta funtzionaltasuna hobetzeko.

Egoitzetan bizi diren adineko pertsonen kasuan, osagai anitzeko ariketa-programak ezartzeak osasun funtzionala hobetu dezake, indar-errutinak, malgutasuna, erresistentzia kardiobaskularra eta oreka konbinatuz. Gainera, modu erregularrean egokitutako ariketa egiteak mesede egingo lieke ongizate fisikoan eta mentalean, horrek bizi-kalitatean edukiko lukeen eragin positiboarekin.

Gai hau argitzeko helburuarekin, jarduera fisikoan eta kirol jardueran irakasle eta ikertzaile den Jon Mikel Picabeak “Egoitzetan bizi diren adineko pertsonengan jarduera fisikoaren onurak” izenburupeko hitzaldia eskainiko du.

Adinekoen egoitza batean zortzi astez egindako ikerketa lanaren emaitzak aurkeztuko ditu. Jasotako datuek osagai anitzeko jarduera fisikoak kolektibo horretan dituen onurak erakusten dituzte, eremu fisikoan zein harreman-eremuan. Era berean, adineko pertsonei egokitutako ariketa-programak diseinatzeko eta martxan jartzeko gomendio batzuk partekatuko ditu publikoarekin.

Hitzaldia datorren ostiralean izango da, urriaren 3an, 18:30ean, Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan. Hitzaldia euskaraz izango da eta sarrera librea, lekua bete arte; streaming bidez ere jarraitu ahal izango da EiTBren Orain kanalean.

Hizlaria

Jon Mikel Picabea Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientziatan (EHU) doktorea da. Eta gradu eta unibertsitate berean irakasle. Kirol teknikari gisa egin du lan Gasteizko Zuzenak kirol taldean, jarduera fisiko egokituaren esparruan, ezgaitasuna duten pertsonei ariketa fisikoa hurbiltzeko.

Bertsozientzia saioa Azpeitian
2025-10-26 18:00 - 19:30 | Sanagustin kulturgunea, Nagusia Plaza, 5., Azpeitia, Gipuzkoa, 20730
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Atsotitzak esaera labur eta zorrotzak dira. Ateraldi edo sententzia gisa har daitezke eta badira pentsaera jakin baten isla ere. Horietako bat da “Jakinduriek mundue erreko dau” atsotitza, ezagutzarekiko mesfidantza agertzen duena. Baina urriaren 26an Azpeitiko Sanagustin Kulturgunean erremedioa jarriko diogu esaera zaharrari, ezagutza errimekin jantziz.

Helburu horrekin, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Kulturaz Azpeitiko Kultur Kooperatiba herritarrak bertsozientzia ikuskizuna antolatu dute, non ezagutza zientifikoa eta errimak elkartuko diren eszenatokian.

Idoia Torregarai kazetaria eta umoregilearen zuzendaritzapean, Eli Pagola eta Julio Soto bertsolariek Ainhoa Bereziartua, Cecilia Fernández-Altonaga eta Gaskon Ibarretxe ikertzaileek labur azaldutako gaiei buruz bertsoak botako dituzte.

Ainhoa Bereziartuak irekiko du saioa: doktoretza aurreko ikertzailea da bera Ingurumen-Osasunean, EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean, eta hiri-ingurunearen, airearen eta ongizatearen arteko loturaz hitz egingo du. Zehazki, aire kutsatuak gure burmuinari eta osasun mentalari ere eragin diezaiketela azalduko du, ez birikei soilik.

Ondoren, EHUko Letren Fakultateko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikaskeketako sailean doktoregai den Cecilia Fernandez-Altonaga hizkuntzalariak hizkuntza batzuk besteak baino zailagoak ote diren galderari helduko dio, hizkuntza-ikerketek eskaintzen dituzten ebidentziak oinarri hartuta.

Azkenik, Gaskon Ibarretxe, Neurozientzian doktorea eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko Zelulen Biologia eta Histologia saileko irakasleak nerbio sistema birsortzeko ama zelulek duten gaitasunaz hitz egingo du. EHUn egindako ikerketa batzuk aipatuko ditu bereziki, gure hortzen muinean neurona berriak sortzeko eta garuneko kalteak konpontzeko gaitasuna duten ama zelulak daudela erakutsi dutelako.

Ezagutza zientifikoa eta bertsoak elkartuko dituen “Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia saioa datorren igandean ospatuko da, urriak 26, Azpeitiko Sanagustin Kulturgunean, 18:00etan. Sarrera doan izango da, edukiera bete arte.

Bidebarrieta Zientifikoa | Zaintzaileen ongizatea, gizartearen ongizatea
2025-10-29 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara. [Aldi bereko itzulpena gaztelerara].

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB.

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Zaintzan aritzen direnak, familian zein arlo profesionalean, gizarte-kohesioa bermatzeko funtsezko zutabea dira. Bere papera bereziki garrantzitsua da Euskadi bezalako lurraldeetan, non Euskal Estatistika Erakundearen (Eustat) datuen arabera, 65 urtetik gorako pertsonak biztanleriaren % 23 ziren 2022an.

Hala eta guztiz ere, zaintzan aritzen direnen errealitateari buruzko ikerketak oraindik ez du merezi duen arreta jaso. Zainketak goitik behera baldintzatzen du lan hori egiten dutenen familia-bizitza, lan esparrua eta gizarte-bizitza. Gainera, eragin zuzena du euren osasunean eta ongizatean eta, ondorioz, baita beraien kargu dauden pertsonei ematen dieten zainketen kalitatean ere.

Erronka horren inguruan gogoeta egiteko, Ana Rodriguez Larrad fisioterapeuta, EHUko irakasle eta ikertzaileak “Zaintzaileen ongizatea, gizartearen ongizatea” hitzaldi-solasaldia eskainiko du Bilboko Bidebarrietako Liburutegian datorren asteazkenean, urriak 29, 19:00etan. Hitzaldia euskaraz izango da eta aldi bereko itzulpena egongo da gazteleraz.

Hitzaldian zehar, Rodriguez Larradek zaintzaileen osasuna eta bizi-kalitatea hobetzeko estrategien esperientziak eta ebidentziak partekatuko ditu: ariketa fisikoko programetatik hasi eta exoeskeletoak bezalako konponbide teknologiko berritzaileetaraino.

Hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak bultzatutako Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren barruan. Aurrez aurre zein streaming bidez jarraitu ahal izango da, KulturguneaTB kanalean. Sarrera librea da, eserlekuak bete arte.

Hizlaria

Ana Rodriguez Larrad Osasun Publikoan eta Medikuntza Prebentiboan doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Gainera, fisioterapeuta da eta EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko Fisiologia Sailean irakasle.

Bestalde, ikerketa-lana egiten du AgeingOn taldean, ariketa eta jarduera fisikoaren bitartez pertsona guztientzako zahartze osasungarria eta bizigarria sustatzeko ezagutza sortzen.

Zientziaren ertzetik | Lan-prekarietatearen eta osasun mentalaren arteko lotura
2025-11-07 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelaniaz.

Streaming-a: Bai. Orain (EiTB)

Egoitza

Baldintzapen biologikoetatik haratago, faktore sozialek zerikusi handia dute gure osasunean. Osasunaren gizarte determinatzaile bezala ezagutzen diren faktore horien artean ordaindutako lanak berebiziko garrantzia du, herritar gehienen biziraupenerako bitarteko nagusia izateaz gain, nortasunaren eta gizarte-onarpenaren iturri ere badelako.

Lan-baldintzek okerrera egiten dutenean, lanak funtzio horiek betetzeko gaitasuna gal dezake eta arrisku faktore bihurtu langileen osasunarentzat.

Gai honetan sakontzeko, Erika Valero erizain, soziologo eta EHUko irakasleak “La relación entre la precariedad laboral y la salud mental” (“Lan-prekarietatearen eta osasun mentalaren arteko lotura”) izenburupeko hitzaldia emango du. Euskal testuinguruko hainbat datu abiapuntu hartuta, Valerok lan-prekarietatea zer den azalduko du eta prekarietate horren dimentsio ezberdinek nola eragin dezaketen, modu nabarmenean, osasun mentalean.

Lan-prekarietatea, ordea, ez da era homogeneoan banatzen gizartean; izan ere, gizarte-talde batzuek beste batzuek baino arrisku handiagoa dute enplegu ezegonkorrak izateko. Honetaz guztiaz ere hitz egingo du EHUko Erizaintza Saileko irakasleak.

Hitzaldia gaztelaniaz izango da, azaroaren 7an, ostirala, 18:30ean, Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan. Sarrera doan, edukiera bete arte. Hitzaldi-solasaldia EiTBko Orain kanalean streaming bidez jarraitu ahal izango da baita.

Hizlaria

Erika Valero Alzaga Soziologian doktorea da eta Osasun Publikoan masterra EHUn. Formakuntzaz erizaina eta soziologoa, egun Erizaintza Saileko irakaslea da EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean. Lana eta osasun mentalean duen eragina dira bere ikerketa-lerro nagusiak. 2018tik OPIK. Osasunaren Gizarte Determinatzaile eta Aldaketa Demografikoari buruzko taldeko kidea da.

Zientzia Kalean erakusketa Azkoitian
2025-11-18 08:00 - 2025-11-28 08:00 | Jesusen Bihotz Agurgarri plaza, Kale nagusia, 86., Azkoitia, Gipuzkoa, 20720, Spain
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Nola harrotzen da ogia? Zer dago barra kodeen atzean? Nola funtzionatzen du sukaldeko plaka batek? Gure egunerokotasunaren parte diren kontu hauei eta beste batzuei erantzuteko iritsiko da Zientzia Kalean erakusketa Azkoitira, zientziaren ezagutza jendartean zabalduz.

Formatu handiko 11 infografia dira erakutsiko direnak, euskaraz eginak, eta azaroaren 18tik 28ra ikusi ahal izango dira eliz aurreko plazan. Azkoitiko Udalak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatu dute ekimena.

Ilustrazioetan egunero kontsumitzen edo erabiltzen ditugun produktuetan dagoen zientzia erakusten da. Beste batzuen artean, esate baterako, telefono mugikorren, barra kodeen, autoen, txertoen edo sukaldeko plaken funtzionamendua azaltzen da.

Oso ohikoak diren beste elementu eta jakiei buruzko informazio zientifikoa ere aurkituko dute erakusketara hurbiltzen direnek, hala nola ogia, jogurta, iturriko ura, garagardoa, zuhaitzen hostoak eta frutari buruzkoa. Panel bakoitzean dagoen QR kodeari esker infografia guztiak deskargatu daitezke, euskaraz zein erdaraz.

Zientzia ikasgeletan eta dendetan

Kalean egingo den erakusketatik haratago doa proiektua, eta herriko ikastetxeak eta dendariak ere tartean izango dira. Horrela, ‘Herrixen’ Azkoitiko Dendarien Elkartearekin elkarlanean, infografia berberak poster formatuan ipiniko dira dendetan. Ekimenean parte hartzen duen establezimendu bakoitzak bere produktuekin edo sektorearekin zerikusia duen poster bat jarriko du egun horietan. Okindegietan, esate baterako, ogiaren zientziari buruzko infografia ikusiko da.

Bestalde, Azkoitiko ikastetxeek euren hezkuntza jardueran sartuko dute erakusketa. Ikasleek parte hartu ahal izango dute infografietan oinarritutako galdetegi bati erantzunez. Eta herriko Udalak tablet bat zozketatuko du galdera guztiei zuzen erantzuten dietenen artean.

Zientzia Kalean Euskal Herriko Unibertsitatearen Kultura Zientifikoko Katedraren eta Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoaren egitasmoa da. Azken hilabeteotan erakusketa Beasainen, Ordizian edo Abaltzisketan egon da, besteak beste.

Kimika bertso erritmoan Donostian
2025-12-03 11:00 - 12:30 | Carlos Santamaria Zentroa, Elhuyar plaza, 2, Donostia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez

Egoitza

EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta EHUko Kimika Fakultateak “Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia ikuskizunaren saio bat antolatu dute, fakultatearen 50. urteurrena dela eta, bertso erritmoan ezagutza kimikoa zabaltzeko. Hitzordua datorren asteazkenean izango da, abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean. Saioa 11:00etan hasiko da Donostiako Carlos Santamaria zentroan.

Kike Amonarriz soziolinguista eta umoristak aurkeztuko du ikuskizuna, eta bertan Amets Arzallus eta Oihana Arana bertsolariek inprobisatuko dute Ainara Sangronizek, Lide Aranak eta Josu Lopez-Gazpiok labur azalduko dituzten gaien inguruan.

Eguneroko kimikako apunteak

Ainara Sangroniz, EHUn Kimikan doktore eta Polimero eta Material Aurreratuen Saileko irakasleak, naturan aurki daitekeen nahasketa kimiko konplexuenetako bat argituko du: sugeen pozoia. Nahaste duala da: hilgarria izan daiteke, baina odol-presioa eta koagulazioa tratatzeko sendagaiak garatzeko oinarri gisa erabili daitezkeen konposatuak ere baditu.

Bestalde, Lide Arana biokimikariak, EHUko Biomedikuntza eta Biologia Molekularrean doktore eta Kimika Aplikatuaren Sailean irakasle denak, gure gorputzak milioika organismoz osatutako ekosistema bizi bat bezala funtzionatzen duela azalduko du; bakterioak, birusak eta onddoak aipatuko ditu, besteak beste. Zehazki, lankide mikroskopiko horiekin dugun harremana aztertuko du, haien ekarpena funtsezkoa baita gure osasunerako.

Gainera, EHUn Kimikan doktore eta Udako Euskal Unibertsitatean (UEU) irakasle den Josu Lopez-Gazpio kimikariak gai oso arrunt baten atzean dagoen kimikan jarriko du arreta: puzkerrak edo flatulentziak. Azalpenean, hauei lotutako hainbat kontzeptu zientifiko aipatuko ditu, hala nola gasen, soinuaren, usaimenaren edo hartziduraren legeak.

Bertsoak eta dibulgazio zientifikoko hitzaldiak uztartuko dituen “Jakinduriek mundue erreko dau” bertsozientzia saio hau datorren asteazkenean, abenduaren 3an, egingo da Donostiako Carlos Santamaria Zentroan, 11:00etan. Sarrera librea izango da eserlekuak bete arte.

Bidebarrieta Zientifikoa | Garuneko plastikotasun mekanismoak
2025-12-10 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai (KulturguneaTB).

Egoitza

Garuneko plastikotasuna garunak bere egitura, forma eta funtzioa aldatzeko duen berezko ahalmena da, esperientziari, ikaskuntza berriei edo garuneko kalte bati erantzunez. Prozesu horren barruan, seinale elektrikoetan eta kimikoetan oinarrituta dauden hainbat mekanismok hartzen dute parte informazioa kodifikatzeko, nerbio-sistema zentralaren egokitzapena eta berreskurapena errazten dutenak.

Garuneko gaitza duten pertsonekin egindako ikerkuntza eta esperientzia klinikoa garrantzitsua da, zientzialariak garun-plastikotasunean zerikusia duten prozesu naturalak bizkortzeko estrategia terapeutikoak identifikatzeko eta aplikatzeko.

Gai honetan sakontzeko, EHUko Biologia Zelularra eta Histologia Saileko irakasle den Gaskon Ibarretxe biologoak “Garuneko plastikotasun mekanismoak (Mecanismos de plasticidad cerebral)” izenburua duen hitzaldi-solasaldia eskainiko du abenduaren 10ean, asteazkena, 19:00etan, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Saioan zehar, garuneko plastikotasunean parte hartzen duten mekanismoen funtzionamendua azalduko du, hala nola neurogenesia, hau da, zelula ametatik neurona berriak sortzea, edo konektibitate neuronalen berrantolaketa. Estrategia terapeutiko berriek garuneko gaitza duten pertsona batzurengan eragindako hobekuntza azalduko du baita, esate baterako gertakari traumatiko bat jasan ondoren lortutako garun-funtzioaren hobekuntza.

Hitzaldi-solasaldi hau Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren barruan kokatzen da, EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren esku dagoen Bidebarrietako Liburutegiak bultzatzen dutena. Ekimena liburutegian bertan zein KulturguneaTB kanalean jarraitu ahal izango da, streaming bidez. Sarrera doan, edukiera bete arte.

Hizlaria

Gaskon Ibarretxe Bilbao Neurozientzian doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean. EHUko Medikuntza eta Erizaintzako fakultateko Zelulen Biologia eta Histologiako irakaslea da eta Signaling Lab ikerketa-taldeko kidea. Neurozientzian, zelulen biologian, histologian eta ama zelulen arloetan eta biologiaren garapenean hogei urtetik gorako esperientzia dauka.

Gaur egun, bere ikerketa-ildo nagusia zelula amen biologia da; bereziki, hortz-mamitik datozenak, hezur-ehunak, gihar-ehunak, nerbio-ehunak eta ehun baskularrak birsortzera bideratutako ingenieritza-prozesuetan erabil ote daitezkeen aztertzeko.

Zientziaren ertzetik | Nerabeen eta mugikorraren arteko harremana
2025-12-12 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Bai. Orain (EITB)

Egoitza

Azken urteotan, nerabezaroaren hasiera lehen telefono mugikor adimenduna izatearekin lotu da. Une horrek errealitatearen mundu paralelo baten antzera funtzionatzen duen ingurune digitalari atea irekitzen dio. Euskadin, 11 eta 12 urte bitarteko hiru nerabetik bik dute horrelako gailu bat, Euskal Herriko Unibertsitateko Weblearner ikerketa taldeak egindako lan baten arabera.

Mugikorrekin, tabletekin edota ordenagailuekin duten harremana teknologiatik haratago doa, eta dimentsio hirukoitza barnebiltzen du: emozionala, soziala eta identitarioa, eta erabiltzen hasten direnengan eragin zuzena du.

Kontu honi buruz hausnarketa egiteko, Eneko Tejada EHUko Weablearner taldeko ikertzaileak eta hezkuntza eta teknologian espezializatutako irakasleak “Nerabeen eta mugikorraren arteko harremana” izenburupeko hitzaldia eskainiko du. Hezkuntzatik eta zientziatik begiratuta aztertuko du Tejadak gailu mugikor hauen erabilerak duen eragina nerabeen ongizate emozionalean, euren buruaren irudikapenean eta gizarte-harremanen eraketan.

Honekin batera, ikastetxean zein etxean familiek, tutoreek eta irakasleek gailu mugikorren erabilera arduratsu, kritiko eta osasungarrian duten rola aztertuko du.

Hitzaldia euskaraz izango da eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da abenduaren 12an, ostirala, 18:30ean. Hitzaldi hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bibliotekak antolatzen duten Zientziaren Ertzetik dibulgazio zikloaren parte da. Beti bezala, sarrera doan izango da, edukiera bete arte. EITBren Orain kanalean ere jarraitu ahal izango da zuzenean, streaming bidez.

Hizlaria

Eneko Tejada Garitano Psikodidaktikan doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Psikopedagogian lizentziatua Deustuko Unibertsitatean. EHUko Didaktika eta Eskola Antolakuntza saileko irakaslea da Hezkuntza Fakultatean, eta baita Teknologia, Ikaskuntza eta Hezkuntza Masterrean ere. Gainera, eCampus unibertsitateko kanpus birtuala zuzentzen du eta Weblearner ikerketa-taldearen kide da. Bere ikerketa-eremuak teknopedagogiarekin, hezkuntza-berrikuntzarekin, eta ziberbizikidetzarekin du zerikusia.

Zientziaren Ertzetik | Ekimen kolektiboen eragina osasunean
2026-01-09 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Bai. Orain (EITB).

Egoitza

Prozesu kolektiboak gizarteen eta pertsonen bizitzaren erdigunean aurkitzen dira, eta funtsezko funtzioa betetzen dute gizarte-kohesioan, ahalduntzean eta ongizatean. Gizarte-taldeen biziraupena zein norbanakoaren bizi-kalitatea bermatzeko beharrezkoak diren fenomenoak dira.

Isolamenduaren, bakardadearen eta indibidualismoaren gorakadak markatutako testuinguru batean, batez ere mendebaldeko gizarteetan, ekimen kolektiboen bidezko emozioen partekatze sozialaren garrantzia nabarmendu dute hainbat ikerketek.

Gai honi buruz hausnartzeko, Psikologian doktore eta Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakasle den Jon Zabalak “Ekimen kolektiboen eragina osasunean” hitzaldia emango du.

Saioan zehar, Zabalak ekimen kolektiboetan parte hartzearen eta gizarte-integrazioaren artean dagoen lotura aztertuko du, baita elkartze edo topaketa horiek pertsonen osasunean eta bizi-kalitatean dituzten ondorioak ere. Hori irudikatzeko, gure inguruko fenomeno kolektiboei buruzko hainbat ikerketen emaitzak aurkeztuko ditu. Besteak beste, bere doktore-tesiaren gaia aipatuko du bereziki, Korrika, euskararen aldeko ekimen erraldoia.

Hitzaldi-solasaldia Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da urtarrilaren 9an, ostirala, 18:30ean. Euskaraz izango da. Saioa EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik dibulgazio-zikloaren barruan kokatzen da. Sarrera librea da lekua bete arte eta streaming bidez jarraitu ahal izango da EiTBren Orain kanalaren bidez.

Hizlaria

Jon Zabala Arando Psikologian doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Gizarte Hezkuntzan graduatua erakunde berean. Gaur egun bitarteko irakaslea da Bilboko Hezkuntza Fakultateko Psikologia Ebolutiboko eta Hezkuntzako Departamentuan. Era berean, gizarte-psikologian ikertzailea eta LOTUNEAK: Human Bonds for Change -orain arte, CCE. Kultura, Kognizioa eta Emozioa- ikerketa talde kontsolidatuko kidea da.

Bidebarrieta Zientifikoa | Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak
2026-01-21 19:00 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB.

Egoitza

Fisika kuantikoak materiaren eta energiaren portaera aztertzen du partikula atomikoetan eta azpiatomikoetan. Begi hutsez ikusezinak izan arren, gure errealitatearen euskarri dira. Mundu mikroskopiko horretan agintzen duten legeek ez dute fisika klasikoan bezala funtzionatzen, ez diote eguneroko logikari erantzuten eta matematikaren bidez bakarrik deskriba daitezke.

Paradoxikoa izan daitekeen arren, probabilitatez eta ziurgabetasunez beteriko unibertso kuantiko honek zehaztasun handiko erremintak sortu ditu, hala nola laserra, erresonantzia magnetikoa edo zuntz optikoa. Gainera, partikula atomikoen eta azpiatomikoen kontrolak gaur imajinatu bakarrik ditzakegun teknologiak garatzeko bidea ireki dezake, material edo botika berrien diseinuan eta sorkuntzan aplikatu ahalko genituzkeenak.

Kuantikaren inguruko oinarrizko kontzeptu batzuk argitzeko asmoarekin, Aitor Bergara Euskal Herriko Unibertsitateko Fisika Kuantikako katedradun eta EHU Quantum Centerreko zuzendariak “Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak” hitzaldi-solasaldia eskainiko du datorren asteazkenean, urtarrilak 21, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

Hitzaldian, Bergarak fisika kuantikoa benetan zer den azalduko du, zergatik dagoen hain puri-purian eta nola ari den eraldaketa teknologikoak bultzatzen konputazioa, sentsoreak edo komunikazioak bezalako arloetan. Berak laburbiltzen duen moduan, “mundua kuantikoa da; horri probetxua nola atera ari gara ikasten orain”.

“Kuantikaren misterioa ulertzeko gakoak” hitzaldi-solasaldia EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Udaleko Kultura sailaren mende dagoen Bidebarrietako Liburutegiak antolatzen duten Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldi-zikloaren parte da. Sarrera doan izango da, eserlekuak bete arte. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, KulturguneaTB kanalaren bidez.

Hizlaria

Aitor Bergara Jauregui Fisika Kuantikoko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta ikertzaile elkartua Donostia International Physics Centerren (DIPC) eta CSIC-EHUko Materialen Fisikako Zentroan (CFM).

Era berean, EHU Quantum Center zuzentzen du. Bertan, ekimen ugari garatzen dira teknologia kuantikoen ikerketan, prestakuntzan eta ezagutzaren transferentzian. 130 ikerketa-artikulu baino gehiago argitaratu ditu nazioarteko aldizkarietan, 13 doktore-tesi zuzendu ditu eta mintegi eta hitzaldi ugari eman ditu biltzar zientifikoetan eta unibertsitateetan.

'Ongizate digitala eta adingabeak' zikloa
2026-01-29 12:00 - 13:30 | EHUko Psikologia Fakultatea, Avenida de Tolosa 70., Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa, 20008
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Ostegun honetan, urtarrilaren 29an, 12:00etatik 13:30era, Donostian, Euskal Herriko Unibertsitateko Psikologia Fakultateko Areto Nagusian adingabeei, teknologiari eta osasun mentalari buruzko jardunaldia egingo da. The Conversation elkarteak antolatu du jardunaldia, EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren eta EHUko Ikerketa Gizartean Zabaltzeko Zuzendaritzaren laguntzarekin, eta Cyber Guardians-ekin elkarlanean.

Hainbat alorretako adituek, hala nola, Psikiatria, Pedagogia, Teknologia eta legedia, teknologia berrien eta interneten erabilera eta gazteen osasun mentala aztertuko dute. Gai horiek sakon aztertu eta eztabaidatuko dituzte jende guztiarentzat irekitako saio batean.

Ekitaldian, EHUko irakaslea eta psikologian doktorean den Juan Manuel Machimbarrenak parte hartuko du, Delia Rodriguez Familia eta Haurren Zuzenbidean espezializatutako abokatuarekin eta Tatiana Iñiguez Zaragozako Unibertsitateko Informazio eta Komunikazio Teknologien dekanordearekin batera.

Eztabaidan, profesionalek, osasun mentaleko zein teknologia arloko fundazioek, guraso-elkarteek eta gazteek hartuko dute hitza, gaiak gizarte osoan duen eragina aztertzeko. Informazio gehiago hemen.

“Naturaren sekretua” dokumentalaren emanaldia eta ondorengo solasaldia Bergaran
2026-02-04 10:00 - 11:30 | Seminarixoa, San Martin Agirre plaza, 4., Bergara, Gipuzkoa, 20570, Spain
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Elebiduna.

Streaming-a: Bai. Goienagusi Kultur Elkartea.

Hemen esteka: https://katedra.eus

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak ekoitzitako eta José Antonio Pérez Ledok zuzendutako Naturaren sekretua dokumentala datorren otsailaren 4an, asteazkena, 10:00etan ikusi ahal izango da Bergarako Seminarixoan.

Ikus-entzunezko lan hau Pedro Miguel Etxenike, Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradun ohiaren eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera da.

55 minutuko iraupena duen dokumentalak zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia “etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da”.

Horrela, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria den Iker Badiolak aurkeztuko du dokumentala. Emanaldiaren ondoren, Pedro Miguel Etxenikek elkarrizketa-solasaldia izango du Rosa Errazkinekin, Laboratorium Museoko zuzendaria.

Goienagusi Kultur Elkarteak, Laboratorium Museoak, DIPCk, eta EHUko Kultura Zientifokoko Katedrak antolatzen dute ekitaldia, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren laguntzarekin. Streaming bidez ere jarraitu ahal izango da, Goienagusi Kultur Elkartea kanalaren bidez. Sarrera librea izango da; Goienagusiko bazkideek lehentasuna izango dute, lekuak bete arte

Zientziaren Ertzetik | Ekosistemen zerbitzuak: naturaren onurak eta aukerak
2026-02-06 18:30 - 19:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara.

Streaming-a: Bai. Katedratik (TikTok).

Egoitza

Ekosistemak zaindu eta babestu beharreko kapital naturala dira. Beren prozesu eta funtzioen bidez, pertsonen ongizateari eta bizi-kalitateari lotutako onura ugari eskaintzen dizkigute. Naturatik zuzenean edo zeharka jasotzen ditugun onura horiei ekosistemen zerbitzuak esaten zaie.

Ur garbiaren ekoizpena, polinizazioa edo basoek klimaren erregulazioan duten zeregina bezalako zerbitzuek eragin zuzena eta zeharkakoa dute gure bizi-kalitatean, osasunaren, elikaduraren, ekonomiaren edota gizarte-harremanen arloetan.

Ekosistemen zerbitzuek duten garrantzia aztertzeko, Ibone Ametzaga biologoak, EHUko Garapen Iraunkorrari eta Ingurumen Hezkuntzari buruzko UNESCO Katedrako koordinatzaileak, “Ekosistemen zerbitzuak: naturaren onurak eta aukerak” izeneko hitzaldi-solasaldia eskainiko du.

Hitzaldian zehar, Ametzagak azalduko du zer diren ekosistemen zerbitzuak eta zein onura eta aukera eskaintzen dizkioten gizakiari. Gainera, ekosistemen kudeaketa iraunkorra bermatzeko gako batzuk zabalduko ditu, haien funtzionamendu egokia eta kontserbazioa ziurtatzeko funtsezkoak direnak.

Hitzaldi-solasaldia euskaraz izango da eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekan egingo da otsailaren 6an, ostirala, 18:30ean. Jarduera hau EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bibliotekak antolatzen duten Zientziaren Ertzetik dibulgazio zikloaren parte da. Sarrera librea izango da, edukiera bete arte. EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren TikTok kanalean ere jarraitu ahal izango da streaming bidez.

Hizlaria

Ibone Ametzaga Arregi Biologia Zientzietan doktorea da (Londreseko Imperial College) eta EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatean Landare Biologia eta Ekologia sailaren irakaslea da.

Gaur egun, EHUko Garapen Iraunkorra eta Ingurumen Hezkuntzari buruzko UNESCO Katedraren koordinatzailea da. Katedra honen helburu nagusia iraunkortasunari eta ingurumen hezkuntzari buruzko ikerketa eta azterketa espezializatuak sakontzea da, diziplina anitzeko ikuspegi batetik, zientzia naturalak eta sozialak barne hartuz.

Agora, ezagutzaren plaza | Osasuna eta generoa
2026-02-10 18:30 - 19:30 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Streaming-a: Ez.

Egoitza

Gizakia subjektu neutro eta unibertsal bezala kokatzen duen munduaren ikuspegi bat da androzentrismoa. Medikuntzaren eta osasunaren esparruan, ikuspegi honek, historian zehar, hutsune batzuk sortu ditu emakumeen osasunari eta genero-alborapenei buruzko ikerketan, gaur egungo praktika klinikoan oraindik ere badirautenak.

Medikuntzan genero-ikuspegia kontuan ez izateak akatsak eta atzerapenak eragin ditzake gaixorik dauden emakumeen diagnostikoa egiterakoan. Emakumeen infartuaren diagnostiko berantiarrak –sintomak beti ez datozelako bat “ohikotzat” jotzen diren sintomekin, sintomatologia maskulinotik abiatuta definituta daudelako– androzentrismoak osasun-arretan dituen ondorioen norainokoa erakusten du.

Osasun arretan dauden genero-desparekotasunei buruz hausnartzeko, Amaia Bacigalupe Osasun Publikoko doktore eta EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza saileko irakasleak “Osasuna eta generoa. Berdin tratatzen al ditu medikuntzak emakumeak eta gizonak?” hitzaldia eskainiko du datorren asteartean, otsailak 10, Iurretako Udal Liburutegian.

Bere hitzaldian, Bacigalupek emakumeen eta gizonen arteko osasun-desparekotasunak aztertuko ditu, eta baita generoak eredu horietan betetzen duen papera, osasun mentalari arreta berezia eskainiz. Horretarako, medikuntzaren erro androzentrikoak eta horrek dituen ondorio batzuk aztertuko ditu, hala nola ikerketan emakumeen osasunari ematen zaion arreta eskasa, azterketa espezifikoen falta eta genero-alborapenak egungo praktika klinikoan oraindik ere egotea.

Hitzaldi-solasaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Iurretako Udal Liburutegiak bultzatutako Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi-zikloan kokatzen da. Liburutegian bertan izango da, otsailaren 10ean, asteartea, 18:30ean.

Ekitaldia euskaraz egingo da eta sarrera librea eta doakoa izango da, baina aldez aurretik izena eman behar da biblioteka@iurreta.eushelbidera e-mail bat bidaliz edo 946 812 726 telefonora deituz.

Hizlaria

Amaia Bacigalupe Osasun Publikoan doktorea da (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa). Gaur egun, EHUko Gizarte eta Komunikazioa Zientzien Fakultateko Soziologia eta Gizarte Langintza saileko zuzendaria eta irakasle titularra da. Honen aurretik, Eusko Jaurlaritzako Osasun saileko Berrikuntza eta Ikerketa Zerbitzuan, eta Bizkaiko Lehen Mailako Arreta ikerketa-unitatean egin zuen lan. Gainera, EHUko OPIK Osasunaren Gizarte Determinatzaile eta Aldaketa Demografikoari buruzko ikerketa taldeko kidea da.

Bere ikerketa-eremua geruzapenak eta desberdintasun sozialak osasunean zein osasun-arretan duten eragina aztertzea da, kasu eginez bereziki osasun-arloko genero-desparekotasunei eta osasun-arretako genero-alborapenei.

2026ko Darwinen Eguna | Genetikak osasunean eta giza adaptazioan duen zeregina
2026-02-12 18:30 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania.

Streaming-a: Bai. KulturguneaTB.

Egoitza

Darwinen Egunak otsailaren 12an ospatzen du, urtero, eboluzioaren teoriaren “aita” den Charles Darwin biologo eta naturalista ingelesaren jaiotza. 1809an jaio zen eta zientziaren historiari lotuta geratu da, betiko, 1859an ‘Espezieen Jatorria’ argitaratu zuenetik. Lan horretan, hautespen naturalaren bidezko eboluzioaren teoria formulatu zuen Darwinek. Liburu horri esker dakigu izaki bizidun guztiak arbaso komun batengandik gatozela eta espezieak denboran zehar aldatzen direla. Eboluzioa deitzen zaio horri eta hautespen naturala terminoarekin ezagutzen dugun mekanismo baten eraginez sortzen da.

Bere jaiotzaren urteurrena ospatzeko, beste urte batez, otsailaren 12an, osteguna, 18:30ean, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Zirkulu Eszeptikoak bi hitzaldiko egitaraua antolatu dute Bilboko Bidebarrietako Liburutegian, genetikak gizakien osasunean eta gaixotasunean duen zerikusia hobeto ezagutzeko eta ingurune ezberdinetara adaptatzeko duen eraginari buruz hausnartzeko.

Hitzaldiak Francesc Calafell eta Neskuts Izagirre biologoek emango dituzte: Calafell Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Zientzia Esperimentalen eta Osasunaren Saileko irakasle titularra da eta Izagirre Euskal Herriko Unibertsitateko Genetika, Antropologia eta Animalien Fisiologia Saileko irakasle titularra.

Lehenik, Francesc Calafellek “Eboluzioak osasunari eta gaixotasunari buruz azaltzen duena” hitzaldia eskainiko du. Bertan, eboluzioaren legeek giza gaixotasun askoren jatorria eta banaketa ulertzeko eta tratamendu posibleak bideratzeko nola lagun dezaketen aztertuko du. Bere hitzaldian, Pompeu Fabra Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak azalduko du zergatik gaixotasun batzuk eremu geografiko jakin batzuetan kontzentratzen diren eta zergatik populazio isolatu batzuek gaixotasun jakin batzuen intzidentzia handiagoa duten eta, aldiz, beste batzuen aurrean erresistentzia.

Ondoren, Neskuts Izagirrek “Darwinen ondoren: hautespen naturala eta introgresio genetikoa gizakiengan” hitzaldia emango du. Bertan, hautespen naturalak Indonesiako bajau herriaren ezaugarriak eta hazpegiak nola modelatu dituen azalduko du: larruazalaren pigmentazioa, laktasaren iraunkortasuna eta apnea edo urpekaritza librea egiteko aparteko gaitasuna, besteak beste.

Era berean, introgresio genetikoaren papera azalduko du Izagirrek eta baita beste hominido-espezie batzuekin izandako geneen transferentzia ere. Neandertalek, esate baterako, patogeno berrien aurrean erresistentzia eman ziguten, eta denisovanoen geneak ezinbestekoak dira Tibeteko populazioak garaiera handiko bizimodura egokitzeko duen gaitasuna azaltzeko. Horietako ezaugarri batzuk, ordea, ingurune modernoetan okerreko moldaerak ere bihur daitezkeela kontatuko digu EHUko biologoak, hala nola gaixotasun autoimmune batzuk, alergiak eta obesitatea.

2026ko Darwinen Eguna Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoaren Katedrak, Bidebarrietako Liburutegiak eta Zirkulu Eszeptikoak antolatu dute, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailaren eta “El Correo” egunkariaren laguntzarekin. Ekitaldia otsailaren 12an izango da, 18:30ean, Bilboko Bidebarrietako Liburutegian.

2007tik izen handiko adituek hartu dute parte Darwinen Egunean; besteak beste, Francisco J. Ayala eta José María Bermúdez de Castro biologoek, Juan Luis Arsuaga eta María Martinón-Torres paleoantropologoek, Itziar Laka hizkuntzalariak eta Helena Matute psikologoak. Horri esker, zientzia eta kultura maite dutenentzat ezinbesteko hitzordu bilakatu da ekitaldi hau Bilbon. Sarrera doakoa izango da lekua bete arte, eta streaming bidez ere jarraitu ahal izango da KulturguneaTB kanalaren bidez.

Hizlariak

Francesc Calafell Majó Biologian doktorea da (Bartzelonako Unibertsitatea). 1998tik Pompeu Fabra Unibertsitateko Medikuntza eta Bizitza Zientzien saileko irakasle titularra da. Gainera, Biologia Ebolutiboko Institutuko (CSIC-UPF) Indibidualtasunaren Genomikako Laborategiko ikertzaile nagusia da. 200 artikulutik gora argitaratu ditu egilekide bezala, batez ere populazioen genetikaren esparruan. Giza aniztasun genetikoa atzertzen du, hiru ikuspegi hauetatik begiratuta: populazioena, gaixotasunena eta indibiduala, arreta berezia jarriz aldaketa genetikoaren egitura geografikoan.

Neskuts Izagirre Arribalzaga Biologian doktorea da (Euskal Herriko Unibertsitatea) eta Antropologia irakaslea EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Genetika, Antropologia eta Animalien Fisiologia sailean. Bere ikerketa antzinako gorpuzkietatik berreskuratutako DNAren azterketan oinarritzen da. Gaur egun, egungo giza populazioen datu genomikoak aztertzen ditu, haien eboluzio-historia berrosatzeko. Era berean, beste lankidetza bat hasi berri du metagenomikaren esparruan, irradiazio ultramorearen intentsitatearekin lotutako larruazalaren bakterio-konposizioaren analisian oinarrituta.

Erakusketa | Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea
2026-02-20 10:00 - 2026-04-24 19:30 | Arkeologia Museoa, Mallona galtzada, 2., Bilbo, Bizkaia, 48006
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Igelesa, euskara eta gaztelania.

Egoitza

Infografia ezinbesteko tresna da zientziaren komunikazioan. Informazio konplexua ulergarri egin dezake eta hori lortzeko hainbat elementu erabil ditzake: ilustrazioak, diagramak, mapak edo grafikoak, betiere era ulergarri batean baina zehaztasunari uko egin gabe. Arrazoi honengatik, ilustratzaile zientifikoaren lana funtsezkoa da begiratu batean ikusezinak diren prozesuak ulertzeko eta zientzia modu argi, bisual eta erakargarrian kontatzen laguntzeko.

Fernando G. Baptista. Infografia zientifikoaren esploratzailea erakusketa Bilbora bueltan dator mundu mailan ezagunenetakoa den zientziaren ilustratzaile honen lana erakusteko. Fernando G. Baptista Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretako lizentziaduna da eta National Geographic Magazine ospetsuan infografiako editore seniorra. EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Laboratorium Museoak antolatu dute jarduera hau Arkeologia Museoaren laguntzailarekin.

Erakusketak ilustratzailearen publikaziorik adierazgarrienak biltzen ditu. SND (Society for News Design) nazioarteko erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bilbotarra, National Geographic Magazine aldizkarian egindako lanagatik eta bere sorkuntza-prozesuagatik: dokumentazioa eta ikerketa, hasierako zirriborroak eta azken emaitza.

Dibulgazio-aldizkari entzutetsuan egindako lanen artean, gerlari bikingoei buruzko azala edo lehen orrialdea ikusi ahal izango da (Vikingos, 2017ko martxoa), jatorriz Maurizio Irletakoak ziren dodo hegaztiei buruzko teoria berri bat ilustratzen duen seriea (La nueva apariencia del dodo, 2020ko uztaila), erromatarren talentu arkitektonikoaren adierazgarri handienetako baten eraikuntza-prozesuaren berreraiketa bisuala (La columna de Trajano, 2015eko apirila) edo historian zehar egin diren kupularik ospetsuenen eta handienen konparaketa grafikoa (Redefiniendo la cúpula, 2024ko otsaila).

Erakusketa otsailaren 20tik apirilaren 24an egongo da ikusgai Bilboko Zazpikaleetako Arkeologia Museoan, Mallona gelan, ordutegi honetan: asteartetik larunbatera, 10:00etatik 14:00etara / 16:00etatik 19:30era. Igandeak eta jaiegunak (goizez bakarrik), 10:30tik 14:00etara. Erakusketaren sarrera museoko sarrerarekin barne dago.

Egileari buruz

Fernando G. Baptista (Bilbo, 1965) Arte Ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hainbat urtez ilustratzaile lanetan freelance aritu ondoren, El Correo egunkarian hasi zen lanean. 2007az geroztik, National Geographic Magazine aldizkariko langilea da, editore senior gisa. Bere ibilbidean 250 sari baino gehiago jaso ditu, horien artean Peter Sullivan sari ospetsua, infografia arloko sari nagusia, eta Emmy sarietarako bi izendapen.

Gaur egungo infografista garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta 2025ean SND (Society for News Design) erakundeak munduko diseinatzailerik onena izendatu du bere sarien 46. edizioan. Bere lana, beraz, erreferentea da informazioa bistaratzeko orduan.

"Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat" jardunaldia 2026
2026-03-04 16:00 - 2026-03-06 19:30 | Bizkaia Aretoa-EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: gaztelania eta euskara.

Streaming-a: Bai. EHUtb.

Egoitza

Geologia ez da paisaietan eta mendietan bakarrik agertzen, eskala txikian ere azaltzen da, harea-pikorretan edo lurzoruko buztinetan. Eskala handian ikusi ohi ditugu prozesu geologikoak, baina eskala mikroskopikoan ere erregistratzen dira. Azterketa maila hau egingo ez bagenu, interpretazio asko osatu gabeak edo okerrak izango lirateke. Eskala desberdinetako ikuspegien konbinazioak Lurraren bilakaera hobeto ulertzeko, baliabide naturalak aurkitzeko edo material geologikoen portaera iragartzeko aukera ematen du.

Ikerketa hauek gizarteratzeko asmoarekin, martxoaren 4an, 5ean eta 6an “Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat. Mikro Makro” jardunaldien zazpigarren edizioa egingo da. Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Zientzia eta Teknologia Fakultateko Hidro-Ingurumeneko Prozesuak (HGI) ikertalde finkatuak eta EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak antolatutako ekimen honek Bizkaiko Campuseko Errektoreordetza, Euskal Kostaldeko Geoparkea, Energiaren Euskal Erakundea (EEE), Basque Centre for Climate Change (BC3) eta Pozalaguako Kobazuloa (Karrantza) ditu laguntzaile.

Martxoaren 4ko eta 5eko saioak Bilboko Bizkaia Aretoa-EHU eraikineko Baroja aretoan egingo dira, 16:15etik aurrera, eta aurrez aurre nahiz streaming bidez jarraitu ahal izango dira, Euskal Herriko Unibertsitateko EHUtb kanalaren bidez. Ekitaldiari amaiera emateko, martxoaren 6an, ostirala, Basque Centre for Climate Change (BC3) zentroko Izotzalab instalaziora eta EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Geologia saileko laborategietara bisita egingo da.

Martxoak 4, asteazkena | Mikrofosilak, izotza eta lurpeko ura

Lehenengo egunean mikrofosil, izotz eta uraren azterketa mikroskopikoak ardatz izango dituzten hiru hitzaldi eta tailer bat egingo dira. Lehenengoan, Alejandro Cearreta geologoak (EHU) biosferako artxibo geologiko osatuenetakotzat jotzen diren mikrofosilen garrantziari eta azterketa metodologiari buruz hitz egingo du. Jarraian, Sérgio H. Faria glaziologoak (BC3) Groenlandiatik Antartikarainoko ibilbidea egingo du, izotzaren portaerak kliman duen eragina eskala mikroskopiko batetik azaltzeko.

Hitzaldien blokea ixteko, Iñaki Antigüedad hidrogeologoak (EHU) mendigune arrokatsuen barruan urak duen mugimenduari eta biltegiratzeari buruz egingo du berba. Lehenengo eguna publikoari irekita egongo den tailer batekin amaituko da, arratsaldean zehar ikasitakoak praktikan jartzeko.

Martxoak 5, osteguna | Mineralak eta sedimentuak

Bigarren egunak mineralei eta sedimentuei begiratuko die. Osteguneko jardunaldia irekitzeko, Andrey Ilin geologoak (Tübingeneko Unibertsitatea) Lurrak historian zehar eginiko bidea erakutsiko du mineralen azterketaren bidez. Laura Damas eta Arantza Aranburu geologoek (EHU), berriz, arrokak laborategian nola aztertzen diren azalduko dute. Arratsaldeko azken hitzaldian, geologiaren ikuspegitik egindako zeramika arkeologikoen kasu-azterketa bat aurkeztuko du Ainhoa Alonso geologoak (EHU). Lehenengoan bezala, bigarren egunean ere saio praktiko bat egingo da, ponentzietan aurkeztutako kontzeptuak finkatzeko.

Martxoak 6, ostirala | Geologian laborategian

Jardunaldiei amaiera emateko, hirugarren egunean Leioako Bizkaiko Campuseko Zientzia eta Teknologia Fakultateko hainbat laborategitara bisita-tailerra egingo da. Zehazki, BC3ko IzotzaLab tenperatura baxuko instalazioa eta EHUko Geologia Saileko bi laborategi bisitatuko dira.

Izen-ematea eta sarrera

Antolatutako jardueretara sarrera librea eta doakoa izango da, lekua bete arte. Bizkaia Aretoa-EHUko hitzaldietan aldez aurretik izena ematea gomendatzen da, tokia izango duzula segurtatzeko. Ostiraleko bisita-tailerraren kasuan, derrigorrezkoa da izena ematea, parte-hartzaile kopuru mugatua dagoelako.

Izen-ematea ekitaldiaren webgunean edo inprimaki honetan egin daiteke. Informazio gehiago nahi izanez gero, jar zaitez harremanetan erakundearekin, helbide elektroniko honen bidez: j.geologiamiopes@gmail.com.
