EHUko Kultura Zientifikoko Katedra

Glutenik gabeko elikagaiak: egia besterik ez
2023-12-13 19:00 - 20:30 (Europe/Madrid) | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Egoitza

Glutenarekiko intolerantzia bizitza osoan irauten du eta, gaur egun, herritarren %1-i eragiten dio. Gainera, detekzio protokoloak hobetu diren heinean, pertsona gehiagok jakin dute glutenarekiko intolerantzia daukatela.

Horren ondorioz, glutena daukaten elikagaien inguruko informazio nahia ere handitu da eta horrelako elikagaien ustezko onuren inguruko eztabaida eman da. Glutenik gabeko dietak osasungarriagoak al dira?

Zalantza hori eta proteina honekin lotutako beste hainbat Bidebarrieta Zientifikoa hitzaldien saio berrian argituko ditu Jonatan Miranda Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia eta Elikagaien Zientzietako Saileko irakasle titular eta Gluten3S Ikerketa Taldeko kideak.

“Glutenik gabeko elikagaiak: egia besterik ez” hitzaldian Mirandak glutenik gabeko elikagaien inguruan argitaratu diren albisteen inguruan hitz egingo du eta horien egiazkotasuna baieztatu edo ezeztatuko ditu.

Hitzaldia abenduaren 13an, asteazkenean, egingo da Bidebarrieta Liburutegian arratsaldeko 19:00etan, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak elkarlanean antolatutako hitzaldi-zientifikoen zikloaren edizio berri batean.

Sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina hitzaldia streaming bidez jarraitu ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hizlaria

Jonatan Miranda Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia eta Elikagaien Zientzietako saileko irakasle titularra eta Gluten3S Ikerketa Taldeko kidea da. Gaur egun Zientzia eta Berrikuntza Ministerioko APPINBREAD-3S proiektuaren ikertzaile nagusia da eta glutenik gabeko artisau-produktuen Baserritik Mahaira Euskal Ikerketa Plana proiektuan parte hartzen du.

Giza-eboluzioa ilustratzen
2023-12-15 18:30 - 20:30 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Egoitza

Genero-arrakala zientziaren hainbat arlotan islatzen da. Emakumeen ikerketa-karreran eragina dauka baina, horretaz gain, eduki zientifiko okerrak sortzen ditu. Ondorioz, denboran zehar indartu diren estereotipo eta ideia okerrak baieztapen zientifiko bilakatzeko arriskua dago.

Horren adibide dira zientzian erabilitako zenbait irudi, esaterako, ilustrazio zientifikoak. Datu eta zenbakiekin bakarrik emandako informazioa gogoratzea zailagoa da eta irudiek ulertzen eta gogoratzen laguntzen digute. Adibidez, paleontologiaren kasuan ilustrazio zientifikoek berebiziko garrantzia daukate. Kontuan izan behar da garai horretako lekukotza grafiko nahikorik ez dagoela egindako aurkikuntzak azaltzeko.

Hala ere, irudi horiek genero ikuspegi zehatz batetik egin dira eta gaur egun gure gizartean dagoen arrakalaren isla baino ez dira. Esaterako, ebidentzia zientifikoan oinarritu gabe, emakumeak ez dira kontuan hartu eta egungo rol sexistak egokitu zaizkie. Hortaz, beharrezkoa da orain arte egindako lanak berraztertzea eta berdintasun eza indartu duten detaileak identifikatzea.

Vega Asensio ikertzaile eta ilustratzaile zientifikoak gai horiek jorratuko ditu “Giza eboluzioa ilustratzen” hitzaldian Euskal Herriko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekak antolatutako Zientziaren Ertzetik hitzaldi zientifikoen zikloan.

Hitzaldia abenduaren 15ean, 18:30ean, izango da Durangoko Bizenta Mogel liburutegian. Sarrera librea izango da aforoa bete arte. Hitzaldi-solasaldia streaming-ez jarraitzeko aukera ere egongo da EiTB Kosmos kanalean.

Hizlaria

Vega Asensio Biologian doktorea da (UPV/EHU) eta Europako hainbat unibertsitatetan lan eta ikasi du ikertzaile bezala. 2011. urtean Norarte Visual Science ilustrazio zientifikoko estudioa sortu zuen komunikazioa eta zientzia-dibulgazioa hobetzeko asmoz eta bere bi zaletasunak batuz, zientzia eta marrazketa alegia. Gaur egun UPV/EHUren ilustrazio zientifikoko lehen graduondoko koordinatzailea da.

Zientziaren Ertzetik: Unibertsoan zehar bidaiatzen
2024-01-12 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskaraz

Egoitza

Planeta edo izar artean bidaiatzeko baliabideak bagenitu, zer aurkituko genuke gure planetatik kanpo? Zer objektu astronomiko dago Lurretik hurbilen eta zein dago urrunen?

Itziar Garate López Zientzia eta Teknologia Espazialean doktoreak bidaia horretan aurkituko genituzkeen elementuak ezagutzeko proposamena egingo du “Unibertsoan zehar bidaiatzen” hitzaldian.

Eguzki-sistemako planetetatik hasi eta James Webb Espazio Teleskopioak berriki behatutako galaxia zaharrenetara Garatek unibertsoan barrena dauden objektu astronomiko ezberdinak aztertzeko aukera eskainiko du bere hitzaldian. Horrela, objektu bakoitza nola sortu zen eta zer nolako bilakaera izan duen deskribatuko du Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekak antolatzen duten Zientziaren Ertzetik hitzaldi zientifikoen edizio berri batean.

Hitzaldia urtarrilaren 12an izango da, ostirala, 18:30ean Durangoko liburutegian. Sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina streamingez ere ikusi ahal izango da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Hizlaria

Itziar Garate López Fisikan lizentziatua da (La Lagunako Unibertsitatea) eta Zientzia eta Teknologia Espazialean doktorea (UPV/EHU). Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean doktorego-ondoko ikertzaile bezala aritu ondoren, gaur egun Bilboko UPV/EHUko Ingeniaritza Eskolan fisika irakaslea da. Bere ikergaia Artizarraren atmosferaren dinamika da, batez ere super-errotazioaren jatorria eta zurrunbilo polarren eraketa.

Naturaren balioak krisi eko-sozialaren ispilu
2024-01-17 19:00 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskaraz

Egoitza

Klima-aldaketaren ondorioak nabariak dira gaur egun. Adibidez, gizakien egunerokoan zein animalien eta landareen portaeran eragina dauka eta, horren ondorioz, hainbat izan dira azken urteetan egoera horri aurre egiteko hartu diren neurriak.

Hain zuzen ere, Unai Pascual Klima Aldaketa Ikergai (BC3) zentroko Ikerbasque ikertzaile eta Ekonomia Ekologikoan doktoreak eta bere taldeak neurri horiek aztertu dituzte Nature aldizkari entzutetsuan argitaratutako artikuluan. Lan horren ondorio nagusia da ingurumen eta garapen-arloko politikak diseinatzerakoan merkatuak lehenesten direla.

Hau da, bioaniztasunari eta klima-aldaketari aurre egiteko neurrietan desegokiak diren balioei lehentasuna ematen zaiela azpimarratzen du egindako ikerketak eta, egoera horri aurre egiteko, ikertzaileek eskatzen dute ongizatea eta garapena bezalako terminoak berdefinitzea, epe laburreko etekin eta hazkundearen logikatik urrunduz.

Pascualek artikulu horretan jorratutako ideia nagusietan sakonduko du Naturaren balioak krisi eko-sozialaren ispilu hitzaldian Bidebarrieta Zientifikoa zikloan urtarrilaren 17an, 19:00etan, Bidebarrieta Liburutegian.

Euskal Herriko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako hitzaldirako sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina hitzaldia streaming bidez jarraitu ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hizlaria

Unai Pascual Ekonomia Ekologikoko doktorea da (Yorkeko Unibertsitatea, Erresuma Batua 2002). 2010. urtea geroztik Ikerbasque ikertzailea da Klima Aldaketa Ikergain (BC3). Lehenago, irakasle titularra izan zen Cambridgeko eta Manchesterreko Unibertsitatean. 25 urte baino gehiagoko esperientzia du ekonomiaren eta ingurumen-aldaketa globalen arteko erlazioari buruzko ikerketan. Klima-aldaketari eta biodibertsitatearen kontserbazioari lotutako ingurumen-politikari buruzko 200 artikulu zientifiko baino gehiago, hainbat liburu eta txosten tekniko argitaratu ditu. Biodibertsitateari eta Zerbitzu Ekosistemikoei buruzko Gobernuen arteko Plataforman (IPBES) egiten du lan eta erakunde honek egindako Naturaren Balioen Ebaluazioko presidentea izan da.

Emakumeen osasuna bikini-medikuntzatik haratago
2024-01-30 18:30 - 20:00 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gazteleraz

Egoitza

Sexua eta generoa bezalako faktoreek eragin zuzena daukate emakumeei eragiten dieten gaixotasunen diagnostikoan, intzidentzian, sintomatologian eta tratamenduan. Hala ere, askotan ohiko medikuntzak kontuan hartzen ez dituen elementuak dira.

Egoera horren arrazoi nagusia ezagutza eta ebidentzia zientifikoak lortzeko bidea izan dira, izan ere, ikerketak egiteko lagina, batez ere, animalia arrak eta gizonezkoak izan dira. Horren ondorioz “bikini-medikuntza” izenarekin ezagutzen den fenomenoa ematen da. Hau da, erreprodukzioarekin lotutako gaitzetan izan ezik, gainontzeko gaixotasunen diagnostikoan eta tratamenduetan gizonezkoen parametroak aplikatzen zaizkie emakumeei. Horrek atzemandako gaixotasunetan nahasmendua sortzen du, txerto eta tratamenduen ondorioz albo kalteak ugariagoak dira eta infradiagnostikoa gertatzen da.

Horretaz guztiaz hitz egingo du Agora, ezagutzaren plaza hitzaldi zientifikoen zikloaren lehen edizioan Lucía Gallego Andrés Medikuntzan eta Kirurgian doktorea eta DNA Birkonbinatuaren Teknologiako magisterra. UPV/EHUko Mikrobiologia Medikoko irakaslea eta Antibiotikoen eta Bakteriologia Molekularraren Laborategiko zuzendaria eta Emakumeak Medikuntzan Foroko presidenteak “Emakumeen osasuna, bikini-medikuntzatik haratago” (“La salud de las mujeres, más allá de la medicina bikini”) hitzaldian.

Iurretako Herri Bibliotekak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak elkarlanean antolatutako hitzaldi-solasaldia urtarrilaren 30ean, asteartea, 18:30ean izango da Iurretako liburutegian. Sarrera librea da, baina aurretiaz izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera idatziz edo 946812726 telefono zenbakira deituz.

Hizlaria

Lucía Gallego Andrés doktorea da Medikuntzan eta Kirurgian eta Magisterra DNA Birkonbinatuaren Teknologian. Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean (UPV/EHU) irakaslea da, Antibiotikoen eta Bakteriologia Molekularraren laborategiko zuzendaria eta Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko ordezkaria Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziako Antibiotikoekiko Erresistentzien aurkako Plan Nazionalean (PRAN).

Itsasoko DNA irakurtzen: ozeanoen ekologia eta eboluzioa ulertzeko bidaia
2024-02-09 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Lur planetarentzat ezinbesteko elementuak dira ozeanoak eta, horretaz gain, bitartekoak lortzeko iturri garrantzitsuak dira. Hala ere, ekosistema horien inguruan dagoen ezezagutza handia da oraindik, batez ere ozeanoetako gune sakonenetaz ari garenean.

Arlo horretan zientziak eman dituen urratsak izango dira, hain zuzen ere, Naiara Rodríguez-Ezpeleta AZTIko ikertzailearen abiapuntua Zientziaren Ertzetik zikloaren barnean eskainiko duen “Itsasoko DNA irakurtzen: ozeanoen ekologia eta eboluzioa ulertzeko bidaia” (Leyendo el ADN marino: un viaje para comprender la ecología y evolución de los océanos) hitzaldian.

Montrealgo Unibertsitateko Biokimika doktoreak azalduko du nola DNA ikerketek, genetika arloan emandako aurrerapenen bitartez, ahalbidetu duten itsasoko ekosistemak eta eboluzioak ulertzea. Horren ondorioz, biziaren jatorriaz gehiago dakigu edota espezieen arrantza kuotak ezartzeko protokoloak diseinatu ahal izan dira. Hitzaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Bibliotekak antolatzen dute eta otsailaren 9an, ostirala, izango da 18:30ean liburutegian. Sarrera librea izango da edukiera bete arte. Hala ere, hitzaldia streaming bidez ikusteko aukera egongo da EITBren Kosmos kanalean.

Hizlaria

Naiara Rodríguez-Ezpeleta durangarra Euskal Herriko Unibertsitatean Biologian lizentziatu zen eta Montrealgo Unibertsitatean (Quebec, Kanada) Biokimika doktoretza egin zuen. Bere ikerketa-ibilbidean zehar Rodríguez-Ezpeletak teknika genetikoak aplikatu ditu hainbat arlotan, hala nola zelula eukariotoaren eta fotosintesiaren jatorrian edo giza eboluzioan eta gaixotasun konplexuen elkartze genetikoetan.

Gaur egun, AZTIko ikertzailea da, eta ekologian eta bilakaera molekularrean dituen ezagutzak aplikatzen ditu itsas ekosistemak eta haien baliabideak ulertzeko eta, horrela, haien kudeaketa eta kontserbazioa hobetzeko.

Neandertalen inguruko azken aurkikuntzak eta izaki bizidunen ikusmenaren eboluzioa izango dira Darwinen Egunean
2024-02-12 18:30 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Language: Gazteleraz

Egoitza

Azken 150 urteetan aztergai izan diren neandertalen inguruan zerbait berria esan daiteke? Badakigu ikusmenak zer nolako eragina izan duen izaki bizidunen eboluzioan? Galdera horiek izango dira gai nagusiak Darwinen Egunaren 18. edizioan.

Aurten ere otsailaren 12an izango da jardunaldia Bilboko Bidebarrieta Liburutegian, Charles Darwin geologo eta biologo ingelesaren jaiotzaren 215. urteurrena betetzen den egun berean.

Bertan, 40 minutuko hitzaldi bana eskainiko dute Conchi Lillo Delgado Neurozientzietan doktorea, Salamancako Unibertsitateko Biologia Fakultateko irakaslea eta zientzia dibulgatzaileak eta Asier Gomez Olivencia Giza Eboluzioan espezializatutako doktorea, paleontologoa eta UPV/EHUko ikertzaileak.

Lillo Delgado “Eboluzioari begirada bat” (“Una mirada a la evolución”) hitzaldiarekin dator Darwinen Egunaren edizio berri honetara. Bertan, ornodunen eta ornogabeen bitxikerietatik eta ezaugarrietatik abiatuta, izaki bizidunen ikus-sistemak nola funtzionatzen duen eta bizirauteko nola garatu den azalduko du.

Gómez Olivenciak, bere aldetik, neandertalen inguruan egin diren azken aurkikuntzak azalduko dizkie bertaratzen direnei. Teknologia berrien erabilerari eta aztarnategi klasikoen berrikuspenari esker lortutako datu berrietan sakonduko du “Zer moduz, neandertal? Ezagun zahar baten inguruko datu berriak” (“¿Qué tal, neandertal? Nuevos datos sobre un viejo conocido”) hitzaldian.

Hitzaldiak 18:30ean hasiko dira eta sarrera librea izango da edukiera bete arte. Bidebarrieta Liburutegiko Kulturgunea kanalean ere jarraitu ahal izango da jardunaldia streaming bidez.

Darwin Eguna 2007tik Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak, Circulo Escépticok eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako ekimena da. Zientzia zaleentzat ezinbestekoa bilakatu den hitzordu hau El Correo egunkariaren laguntzarekin antolatzen da.

Hizlariak

Conchi Lillo Delgado biologoa, Neurozientzietan doktorea eta Salamancako Unibertsitateko Biologia Fakultateko irakaslea da. Gaztela eta Leongo Neurozientzietako Institutuan ikusmenaren neurobiologia du ikergai. Dibulgazio zientifikoari dagokionez, ¡Abre los ojos! liburuaren argitalpena nabarmendu behar da, baita dibulgazio-plataforma desberdinekin egindako lankidetza ere, hala nola Naukas, The Conversation edota Salamancako Ser Irratiko Hoy por Hoy saioan.

Asier Gómez Olivencia Giza Eboluzioan espezializatutako doktorea eta paleontologoa da. Ikerketa eta argitalpen esperientzia zabala du, 90 artikulu zientifiko baino gehiagorekin. Atapuercako Ikerketa Taldean egin zuen tesia, Cambridgeko Unibertsitatean eta Parisko Musée de l ‘Homme-n lan egin du eta 2014an Euskal Herriko Unibertsitatean sartu zen, lehenik Ikerbasque ikertzaile gisa eta gero Ramón y Cajal ikertzaile bezala. Atapuercan indusketak egiteaz gain, Euskadiko hainbat aztarnategitako lanak zuzentzen ditu.

Adimen artifiziala: adimentsu baino artifizialagoa?
2024-02-20 18:30 - 20:00 | Iurretako herri liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Iurreta, Bizkaia, 48215, España
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelera

Egoitza

Giza adimenak egiten dituen eragiketekin (ikaskuntza edo arrazoiketa logikoa, esaterako) konparagarriak diren eragiketak egiten dituzten programa informatikoak sortzeaz arduratuko den diziplina zientifikoa litzateke Adimen Artifiziala (IA). IAk gizakiok eta beste animalia-espezie batzuek ditugun gaitasun kongnitiboak errepikatzen ditu makinak erabiliz, eta, dagoeneko, presente dago gure eguneroko bizitzan. Siri edo Alexa bezalako laguntzaileak, itzultzaile automatikoak, auto autonomoak, GPSa edo romba bezalako garbiketa-robotak dira horren adibide. Baina nola funtzionatzen du? Adimen artifiziala benetan argia al da? Zein da bere etorkizuna? Gorka Azkune Informatikan doktoreak erantzungo die galdera horiei.

Hizlaria

Gorka Azkune EHUko HiTZ Hizkuntza Teknologiako Zentroan ikertzaile bezala aritzen da (hitz.eus), Gizaki-Ordenagailu Elkarrekintza arloko ikertzaile nagusia delarik. Irakasle agregatua da baita ere Informatika Fakultatean (EHU), bertan eskaintzen diren gradu zein masterretan parte hartuz. Informatikan Ingeniaria da formazioz eta doktoretza egin zuen adimen artifiziala eta ikaskuntza automatikoaren arloan. Gaur egun, 30 artikulu zientifikotik gora ditu argitaratuak nazioarteko aldizkari eta kongresuetan. Bere ikerketa lerroak ikaskuntza sakon multimodala (ikusmena eta testua uztartuz) eta elkarrizketa sistemak dira batez ere. Zientzia dibulgazioan ere ibili izan da Gorka, hainbat CAF-Elhuyar sari irabazi dituelarik. Irratia, telebista edo prentsarekin ere hainbat aldiz kolaboratu du adimen artifiziala eta hizkuntza teknologiak gizarteratzeko lanean.

Likido ionikoak: aplikazio mugagabeak dituzten fluidoak
2024-03-06 19:00 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelera

Egoitza

Likido ionikoak giro-tenperaturan egoera likidoan dauden gatzak dira. Bitxikeria kimikoa dirudiena, azken hamarkadetan egindako ikerketeei esker, hainbat aukera eskaintzen ditu orain eta elementu horren erabilera modu esponentzialean hazi da.

Likido ionikoek propietate bereziak dituzte. Ionez osaturik daudenez, horien egituran aldaketak egin daitezke eta propietate fisiko eta kimikoak moldatu daitezke erabilera ezberdinei ateak zabalduz.

Egindako ikerketek ahalbidetu dute, esaterako, eroale elektriko eta disolbagarrien izaera berdefinitzea eta, gaur egun, medikuntza edota energiaren arloetan erabiltzen dira. Beraz, berezitasunetik erabilera anitzeko elementua izatera igaro da egindako ikerketei esker.

Likido ionikoei esker posible da airean edo uretan dauden CO2 molekulekin bukatzea. Horrela erregai likidoak garbitzeko bide berriak aurkitu dira eta likido ionikoen ezaugarrietan aldaketa txikiak eginez gero posible da material ezberdinetan eta baterietan erabiltzea. Asko dira, beraz, likido ionikoek eskaintzen dituzten aukerak.

Horien inguruan arituko da, hain zuzen ere, Elixabete Rezabal Astigarraga, Kimika Konputazionalean doktorea eta UPV/EHUko Kimika Fakultateko irakasleak, “Likido ionikoak: aplikazio mugagabeak dituzten fluidoak” (Líquidos iónicos: fluidos con aplicaciones infinitas) hitzaldian.

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Bilboko Bidebarrieta Liburutegian antolatutako Bidebarrieta Zientifikoan zikloaren barnean eskainiko du hitzaldia Rezabal Astigarragak martxoaren 6an izango da, 19:00etan, liburutegian. Sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina streaming bidez ere ikusi ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hizlaria

Elixabete Rezabal Astigarrasga Kimika Teoriko eta Konputazionalean doktorea da eta bere ikerketa ibilbidea Italian, Suitzan, Frantzian eta Alemanian garatu du. 2015. urtetik Euskal Herriko Unibertsitateko Kimika Fakultateko Kimika Fisika irakaslea da. Azken urteetan bere ikerketa lana ohikoak ez diren disolbagarriak eta material adimendunetatik biomasaren tratamendura doazen aplikazioetan oinarritu da.

BCAM Naukas 2024: π eguna ospatzeko ekitaldi matematikoa
2024-03-14 09:30 - 20:30 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

π letra grekoaz irudikatzen den Pi zenbakia, munduan dauden konstante matematikorik garrantzitsuenetakoa da, gizakiek duela Zirkunferentziaren luzeraren eta diametroaren arteko erlazioa zehazten duen zenbaki irrazional hau fisika, ingeniaritza eta geologia bezalako diziplina zientifikoei lotuta dago eta harritzeko moduko aplikazio praktikoak ditu eguneroko bizimoduan.

Zenbaki honek mendez mende eragin duen lilura handia da, izan ere, 4.000 urte baino gehiago da ikergai zenbaki hau eta berari eskainitako eguna ere badago egutegian, martxoan baitugu Pi zenbakiaren Eguna ospatzeko data. Nazioarteko ekitaldi hau Larry Shaw fisikari estatubatuarraren eskutik sortu zen, 1988an efemeride hau ospatzeko proposamena egin baitzuen. Ingelesez eta euskaraz, martxoaren 14a idazteko modua bat dator konstante matematiko ezagunaren lehenengo hiru digituekin: 3-14 -martxoak 14-, euskaraz / 3-14 -March 14th-, ingelesez. Azken urteotan, Pi Egunaren ospakizuna zabalduz joan da, eta 2019ko azaroaren 26an UNESCOk martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

Aurten ere, Basque Center for applied Mathematics (BCAM) zentroak eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedrak ospakizunarekin bat egin eta BCAM NAUKAS ekitaldiaren bosgarren edizioa antolatuko dute martxoaren 14an UPV/EHUren Bizkaia Aretoan. Goizean, BCAM NAUKAS 2024 ekitaldiak matematika-tailerrak eskainiko ditu, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleei matematika modu ludiko eta erakargarrian hurbiltzeko asmoz. Arratsaldean, 15 minutuko hitzaldi zientifiko dinamikoak eta hurbilekoak izango dira Bizkaia Aretoko Mitxelena aretoan. Hitzaldi horien bidez, besteak beste, Pi zenbakiak eguneroko bizitzan dituen propietateak eta aplikazioak ezagutuko ditugu.

BCAM Naukas 2024 ekitaldiaren programa

09:30 – 13:30- MATEMATIKA-TAILERRAK

Lehen Hezkuntzako azken mailetako eta Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako tailerrak. Gazteei matematika era ludiko eta erakargarrian hurbiltzea dute helburu, zientzia honekiko jakin-mina pizteaz gain.

Tailerrak doakoak dira eta gehienez 35 pertsonako edukiera dago bakoitzean. Ikasleek parte hartuko dute tailerretan eta ikastetxe gehiagok parte hartu ahal izateko, ikastetxe batek gehienez bi tailerretan parte hartu ahal izango du. Parte hartu nahi duten ikastetxeek otsailaren 19tik aurrera inskribatu daitezke mezu bat bidaliz kzk.ehu@gmail.com helbidera, datu hauek adieraziz:

Parte hartu nahi den tailerraren izena

Tailerraren ordutegia

Parte-hartzaile kopurua

Irakaslearen izen-deiturak

Ikastetxea

Harremanetarako telefonoa

18:30 – 20:30 – HITZALDI LABURRAK

15na minutuko hitzaldi labur, bizi eta hurbilak izango dira eta, besteak beste, bertaratutakoei matematiken izaera liluragarria bistaratzeaz gain, Pi zenbakiaren propietateak eta eguneroko bizimoduan dituen aplikazioak emango dira ezagutzera.

18:30 – 18:40: Ongietorria

18:40 – 18:45: Javier Peláez (Naukas): Aurkezpena

18:45 – 19:00: Francisco R. Villatoro Machuca (Malagako Unibertsitatea): “La música de los números primos“

19:00 – 19:15: Raquel Villacampa Gutiérrez (Zaragozako Unibertsitatea): “El tamaño importa… o no“

19:15 – 19:30: Urtzi Buijs Martín (Malagako Unibertsitatea): “Demostraciones visuales en dimensiones superiores “

19:30 – 19:45: Daniela Moreno Chaparro (BCAM): “Viaje hacia la modelación de un NanoUniverso“

19:45 – 20:00: Miguel Aguilera Lizarraga (BCAM): “Matemáticas, la flecha del tiempo y mentes artificiales y biológicas“

20:00 – 20:15: Sara Barja Martínez (CFM, CSIC-UPV/EHU): “Soy de letras“

20:15 – 20:30: Javier Peláez (Naukas): Cierre del evento BCAM NAUKAS

BCAM NAUKAS 2024 hitzaldietarako sarbidea librea eta doakoa izango da lekuak bete arte. Bertaratzerik ez dutenek hitzaldi guztiak zuzenean eta streaming bidez ikusteko aukera izango dute EHUTB kanalaren bidez. Zatoz Pi Eguna ospatzera martxoaren 14ean Bizkaia Aretora, eta ezohiko matematika egunaz gozatzeko aukera izango duzu!

Euskal Herriko anfibioen eta narrastien joan-etorriak aztertzen
2024-03-15 18:30 - 20:00 | Bizenta Mogel Biblioteka, Komentukalea, 8, Durango
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Herpetologiarekin lotutako azken argitalpen zientifikoek agerian utzi dute anfibio eta narrasti espezieen %40 inguru gainbeheran daudela. Egoera hori orokorra da mundu mailan. Adibidez, Europako hegoaldean Euskal Herria espezie horiek biltzen dituen zonalde aberatsenen artean aurkitzen da. Mediterranear klima, klima atlantiko-kantabrikoa eta pirenaikoak horretan zeresan handia daukate eta gure inguruan anfibio eta narrastien ia 40 espezie ezberdin aurkitu daitezke.

Baina anfibio eta narrasti ornodunen bizirauteak lotura estua daukate haien habitatekin eta kutsadurak, espezie exotikoen agerpenak edo aldaketa klimatikoak eragin zuzena daukate horiengan. Hori dela eta, nahiz eta Euskal Herria espezie horien gune aberatsa izan, anfibio eta narrastiak animalia mehatxatuenen artean ere aurkitzen dira.

Egoera horren aurrean Aranzadi Zientzia Elkarteko Herpetologia Sailak talde mehatxatu horien kontserbazio egoerak hobera egin dezan lan egin du. Horretarako ikerketak, mehatxatutako espezieen jarraipena, horien kontserbazio ekintzak eta dibulgazio ekintza ugari gauzatu dituzte azken urteetan.

Ion Garin Barrio biologoa eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak Euskal Herriko anfibio eta narrastien egoera aztertuko du “Euskal Herriko anfibioen eta narrastien joan-etorriak aztertzen” hitzaldian Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Durangoko Bizenta Mogel Liburutegiak antolatutako Zientziaren Ertzetik zikloaren edizio berri batean. Hitzaldia martxoaren 15ean, ostirala, izango da 18:30ean Durangoko liburutegian. Sarrera librea izango da edukiera bete arte.

Hizlaria

Ion Garin Barrio biologoa Aranzadi Zientzia Elkarteko Herpetologia saileko kidea da orain dela zenbait urte. Anfibioen eta narrastien ezagutzan eta dibulgazioan esperientzia luzea du. Euskal Herrian ehun mikrohezegune baina gehiago sortu eta egokitzeko lanetan parte hartu du eta espezie mehatxatu desberdinen jarraipena ere egin du. Horretaz gain, anfibioen eta narrastien inguruko ezagutza zabaltzeko asmoz hitzaldi, irteera gidatu, erakusketa eta tailerrak egiten ditu.

Surfa eta Zientzia erakusketa Mundakan ikusgai
2024-04-02 00:00 - 2024-04-07 23:59 | Mundaka, Mundaka, 48360
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Euskal Herriko Surf Federazioak abian jarritako Surfa eta Zientzia erakusketa Mundakan ikusi ahal izango da apirilaren 7ra arte.

Talaren goikaldean ikusgai egongo diren irudietan surf oholen teknologia, olatuak nola sortzen diren azaltzeko informazioa eta kirolaren praktikaren inguruko xehetasun zientifikoak azaltzen dira. Izan ere, erakusketa surf egiteko oholak, olatuak eta kirolaren teknika azaltzen dituzten hiru irudiz osatua dago. Horietako lehenean oholen teknologia eta historian zehar izan duten garapena deskribatzen da, zurezkoetatik material berriekin egindakoetara emandako aldaketak modu bisualean erakutsiz. Bigarren irudian olatuen sorreran haizeak, periodoak edota mareek daukaten eragina zehazten da eta surf egiteko olatu egokienak zeintzuk diren deskribatzen dira. Azkenik, erakusketa osatzen duen hirugarren irudian, surfa nola egiten den azaltzen da eta, betiere ikuspegi zientifiko batetik, olatua hartu eta horren gainean mugitzeko zehaztasunak ematen dira.

Geologia olerkari, miope eta despistatuentzat: lurpera bidaia
2024-04-09 16:30 - 2024-04-12 19:30 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelaniaz

Egoitza

Gure planetaren gainazaleko paisaia ezagutzen dugu, ozeanoaren hondoa ezagutzen saiatzen gara, baita beste planeta batzuk ere, baina ez dakigu Lurraren azalaren azpian zer dagoen.

“Poeta, miope eta despistatuentzako geologia: lurpera bidaia” jardunaldien edizio honek lurpean jarriko du arreta, bertan bizitzeko zoru sendoa eskaintzen digun planetaren zati horretan, non edertasuna, lurpeko bizitza, materialak, ura edo energia bezalako ezinbesteko elementuak eta klima-aldaketaren erronka handiari aurre egiteko irtenbideak aurki daitezke.

Hainbat diziplina geologikoetatik zorupearen ikerketara egiten diren hurbilketak erakusteko asmoz, ekitaldia asteartean, hilak 9, eta asteazkenean, hilak 10, izango da, 16:30etik aurrera, UPV/EHUren Bilboko Bizkaia Aretoa eraikineko Baroja Aretoan. Aurrez aurre zein streaming bidez jarraitu ahal izango da, EiTBren Kosmos kanalaren bidez.

Ekimen hau Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) Zientzia eta Teknologia Fakultateko Hidro-Ingurumen Prozesuak (HGI) (IT: 1678/22) ikerketa-taldeak antolatu du, eta honako hauen laguntza izan du: Bizkaiko Campuseko Errektoreordetza, Euskal Kostaldeko Geoparkea, Energiaren Euskal Erakundea (EEE), Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa (Gallarta), Ekoetxea Meatzaldea (Gallarta) eta UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra.

Programa

Apirilak 9, asteartea

1.- “Gasen biltegiratze geologikoa (CO2 eta H2), trantsizio ekologikorako irtenbide bat?”

CO2 eta H2 bezalako gasen biltegiratze geologiko sakona eskala handiko irtenbidea izan daiteke atmosferara gas kutsatzaileen emisioa murrizteko. Gaur egun, industria askok CO2 sortzen dute beren ekoizpen-prozesuetan, eta, beraz, atmosferara isurtzea saihestezina da, eta hura murrizteko aukerarik bideragarrienetako bat da harrapatzea eta akuifero sakon gazietan injektatzea. Bestalde, H2ren biltegiratze geologikoa energia-sistema kontrolatzeko eta, horrela, erregai fosilen beharra murrizteko aukera ematen duen energia biltegiratzeko alternatiba bat da. Bi kasuetan, lurpearen miaketa, karakterizazioa eta erabilera-urteetan izan dezakeen portaera funtsezkoa da biltegi geologikoak, fidagarriak eta seguruak aurkitzeko.

José Francisco Mediato Arribas Geologian doktorea da arro sedimentarioen analisian. Lehenengo urteetan Espainian eta Dominikar Errepublikan kartografia geologiko eta geotematikoko proiektuetan lan egin zuen. Azken 15 urteetan, CO2 eta H2 biltegi geologikoak identifikatzeko eta karakterizatzeko estatuko eta nazioarteko 20 proiektu baino gehiagotan parte hartu du, lurpeko azterlan estratigrafiko, geofisiko eta petrofisikoetan oinarrituta. 2022tik, Espainiako Geologia eta Meatzaritza Institutuko (IGME-CSIC) trantsizio ekologikorako Baliabide Geologikoen Departamentuko zuzendaria eta Geoenergia taldeko koordinatzailea da.

2.- “Menos da una piedra: oinarririk gabeko esaera bakarra”

Hitzaldi honetan, gizakiak mineralekiko eta arrokekiko duen mendekotasuna aztertuko da. Labur-labur azalduko da meatzaritzaren historia historiaurretik gaur egunera arte eta bereziki azpimarratuko da egungo egoera. Ildo horretan, oso metal gutxi behar direla aztertuko da, hala nola industriarentzat kritikoak diren lur arraroak edo litioa, bereziki CO2rik gabeko eredu energetiko baterako trantsizioari ekiteko. Azkenik, gure gizarteak meatze-jarduerarekiko duen jarrera eztabaidatuko da.

Encarnación Roda Robles 1988an Geologian lizentziatu zen eta 1993an doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). 35 urte daramatza harri pegmatitikoak ikasten, batez ere litioan aberastutakoak eta Iberiar Erdialdeko (Espainia eta Portugal) eta beste herrialde batzuetako “elementu kritikoak”. 2012tik metal kritikoen mineralizazioak aztertzen dituen UPV/EHUko VARISBLIP Ikerketa Talde Finkatuaren arduraduna da. Gainera, 2009tik MP2 (Mineralogy & Petrology of Pegmatites) ikerketa-taldeko kide da, Maine Mineral & Gem Museum-en (AEB). Argitalpen zientifiko ugari ditu eta dozena bat ikerketa-proiektu gidatu ditu.

3.- “Lurrazpian lurperatutako zuzenbidea: arauak aldatuko dira?”

Tradizionalki, lurzoruaren xedeak proiektatzen diren dimentsio biko batean antolatu izan da lurraldea: mapa batek legezko plangintza jaso ohi du. Hala ere, lurraldearen gure interesak eta erabilerak hiru dimentsiokoak dira, aireko osagai batekin eta lurrazpirantz beste osagai batekin. Bigarren dimentsio horretan biltzen dira gizakiak hirietan, baina baita hirietatik kanpo ere, egiten dituen erabilera ugariak: meategiak, zerbitzuak banatzeko hodiak, komunikazio-tunelak, akuiferoak edo kobazuloak bezalako natura-ingurune baliotsua. Baliabide horien gaineko jabetza-arauak, haien lege-araubidea, lurpeko erabilera horien edo okupazioaren artean sortzen diren gatazkak ezagunak dira?

Javier Moreno García Zuzenbidean lizentziatua eta doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU), eta, gaur egun, Eusko Jaurlaritzaren Zerbitzu Juridiko Nagusiko letradu gisa dihardu. Doktorego-tesiaren ikerketa-lana lurpearen araubide juridikoan oinarritu zuen. Hogei bat artikulu juridiko argitaratu ditu eta hainbat libururen argitalpenean parte hartu du. Espeleologia praktikatzen du Gernikako ADES taldean eta diziplina horretan aktiboki parte hartu du ikerketa karstikoan.

Apirilak 10, asteazkena

4.- “Apirilean, mila haitzulo. Geologia ezkutuaren mundu zoragarria “

Kobazuloak benetako museo naturalak dira, Lurraren eta gizateriaren iragana ulertzen laguntzen diguten ebidentzia geologiko eta arkeologiko garrantzitsuak kontserbatzen diren leku bakarrak. Haien forma eta sedimentuetan zehar egindako bidaia makroskopiko eta mikroskopiko baten bidez, txostenak elementu geologiko berezi horiek, horietan erregistratutako informazio zientifikoa eta kudeaketarako eta kontserbaziorako neurri espezifikoak hartzeko beharra pixka bat hobeto ezagutzeko aukera emango digu, oso hauskorrak baitira.

Cristina Liñán Baena doktorea da Geologian (UGR) eta teknikari geologoa Nerjako (Malaga) Haitzulo Zerbitzuen Fundazio Publikoko Ikerketa Institutuan. Malagako Unibertsitateko Ekologia eta Geologia Saileko irakasle elkartua da. Bere jarduera zientifikoa barrunbeetako ingurumen-parametroen azterketan zentratzen da, arreta berezia jarriz inpaktu antropikoari eta kudeaketa arrazionalerako eta lurpeko ingurunea babesteko metodologien garapenari.

5.- “Lurpeko uren mundu inkontzientea”

Hitzaldian, funtsezko galdera batetik abiatuta, lurpeko urei buruzko hainbat alderdiri buruzko sarrera egingo da: zer da benetan akuifero bat? Gainera, klima-aldaketak lurpeko uretan duen eragina azpimarratuko da, bereziki mendi-eremuetako akuiferoetan. Horretarako, estatuko parke nazional esanguratsuenetako batera joango gara. Hain zuzen ere, Ordesako Parke Nazionalera eta Monte Perdidora.

Luis Javier Lambán Jiménez Zaragozako IGME-CSICeko zientzialari titularra eta unitateko burua da. Geologia Zientzietan lizentziatua Zaragozako Unibertsitatean eta Hidrogeologian doktorea Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan. Ikerketa-ildo nagusia birkarga naturala ebaluatzea eta akuiferoen funtzionamendu hidrogeologikoa ezagutzeko teknika hidrogeokimikoak eta isotopikoak aplikatzea da. Estatu mailako hainbat aditu-batzordetako kide da. GKEen Aaesor erakundeak garapenerako lankidetzako hainbat proiektutan parte hartu du Afrikan eta Hego Amerikan. Dibulgaziozko liburuen egilea ere izan da. Mendizale gisa definitzen da eta Ordesako Parke Nazionalaren eta Monte Perdidoren funtzionamendu hidrogeologikoa ezagutzen du 2007tik.

6.- Mahai-ingurua. “Lurpea: Lurraren erdigunera bidaia”

Hitzaldi saioekin amaitzeko mahai-ingurua egingo da. Bertan, ponentzietan garatutako alderdiak integratuko dira. Eztabaidan bi saioetako hilaren 11ko jardunaldiaren landa-irteerako hizlariek parte hartuko dute. Bertaratzen direnek galderak, iritziak edo ekarpenak egin ahal izango dituzte Lurraren erdialderako bidaia honetan.

Apirilaren 12ko bisita gidatua

7.-“Gallarta: burdinazko bihotza”

Euskal Herriko Meatzaritzaren Museora bisita egingo da, Energiaren Euskal Erakundeko (EEE) Geologia-Meatzaritza Baliabideen Saileko geologiako profesionalek gidatuta. Ikuspegi etnografikoa emango digute, batez ere, Bizkaiko meatzaldean burdina ustiatzeko jarduera biziak giza mailan zer eragin izan zuen ikusteko. Meatzaldeko Ekoetxea zentrora ere bisita egingo da. Bertan, inguru horretako burdin mineralen jatorriarekin zerikusia duten alderdi geologikoak aurkeztuko dira. Badakizu zenbat burdin mineral ustiatzen ziren? Bisita honi esker, gainera, Gallartan dagoen Bodovalleko Mozketa hurbiletik ikusi ahal izango da eta bere ustiapen prozesua nola garatu zen ulertu ahal izango da.

Alejandro Franco San Sebastián Zientzia Geologikoetan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, 30 urte baino gehiagoko esperientzia du EEEko Baliabide Geologikoen Arloan eta meatzaritzako eta kartografiako ikerketetan nabarmentzen da. Gaur egun, arlo horretako arduraduna da.

Jesús María Esteban Arispe Geologia Zientzietan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hainbat alditan egin du lan EEEko Baliabide Geologikoen Arloan eta, gaur egun, bertan ari da teknikari. Besteak beste, meatzaritzako informazioa (meatzaritza zaharra), kartografia geologikoa eta Euskalsis euskal sismologia sarearen mantentze-lanak lantzen ditu gaur egun.

Ane Miren Epelde Beraza Hidrogeologian (Geologia Zientziak) doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta duela urte batzuetatik hona EEEko Baliabide Geologikoen Arloan ari da lanean, hidrogeologia, GIS eta zerbitzu kartografikoekin lotutako lanak egiten.

Zientzia Kalean erakusketa Beasainen
2024-04-10 00:00 - 2024-04-26 23:59 | Beasain, Erauskin plaza, 20200
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Jada Zientzia Kalean erakusketa bisitatu daiteke Beasainen. Esposizioa Erauskin plazan dago jarrita eta hamaika infografiek osatzen dute.

Herri ezberdinetan egon den erakusketa ibiltaria osatzen duten irudietan egunero inguruan ditugun, erabiltzen edo kontsumitzen ditugun produktuen azalpen zientifikoa eskaintzen da. Adibidez, infografien bitartez mugikorren, barra kodeen, txertoen, iturriko uraren eta sukaldeko plaken funtzionamendua azaltzen da.

Horretaz gain, jogurten, garagardoaren, zuhaitzen hostoen, ogi barren edo fruituen konposizioaren inguruko azalpenak ere ezagutzeko aukera izango du bisitariak.

Erakusketara hurbiltzen direnek, irudiak ikusteaz gain, infografiak deskargatzeko aukera izango dute QR kode baten bitartez.Zientzia KaleanEuskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedraren eta Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoaren egitasmoa da. Azken hilabeteetan herri ezberdinetan jarri da erakusketa eta, oraingoan, Katedraren eta Lemniskata Goierriko Zientzia Sare Herrikoiaren eskutik heldu da Beasainera.

"Euskal Herriko neandertalak" hitzaldi-solasaldia Agora, Ezagutzaren Plazan
2024-04-16 18:30 - 20:00 | Iurretako Herri Biblioteka, Bidebarrieta 4, Iurreta, 48215
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Iragana ezagutu eta ulertzeko bide bat indusketetan aurkitutako fosilen eta aztarnen azterketa da. Horrek ahalbidetzen digu orain dela milaka urte bizitza nolakoa zen ulertzea. Izan ere, azken urteetan egindako bilduma arkeo-paleontologikoen berrikuspenak Europako neandertalen portaera ulertzeko giltza izan dira.

Hau da, aztarnategi eta teknika berriek duela 430.000 urte agertu eta orain dela 40.0000 desagertu zen giza-espezie ospetsuenaren inguruko informazio berri baliotsua eskaintzen dute.

Gure ingurua ez da salbuespena eta, esaterako, 1967an Dimako Axlor aztarnategian aurkitutako hiru giza fosilen azterketak datu interesgarriak azaleratu ditu. Adibidez, egindako ikerketek erakutsi dute neandertalek ez zutela elikatzeko bakarrik ehizatzen. Beste baliabide batzuk lortzeko bidea ere bazen ehiza eta neandertalen eta ingurunearen erlazioa pentsa daitekeena baino konplexuagoa zela ondorioztatu daiteke. Horren inguruan hitz egingo du gaian aditua den Asier Gomez Olivencia “Euskal Herriko neandertalak” hitzaldian.

Gomez Olivencia Giza Eboluzioan espezializatutako doktorea eta UPV/EHUko Ramon y Cajal ikertzaileak da eta hitzaldia Agora, Ezagutzaren Plaza ekimenaren barnean eskainiko du.

Iurretako liburutegiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak elkarlanean antolatutako hitzaldi-solasaldia apirilaren 16an, asteartean 18:30ean, izango da Iurretako liburutegian. Sarrera librea da, baina aurretiaz izena eman behar da biblioteka@iurreta.eus helbidera idatziz edo 946812726 telefono zenbakira deituz.

Hizlaria

Asier Gomez Olivencia Giza Eboluzioan espezializatutako doktorea eta paleontologoa da. Ikerketa eta argitalpen esperientzia zabala du, 90 artikulu zientifiko baino gehiagorekin. Atapuercako Ikerketa Taldean egin zuen tesia, Cambridgeko Unibertsitatean eta Parisko Musée de l ‘Homme-n lan egin du eta 2014an Euskal Herriko Unibertsitatean sartu zen, lehenik Ikerbasque ikertzaile gisa eta gero Ramón y Cajal ikertzaile bezala. Atapuercan indusketak egiteaz gain, Euskadiko hainbat aztarnategitako lanak zuzentzen ditu.

Bertsolaritzak eta zientziak bat egingo dute Lazkaon
2024-04-19 19:00 - 20:30 | Areria Aretoa, San Jose Obrero, 29B, Lazkao, 20210
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Euskara

Egoitza

Beste behin ere zientzia eta bertsolaritza batuko dira “Jakinduriek mundue erreko dau” lelopean. Izan ere, gai zientifikoak eta bertsoak batzen dituen Bertsozientzia ekimena bueltan da eta, oraingoan, Lazkaon egingo da.

Kike Amonarrizek gidatuko du Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Lemniskata Goierriko Zientzia Sare Herrikoiak antolatutako “Bertsozientzia: Jakinduriek mundue erreko dau” saioa.

Bertsolaritza eta zientziaren dibulgazioa batzen dituen ekimen honetan Amaia Agirre eta Nerea Ibarzabal bertsolariek hiru zientzialarik, haien hitzaldi laburren bitartez, landutako gaien inguruan abestuko dute. Horrela, bertsogai bihurtuko da Arturo Elosegi UPV/EHUko Ekologia irakaslearen “Euskal erri(o)aren bilakaera. Iraganaren arrastoak etorkizuneko erronkak” hitzaldia. Alegia, Euskal Herriko ibaiak nola berreskuratu diren abiapuntu hartuta bertsotan arituko dira Agirre eta Ibarzabal.

Gauza bera gertatuko da Itxaro Perez UPV/EHUko Erizaintza Graduko irakaslearen hitzaldiarekin. Perez “Zahartzaroan kirola ere ez dago soberan” berbaldian bizi aktiboari eusteko garrantziaz hitz egingo du. Azkenik, Josu Lopez-Gazpio zientzia-dibulgatzaileak jaioberrien eraketa-prozesuarekin lotutako teoria batean sakonduko du. Alegia, “Zikoinaren Teoria: ezkutatu diguten egia” izango da bere mintzagaia. Bertsozientziaren saio berria apirilaren 19an izango da, 19:00etan, Lazkaoko Areria Aretoan. Sarrera librea izango da edukiera bete arte.

Neurozientziatik abiatuta, gizakiaren eboluzioa izango da mintzagai Eboluzioa eta neurozientziari buruzko VI. jardunaldian
2024-04-25 16:00 - 2024-04-26 14:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Haurdunaldian eta amatasunean burmuinean ematen diren aldaketak, estresa bizirauteko estrategia bat izatetik gure osasunari kalte egin diezaiokeen elementua nola bilakatu den edota suizidioak gure espeziearen garapen ebolutiboan zer nolako garrantzia izan duen izango dira, besta hainbat gaiez gain, Eboluzioa eta Neurozientziari buruzko VI. jardunaldi nazionalean mintzagai.

Izan ere, eboluzioaren eta neurozientziaren inguruan hausnartzeko helburuarekin, hainbat aditu bilduko dira UPV/EHUko Bizkaia Aretoan Eva Garnica eta Pablo Malo Bizkaiko Osasun Mentaleko Sarearen kideek gidatutako eta erakunde horrek, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrarekin batera, apirilaren 25 eta 26an antolatutako ekitaldian.

Ekimena, lehen aldiz, 2017. urtean antolatu zen eta, ordutik, psikiatria, psikologia, biologia eta hainbat jakintza-arloko adituentzat ezinbesteko topagunea bihurtu da. Horretaz gain, giza portaera ikuspegi eboluzionista batetik aztertzeaz gain, publiko orokorrari zuzendutako dibulgazio tresna ere bada.

Izen ematea

Sarrera doakoa izango da, baina hitzaldiak bertatik bertara jarraitu nahi badira izena eman behar da. Inskripzioa egiteko epea martxoaren 25ean zabalduko da eta kzk.ehu@gmail.com helbidera mezua bidali behar da izen-abizenak eta lantokia zehaztuz. Horretaz gain, jardunaldia streamingez jarraitzeko aukera ere egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

OSTEGUNA 25

JARDUNALDIAREN IREKIERA

16:00-16:30: Eva Garnica eta Juan Ignacio Pérez Iglesias

1. MAHAIA: Deserosotasuna behar dugu?

16:30-17:00: Antonio Rodriguez Hidalgo: “Hezurrak, dieta eta soziabilitatea: ehizaren rola giza eboluzioan”.

Giza leinuaren funtsezko aldaketetako bat dietan haragia eta koipea sartzea izan da. Gure eboluzio-lerroko primateek jauzi hori nola eta noiz egin zuten argitzea zaila bada ere, historiaurreko arkeologiak erakusten digu ehiza jarduera erregularra izan zela animalia-jatorriko elikagaiak eskuratzeko modu nagusia duela 2 milioi urtetik hona. Ohiko harraparitzaren bidez bakarrik posible den haragi askoko dieta bat lagungarria izan zen gure garunaren hazkunderako, gure hortzeriaren murrizketarako, gure jarrera tentearen garapenerako eta zangoen luzapen eta aldakaren posiziorako, distantzia luzeak egiteko gai zen lokomozio batean. Garapen teknologikoan ere eragina izan zuen, haragia prozesatzeko beharraren ondorioz sortu baitziren tresnak. Baina, batez ere, ehizak eragina izan zuen gure portaera sozialean, lehenengo ehiza kooperatiboa izan zelako eta ehizakiak taldeko kide guztien artean banatu behar zirelako.

Horrek berebiziko garrantzia du, ehiza eta soziabilitatea gizakiaren eboluzio-prozesu guztia piztu eta bizkortzen duen zirkulu bertutetsu baten parte baitira. Ehizak egin gintuen edo, behintzat, modu erabakigarrian lagundu zuen gure eboluzioan.

Hizlaria: Rodriguez Hidalgo Kuaternarioko Historiaurrean eta Arkeologian doktorea da Tarragonako Rovira i Virgili Unibertsitatean Historia Naturalaren Museo Nazionalean (Paris). Gaur egun Ramón y Cajal ikertzailea da Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenean (Meridako Arkeologia Institutua, IAM-CSIC). Atapuercako Ikerketa Taldeko kidea da 2003tik, eta historiaurreko aztarnategietan lan egin du Tanzanian (Oldupaiko eztarria), Marokon (Ain Bni Mathar-Guefäiteko arroa), Georgian (Dmanisi), Estatu Batuetan (Folsom) eta Europako hainbat herrialdetan (Frantzia, Erresuma Batua, Polonia eta Espainia). Bere ikerketa historiaurreko gizakien biziraupen-estrategien bilakaeran zentratzen da, arreta berezia jarriz ehizak eboluzioan duen garrantzian. Irakaslea eta ikertzailea izan da Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Institut català de Paleoecología Humana i Evolució Social (IPHES-CERCA) erakundean eta Sevillako Unibertsitatean. Early Prehistory and Quaternary Ecology ikerketa-saria, Tübingeneko Unibertsitatearena, eta European Society for the study of Human Evolution (ESHE) eta International Council of Zooarchaeology (ICAZ) erakundeetako kidea da.

17:00-17: 30: Gemma Safont Lacal: “Estresari erantzuna ikuspegi ebolutibotik”.

Estresa egokitzeko mekanismo bat izan da gure eboluzio osoan, mehatxatzen gaituen estimulua konpondu eta oreka edo homeostasi egoerara itzultzeko. Bizirik irauteko gure erantzun ebolutiboa da eta elkarren osagarri diren bi ardatz nagusik osatzen dute. Alde batetik, nerbio-sistema autonomoa aktibazio sinpatikoarekin eta katelominen askapenarekin eta, bestetik, ardatz hipotalamo-hipofisiko-adrenala kortisol-askapenarekin. Gaur egun, kronifikatzen diren faktore estresagarrien metaketarekin, bizirik irautea ahalbidetu digun erantzun horrek gure aurka egin dezake eta eragin negatiboa gure osasunean. Egungo bizi-testuinguruan estres kronikoak alterazio metabolikoak, kardiobaskularrak, immunologikoak, neurologikoak edo digestiboak eragin ditzake. Bizimoduaren medikuntzan oinarritutako esku-hartzeak egitea funtsezkoa da disfuntzio horien inpaktua murrizteko.

Hizlaria: Safont Lacal Medikuntzan lizentziatua da Bartzelonako Unibertsitatean eta Psikiatriako espezialista. Mediku laguntzailea da Univeristari Mútua Terrassa Ospitaleko Psikiatria Zerbitzuan eta medikua Bartzelonako ISIC Zentro Medikoan Psikiatria Integratiboan eta Osasun Mentalean. Medikuntza eta Osasun Zientzien Fakultateko Psikiatriako irakasle elkartua Bartzelonako Unibertsitatean, bertako Psikoneuroinmunologia Klinikoko Masterreko irakaslea da. Carlos III.a Osasun Institutuko Osasun Mentaleko Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroari atxikitako ikertzailea (CIBERSAM G04). Hori guztia, asistentzia-jarduera irakaskuntza- eta ikerketa-jarduerarekin uztartzen du. Espezialitateko nazioarteko aldizkarietako liburuen, liburu-kapituluen eta artikuluen egilea da eta hainbat kongresu eta jardunalditan parte hartu du hizlari gisa. Psikiatria integratzailea, pertsonalizatua eta zehaztasunezkoa sustatzen du eta osasun mentala sustatzen du bizi-ohitura osasungarrien bidez, ikuspegi ebolutibo batetik.

17:30-18:00: Antonio Valenzuela Canovaca: “Hormesis: jatorrira bueltatzea aurrera egiteko”.

E.O. Wilsonentzat gizartearen benetako arazoa da Paleolitoko emozioak, Erdi Aroko erakundeak eta jainko baten teknologia ditugula da. Eta hori oso arriskutsua da. Gure genetika ehiztari-biltzailearena da eta bere horretan jarduten du arrotza, hezigaitza eta aurkari zaion mundu batean . Gure garuna gehien estresatzen duena kontrol galeraren sentsazioa da eta hori da, hain zuzen ere, gaur egungo testuinguru soziopolitikoan, ekonomikoan eta ekologikoan egunero hautematen duguna. Bestela esanda, bizitza modernoak gaixotu egiten gaitu eta horregatik gure borondatez Paleolitoko estresatzaileen dosi terapeutikoen eraginpean jartzeak (hala nola hotzaren, gosearen edo beroaren dosi terapeutikoen eraginpean) gure genetikarekin adiskidetzen gaitu, gure burmuina baretuz. Horregatik, jatorrira itzulita bakarrik egin dezakegu aurrera.

Hizlaria: Valenzuela Canovacak fisioterapia ikasi eta Psikoneuroinmunologia Klinikoko masterra egin zuen. Bizitzari flâneur jarrerarekin aurre egiten dion pertsona bat da, amorru bitxia duena, polimata izateko hautagaia. Irakurtzea, txakurrekin naturan paseatzea, korrika egitea, kafe ona eta elkarrizketa interesgarriak atsegin ditu. Liburuak ere idazten ditu eta hitz egiten du uzten dioten tokian, bere pasioa partekatzeko, gure izaerarekin bat etorriz bizitzen laguntzeko, kontzeptu konplexuak istorio liluragarri bihurtzeko lan eginez.

18:00-18: 30: GALDERAK

18:30-18: 45: ATSEDENALDIA

IREKIERA-HITZALDIA

18:45-19: 30: Juan Ignacio Pérez Iglesias eta Eva Caballeroren arteko “Giza garuna eta bere eboluzioa” elkarrizketa.

Eva Caballerok eta Juan Ignacio Pérezek giza espeziearen entzefalo-garapen handia eragin zituzten faktoreei eta hori bultzatu zuen presio selektiboari buruz hitz egingo dute. Hori guztia, hominoen leinua espazio gero eta irekiagoetako bizitzara egokitzen ari zen testuinguruan.

Parte-hartzaileak: Eva Caballero Domínguez Radio Euskadi – EITB Mediako kazetaria da. 2010etik zientzia eta historia zabaltzeko “La mecánica del caracol” programa zuzentzen du.

Juan Ignacio Pérez Iglesias Fisiologiako katedraduna da UPV/EHUn, Kultura Zientifikoko Katedraren zuzendaria eta Jakiunde Euskal Herriko Zientzia, Arte eta Letren Akademiako presidentea, eta DIPCko kidea. “Animales ejemplares”, “Los males de la ciencia” (Joaquín Sevillarekin) eta “Primates al este del Edén” lanen egilea da.

19:30-20: 00: GALDERAK

OSTIRALA 26

2. MAHAIA: Nola bizi gara?

9:00-9:30: Jose Miguel Martinez Gazquez: “Indarkeriaren histori(aurre) bat”.

Badirudi indarkeria gure espeziean presente egon den ezaugarria dela bere existentziaren hasieratik Aro Garaikideraino. Beste primate eta espezie batzuekin alderatuta egindako azterlanaren bidez, antzeko ezaugarriak ikus ditzakegu, baina baita ezaugarri hori partekatua edo eratorria den zalantza eragiten dizkiguten desberdintasunak ere. Homo sapiens-en bilakaera kultural eta sozialarekin, giza autoetxekotze prozesuarekin eta bere jatorriarekin duen erlazioak estatus berezi bat ematen dio. Estatus hori animalien munduko jokabide agonistikoen barruan duen kontzeptualizaziotik espezie gisa ezaugarritzen gaituen indarkeria instrumentaleraino aztertuko da.

Hizlaria: Martinez Gazquez Psikologian lizentziatua eta doktoratu aurreko ikertzailea da Gironako Unibertsitateko Comparative Mindseko Research Group-en. Neuropsikologo gisa jardun du duela hamarkada bat baino gehiagotik eta primatologo gisa trebatu ondoren, hizkuntzaren keinu-jatorriak ikertzen dihardu, Iberiar Penintsulako paleoprimatologiarekin lotutako beste ikerketa-ildo batzuez gain. Urteak daramatza dergolem blog-etik primateetan izandako bilakaerari buruz dibulgatzen.

9:30-10:00: Roberto Saez: “Zainketen protagonismoa giza eboluzioan”.

Noiz hasten gara gizakion artean zaintzen? Nola kokatzen da portaera hori gure bilakaeran? Zainketen jatorriak lotura estua du gizakientzat nabarmentzat jotzen ditugun portaeren garapenarekin: bereziki, onura handiago baten alde lankidetzan aritzeko dugun prestasunarekin eta gizartea antolatzeko ditugun gaitasunekin. Ezaugarri hori noiz eta zergatik sortu zen aztertzea erronka zirraragarria da eta horren azterketak zientzian eta egungo gizartean izan behar duen eta sortzen duen eraginari buruz gogoeta eginarazi behar digu.

Hizlaria: Roberto Saez Antropologian doktorea, Industria Ingeniaritzako Masterra eta dibulgatzaile zientifikoa, Giza Eboluzioan eta Zaintzaren Bioarkeologian aditua da. Zaintzaren Bioarkeologiari buruzko ikerketa-taldearen sortzailea gaztelaniaz. NutcrackerMan.com blogaren egilea (berrikuntza, zientzia eta teknologiako blog onena 2019ko 20Blogs sarietan, gaur egun Sortzaileen Sariak). «Evolución humana: Prehistoria y origen de la compasión» liburuaren egilea da eta historiaurreari buruzko liburuetan, zientzia-artikuluetan eta dibulgazio-aldizkarietan hainbat ekarpen egin ditu. Dozenaka hitzaldi eta prestakuntza-tailer eman ditu hainbat erakunde publiko eta pribatutan eta irrati, podcast, telebista eta online ikastaroetan parte hartu du.

10:00-10: 30: Josefa Ros Velasco: “Eliteen inbertsioa historiaurrean”

Ros Velasco doktoreak Hans Blumenberg (1920-1996) filosofo alemaniarrak landutako hipotesi antropologiko-filosofikoaren gakoak azalduko ditu. Hipotesi horren arabera, Homo sapiensen arbasoen asperduraren esperientziak eliteen inbertsioa eragin zuen. Ordura arte, eliteak indartsuenaren lehentasunean oinarritzen ziren termino fisikoetan. Hori aldatuko zen hautespen sexualaren prozesuan “kultuenei” lekua egiteko.

Hizlaria: Josefa Ros Velasco Filosofian doktorea eta Marie Curie doktoratu ondoko ikertzailea da Madrilgo Complutense Unibertsitatean, non “Pre-bored. Well-being and prevention of boredom in Spanish nursing homes “, Europar Batasunaren Horizonte 2020 programak finantzatutako programaren ardura du. Aurretik, Harvardeko Unibertsitateko Gazte Bikainen programako doktoratu ondoko ikertzailea izan zen. Diziplina anitzeko ikuspegitik, Asperdura Ikasketetan aditua da. International Society of Boredom Studies-en sortzaile eta presidentea eta Journal of Boredom Studies-en zuzendaria ere bada. La enfermedad del aburrimiento (Alianza Editorial, 2022) liburuaren egilea da. Bere lorpen akademikoengatik MICINNeko Ikerketa Sari Nazionala eta Harvardeko Unibertsitateko Lincoln Book Prize for Excellence in Teaching and Service sariak jaso ditu, besteak beste.

10:30-11: 00: GALDERAK

11:00-11: 30: ATSEDENALDIA

3. MAHAIA: Garuna, amatasuna eta hazkuntza

11:30-12:00: Susana Carmona Cabañete: “Aldaketa zerebralak haurdunaldian eta amatasunean zehar”

Haurdunaldia gizaki baten prozesu fisiologiko muturrekoenetako bat da. Carmona Cabañeteren lantaldeak egindako ikerketak gizakiak ez diren animaliekin egindako azterlanetatik lortutako datuak babesten ditu eta erditze inguruko aldia nabarmentzen da helduen bizitzan plastikotasun handieneko uneetako bat dela. Haurdunaldiak, haurrarekiko lotura erraztuz, amaren burmuinean aldaketak nola eragiten dituen erakusten duten ikerketak aztertuko du hitzaldian. Ikusiko dugu aldaketa horiek nerabezaroan gertatzen direnen antzekoak direla eta badirudi urteetan irauten dutela, ziurrenik bizitza osorako. Hormonak, burmuina eta ama-jokabidea elkartzen dituen literatura zientifikoa berrikusiko da.

Hizlaria: Carmona Cabañete Neurozientziako doktorea, Gregorio Marañon Ospitaleko Osasun Ikerketako Institutuko Miguel Servet II ikertzailea eta Ciber ospitaleko G-07 taldeko ko-ikertzailea da. Horretaz gain, Neuromaternal ikerketa-taldea zuzentzen du. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, Columbia Universityn (New York, Estatu Batuak) eta Harvard Universityn (Massachusetts, Estatu Batuak) ikasi du. Bere azterketa-ildo nagusia haurdunaldiarekin eta amatasunarekin batera gertatzen diren garun-aldaketak ezaugarritzea da. Nazioko eta nazioarteko hainbat proiekturen buru izan da eta berrogeita hamar argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu eragin handiko aldizkarietan, Nature Reviews Neuroscience eta Nature Neuroscience barne.

12:00-12:30: Rebeca García González: “Garunaren eta hazkuntzaren eboluzioak zerikusirik al dute?”

Gure espeziean (Homo Sapiens) nabarmentzen diren ezaugarrien artean gure lokomozio-modua (hankabiko primate bakarrak gara), erreminten fabrikazioa eta erabilera edo hizkuntza daude. Hala ere, badira beste ezaugarri batzuk, begi hutsez hain deigarriak ez direnak eta gure espezieko bakarrak direnak, hala nola gure bizi-zikloarekin eta, bereziki, gure hazteko eta garatzeko moduarekin zerikusia dutenak. Gaur egungo gizakiok gure jaioberriek amaren gorputz-tamainari dagokion gorputz-tamaina handia izatearekin lotuta dauden eta gantz proportzio handiena duten haurdunaldi luzeak izaten ditugu. Hala eta guztiz ere, garunaren garapenari eta heltze eskeletikoari dagokienez, Primaterik erakargarrienak gara: oso babesgabe jaiotzen gara. Horrek berekin dakar beste edozein Primatek baino denbora gehiago behar izatea hazteko eta sexu-heldutasuna oso berandu lortzea. Beraz, gure lehen ugalketa oso berantiarra da. Hala ere, oso espezie emankorra gara. Emakumeak dira ondorengo gehien izan ditzakegun Primate emeak (4-6 kume baldintza naturaletan). Emankortasun handiago hori ez da gure bizitzarik luzeenaren emaitza. Denbora gehiago bizi arren, emakumeok ez dute haien ugalkortasuna luzaroago mantentzen. Izan ere, emeak dira menopausia duten bakarrak. Gure bizi-zikloaren ezaugarri horiek guztiz lotuta daude gure garunaren tamainarekin. Hitzaldi honetan ikusiko dugu giza eboluzioan zehar gure bizi-zikloaren ezaugarri esklusiboak hartzeak zerikusi handia duela garunaren tamainaren bilakaerarekin.

Hizlaria: Rebeca García González Burgosko Unibertsitateko irakasle titularra da. Homo generoko hazkunde- eta garapen-patroiaren bilakaerari buruzkoa du ikerketa-ildo nagusia. Horretarako, Atapuerca mendilerroko aztarnategietan berreskuratutako hondakin fosilak aztertzen ditu.

12:30-13: 00: GALDERAK

AMAIERAKO HITZALDIA

13:00-14: 00: CLIDFFORD A. SOPER “Suizidioak saihesteko makina?” (“The Suicide-Avoidance Machine?”).

Nola eboluzionatu zuen suizidioak gure espeziean? Nola eragiten du iragan horrek garapena suizidioaren egungo aurkezpenean? Zein dira suizidioa prebenitzeko inplikazioak ingurune klinikoetan eta osasun publikoko inguruneetan? Biologia ebolutiboaren printzipio unibertsalek ezohiko fenomeno horri buruzko informazio baliagarria eskaintzen dute, eta intuizioaren aurkako ondorio garrantzitsu batzuk adierazten dituzte. Suizidioa ez da psikopatologia hutsa askoren artean. Suizidioak, gure espeziearen habitat ebolutiboan betiereko arrisku hilgarria denak, giza kognizioa eta portaera molda zitzakeen. Suizidioa saihesteko makina eboluzionatutzat har dezakegu geure burua.

Hizlaria: C.A. Soper psikologo eboluzionista da eta suizidioaren jatorriari buruzko teoriaren buru da ikuspegi eboluzionista batetik. Doktoretza egin zuen “Suizidioaren puzzle eboluzionistaren ebazpenerantz” izeneko tesiarekin, “Suizidioaren eboluzioa” (Springer) liburuaren egilea da, eta gaiari buruzko lan asko argitaratu ditu. Psikiatriako ikertzaileekin egindako kolaborazioek suizidioari buruzko kapitulu berri bat dakarte “Royal College of Psychiatrist” ek argitaratutako Psikiatria Eboluzionistari buruzko liburu batean.

JARDUNALDIAREN ITXIERA: Eva Garnica eta Pablo Malo

Zientzia Kalean erakusketa ikusgai dago maiatzaren zazpira arte Ordizian
2024-04-26 00:00 - 2024-05-07 23:59 | Nikolas Lekuona plaza, Nikolas Lekuona plaza, Ordizia, 20240
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Zientzia Kalean erakusketa Ordizian bisitatu daiteke maiatzaren zazpira arte. Esposizioa hamaika infografiek osatzen dute eta Nikolas Lekuona plazan dago.

Herri ezberdinetan egon den erakusketa ibiltaria osatzen duten irudietan egunero inguruan ditugun, erabiltzen edo kontsumitzen ditugun produktuen azalpen zientifikoa eskaintzen da. Adibidez, infografien bitartez mugikorren, barra kodeen, txertoen, iturriko uraren eta sukaldeko plaken funtzionamendua azaltzen da. Horretaz gain, jogurten, garagardoaren, zuhaitzen hostoen, ogi barren edo fruituen konposizioaren inguruko azalpenak ere ezagutzeko aukera izango du bisitariak.

Erakusketara hurbiltzen direnek, irudiak ikusteaz gain, infografiak deskargatzeko aukera izango dute QR kode baten bitartez. Zientzia Kalean Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedraren eta Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoaren egitasmoa da. Azken hilabeteetan herri ezberdinetan jarri da erakusketa eta, oraingoan, Katedraren eta Lemniskata Goierriko Zientzia Sare Herrikoiaren eskutik heldu da Ordiziara.

Zientzia Kalean erakusketa Lazkaon
2024-05-07 00:00 - 2024-05-17 23:59 | euskadi enparantza, Euskadi Enparantza, Lazkao, 20210
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Maiatzaren 17ra arte Zientzia Kalean erakusketa bisitatu daiteke Lazkaon. Hamaika infografiaz osatutako esposizioa Euskadi Enparantza plazan dago.

Herri ezberdinetan egon den erakusketa ibiltaria osatzen duten irudietan egunero inguruan ditugun, erabiltzen edo kontsumitzen ditugun produktuen azalpen zientifikoa eskaintzen da. Adibidez, infografien bitartez mugikorren, barra kodeen, txertoen, iturriko uraren eta sukaldeko plaken funtzionamendua azaltzen da.

Horretaz gain, jogurten, garagardoaren, zuhaitzen hostoen, ogi barren edo fruituen konposizioaren inguruko azalpenak ere ezagutzeko aukera izango du bisitariak.

Erakusketara hurbiltzen direnek, irudiak ikusteaz gain, infografiak deskargatzeko aukera izango dute QR kode baten bitartez.

Zientzia Kalean Euskal Herriko Unibertsitatearen Kultura Zientifikoko Katedraren eta Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoaren egitasmoa da. Azken hilabeteetan herri ezberdinetan jarri da erakusketa eta, Beasain eta Ordizian egon ondoren, Katedraren eta Lemniskata Goierriko Zientzia Sare Herrikoiaren eskutik heldu da Lazkaora.

Adimen artifizialak eragindako erronkak izango dituzte hizpide Zientziaz Blaiko hitzaldiek
2024-05-10 18:30 - 20:00 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Adimen artifiziala azken urteetako teknologia entzutetsuenen artean dagoela esan daiteke. Aukera eta erronka asko ekarri dituen tresna da eta, horren ondorioz, hainbat dira jendartean sortzen dituen zalantzak eta kezkak.

Horiei erantzuteko asmoz, Logos Elkarteak adimen artifiziala izango du eztabaidagai aurtengo Zientziaz Blai, Zientzia eta Gizartea jardunaldian. Bertan hiru adituk adimen artifizialaren ezaugarri ezberdinez hitz egingo dute publiko zabal bati zuzendutako 15 minutuko hiru hitzaldiren eta ondorengo solasaldiaren bitartez. Aurten ere ekimenak Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra, BCMaterials, 5001 Bilbao, Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabala Taldeen Koordinakundeak eta Bidebarrieta Liburutegiaren laguntza izango du.

Pablo Garaizar Ingeniaritza Informatikoan doktorea eta Psikologian lizentziatua, Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea da. Adimen artifizialaz fidatu behar gara?hitzaldian lan arloan geroz eta ohikoagoak dira laguntzaile birtualez hitz egingo du azaltzeko nola isuri algoritmikoek giza eskubideetan eragina izan ditzakete.

Isuri horiek ere Naroa Martinez Psikologian doktore eta Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak Adimen artifizialaren giza-isuriakhitzaldian agertuko dira. Izan ere, generoarekin lotutako isuriak kopiatzeaz gain, adimen artifizialak horiek nola hauspotu ditzake azalduko du.

Azkenik, Itziar Aldabe Konputazio Zientzietan doktorea, UPV/EHUko irakaslea eta HiTZ zentroko ikertzaileak teknologia horren eta hizkuntzaren arteko loturaz hitz egingo du Hizkuntza gutxituak eta nola biziraun aro digitalean: euskararen eta LLMen kasua hitzaldian. Jardunaldia Bidebarrieta Liburutegian egingo da maiatzaren 10ean, ostirala, arratsaldeko 18:30ean. Sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina streamingez ere ikusi ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hitzaldiak eta hizlariak

Adimen artifizialaz fidatu behar gara?

Pablo Garaizar (Deustuko Unibertsitatea)

Gure egunerokoan ohikoak bihurtu dira adimen artifizialean oinarritzen diren laguntzaile birtualak. Hala ere, tresna horiei isuri ezberdinek eragiten diete eta hori kontuan hartu behar da. Hitzaldi honetan adimen artifizialak nola ikasten duen azalduko da eta isuri algoritmikoek gizartearen eskubideetan izan dezaketen eraginaren inguruan hausnartuko da.

Pablo Garaizar Ingeniaritza Informatikoan doktorea eta Psikologian lizentziatua da. Gaur egun Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea da.

Hizkuntza gutxituak eta nola biziraun aro digitalean: euskararen eta LLMen kasua

Itziar Aldabe (UPV/EHU)

ChatGPT edo Bing Chat bezalako chatbot-ak ahalbidetu dituzten hizkuntza eredu handiak (LLM) eta, teknologia horren aurrean, hizkuntza gutxituen erronkak izango ditu hizpide hitzaldiak. Horretaz gain, euskararen inguruan abian jarri diren ekimenen inguruan hitz egingo da.

Itziar Aldabe Konputazio Zientzietan doktorea, UPV/EHUko irakaslea eta HiTZ zentroko ikertzailea da.

Adimen artifizialiaren giza-isuriak

Naroa Martinez (Deustuko Unibertsitatea)

Adimen artifiziala norbanako eta talde erabakietan eragin nabarmena dauka. Gizakien erabakiak baino hobeak eta objektiboagoak direla ere pentsatzen duenik ere bada. Baina, adimen artifiziala horren adimentsua eta artifiziala da? Hitzaldi honek gai horren inguruan hausnartuko du eta azpimarratuko du teknologia horrek, adibidez, generoarekin lotutako isuriak kopiatu eta anplifikatzen dituela.

Naroa Martinez Psikologian doktorea eta Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea da.

Dinosauro haragijaleak ehizatzen iberiar penintsulan
2024-05-22 19:00 - 20:30 | Bidebarrieta Liburutegia, Bidebarrieta kalea, 4, Bilbao, Bizkaia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelaniaz

Egoitza

Milioika urte igaro dira dinosauroak desagertu zirenetik, baina indusketek eta fosilek oraindik informazio berria eskaintzen dute gaur egun. Horren adibide da Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzaileen lana eta Errioxan aurkitu duten dinosaurio haragilaje espezie berria.

Egindako lanek agerian utzi dute orain dela 120 milioi urte inguru horretan orain arte sailkatu gabeko espezie bat bizi izan zela. 1983an Igean (Errioxa hegoaldean) espinosaurido fosilen masailezur eta hortzak aurkitu ziren eta 2005ean, hezurdura partzial batekin, Baryonyx espeziekoa zela ondorioztatu zen. Hala ere, aurkitutako materialaren berrikuspenak espezie berri bat dela adierazten du: Riojavenatrix lacustris espeziea, alegia.

Espinosauridoak dinosauro teropodoen taldearen barnean kokatzen dira. Ekosistema ezberdinetara moldatzeko gai ziren dinosauroak ziren, gehienek bi hanken gainean ibiltzeko gaitasuna zuten eta, gaur egun, haien oinordeko bakarrak hegaztietan aurki ditzakegu.

Horien inguruan eta iberiar penintsulan izan zuten garrantziaz hitz egingo du Erik Isasmendi ikertzaileak “Dinosauroak ehizatzen iberiar penintsulan” hitzaldian, Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifiko Katedrak eta Bidebarrieta Liburutegiak antolatutako Bidebarrieta Zientifikoaren edizio berrian.

Hitzaldia maiatzaren 22an izango da, 19:00etan, Bidebarrieta Liburutegian. Hitzaldirako sarrera librea izango da edukiera bete arte, baina hitzaldia streaming bidez jarraitu ahal izango da Kulturgunea kanalean.

Hizlaria

Erik Isasmendi Euskal Herriko Unibertsitateko Geologia Saileko ikertzailea eta doktoregaia da. Bere tesian Euskal eta Kantabriar, Cameroseko eta Pirinio azpiko arroetan Kretazikoan egon ziren dinosauro teropodoen aztarnak aztertzen ari da. Batez ere dinosauro teropodo basalak aztertzen ditu. Horretaz gain, Afrika iparraldeko eta Hegoamerikako dinosauroak ikertzen ere aritu da.

Genero eta zientziaren komunikazioa 2024
2024-06-04 09:00 - 18:00 | Iberdrola Dorrea, Euskadi Plaza, 5, Bilbo, 48009
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Aurreko urteko harrera onaren ondoren, Generoa eta zientziaren komunikazioa jardunaldia bueltan da. Beste behin ere genero ikuspegian oinarritutako zientziaren komunikazioan interesa dutenei zuzendutako ekimena izango da.

Aurten 2023ko jardunaldian mahaigaineratu ziren gai ezberdinen inguruko hausnarketa sakonagoa egingo da. Esaterako, zientzian ari diren emakumeei eragiten dien adinkeriaz hitz egingo da. Diskriminazio bikoitza suposatzen duen fenomeno horretaz gain genero ikuspegiarekin lotutako jardunaldietan gizonezkoen parte hartze txikiaz ere eztabaidatuko da. Azkenik, zientzia eta berdintasunaz, ingurumen krisiak emakumeengan duen eraginaz edota arlo teknologikoen horien presentzia txikiaz hitz egingo da.

Generoa eta zientziaren komunikazioa jardunaldia ekainaren 4an egingo da Bilboko Iberdrola Dorrean. Hitzaldiak 20 eta 45 minutu ingurukoak izango dira eta goizeko bederatzietan hasi eta arratsaldeko seiretan bukatuko dira. Egunean zehar atsedenaldiak egingo dira eta bazkaltzeko tartea ere egongo da.

Generoa eta zientziaren komunikazioa jardunaldia Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Euskampus Fundazioak antolatutako ekimena da, Eusko Jaurlaritza, Iberdrola, EITB eta UPV/EHUko Berdintasun Zuzendaritzaren laguntzarekin.

Jardunaldiaren egitaraua hemen ikus dezakezu eta izena esteka honetan eman.

Zientzia, erlijioa, nazionalismoa. Ibilbide historikoa eta hausnarketa garaikideak
2024-06-20 09:00 - 2024-06-21 13:30 | Miramar Jauregia, Mirakontxa Pasealekua, 48, Donostia, 20007
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Eric Hobsbawn historialariak sortutako “tradizio asmatuak” esamoldeak erreferentzia egiten dio nazio modernoek beren legimitimaziorako eratutako historia, mito eta praktika kolektiboei. Horrela aberriaren sortzaileak, jatorriarekin eta aurrerapenarekin lotutako idealak edota gorespen nazionaleko zeremoniak ugaldu egin ziren XIX. eta XX. mendeetan, zeremonia erlijiosoetan ere oihartzuna lortuz.

Hala ere, historialari eta filosofoek alde batera utzi duten eta zientzia eta erlijioa beti kontrajarrita aurkezten digun “gatazkaren tesi” zaharkituak talde-irudimenean jarraitzen du.

Egoera horren aurrean Zientzia, erlijioa, nazionalismoa. Ibilbide historikoa eta hausnarketa garaikideak udako ikastaroak tesi horien jatorri historikoa aztertuko du eta estatu-nazio modernoekin daukaten loturaren inguruan hausnartuko du. Horretaz gain, europar gizarteetako gaur egungo erronkak ere aztergai izango dira. Izan ere, kultura-aniztasunak eta migrazioak, eta espektro politikoaren bi muturretan dauden mugimendu erradikalen agerpenak mota ezberdinetako negazionismo zientifikoak elikatu dituzte.

Ekainaren 20an eta 21an Donostiako Miramar Jauregian egingo den udako ikastaroa Jaume Navarro Ikerbasque ikerlaria eta UPV/EHUko irakasleak zuzentzen du. Antolatzaileak UPV/EHUko Integrated History and Philosophy of Science ikerketa taldea eta National Hellenic Foundation dira eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedra eta International Network for the Study of Science and Belief in Society ikastaro honetako laguntzaileak dira.

GEAS: Lurra aztertzen duten emakumeak
2024-09-08 08:00 - 2024-09-30 20:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

GEAS: Lurra aztertzen duten emakumeak garai, testuinguru historiko eta nazionalitate desberdinetako 12 emakume geologori ahotsa emateko bidaia proposatzen du. Erakusketaren protagonista diren emakume guztiek izendatzaile komuna dute: arrasto ezabaezina utzi zuten ezagutzaren geruzei buruz.

Bi bisita gidatu egongo dira: irailaren 24an, gazteleraz, 18:00etan eta irailaren 26an, ordu berean, euskaraz.

Bisita gidatuetara joateko, mezu elektronikoa bidali behar da kzk.ehu@gmail.com helbidera intereseko eguna, izen-abizenak eta harremanetarako telefonoa adierazita.

Bueltan da Bilbo Zientzia Plaza, zientzia paisaia kulturalean errotzen duen ekimena
2024-09-10 00:00 - 2024-09-30 23:59 | Euskalduna Bilbao – Bizkaia Aretoa UPV/EHU
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Bilbo Zientzia Plaza, zientzia-dibulgazioaren ekimen handiena, bueltan da. Ezagutza zientifikoaren dibulgazioa paisaia kulturalaren elementu bat gehiago bilakatu duen ekimena irailaren 10ean hasi eta 30era arte luzatuko da aurten eta, beste behin ere, Euskalduna Bilbao, Bizkaia Aretoa-UPV/EHU eta Bidebarrieta Liburutegia zientziaz hitz egiteko eszenatoki bihurtuko dira. Bertan hitzaldi, ikuskizun, antzerki eta erakusketen bitartez, zientzia protagonista nagusia bilakatuko da.

BZP irekiko duen lehen ekitaldia 12 emakumezko geologen inguruko GEAS: Lurra aztertzen duten emakumeak erakusketa izango da. Irailaren 10etik 30era arte ikusi ahal izango da Bizkaia Aretoa-UPV/EHUn eta bisita gidatuak egingo dira irailaren 12an (gazteleraz) eta 26an (euskaraz).

Irailaren 19an, berriz, aurten itsasoari erreparatuko dion NAUKAS PROren edizio berria egingo da Euskalduna Bilbaon. Bertan Euskal Herriko Unibertsitateko, Plentziako Itsas Estazioko, Tecnaliako eta CSICeko ikertzaileek itsasoaz eta bertatik lortu daitezkeen energia berriztagarrien inguruko azken ikerketez hitz egingo dute.

Euskalduna Bilbaoko auditorioa NAUKAS Bilbaoren eszenatokia ere izango da irailaren 20 eta 21ean. Zientziarekin lotutako gai anitzez arituko dira hainbat hizlari, betiere ekimen honen ezaugarri nagusiak errespetatuz: hitzaldi labur, atsegin eta dibertigarriak. Horretaz gain, irailaren 22an, txikienen txanda izango da NAUKAS Kidsen edizio berrian. Circociencia eta Tor Magoaren ikuskizunek gaztetxoenen interesa piztuko dute.

Azkenik, Bidebarrieta Liburutegian antzerkia egongo da irailaren 25ean. Javier Fernández Panaderok idatzitako eta Rafa Sánchezek gidatutako eta antzeztutako Soy Jon y estoy muerto sasi-medikuntzaren aurkako alegatua ikusi ahal izango da. Ikuskizunaren ondoren egileekin solasaldia egingo da.

BZP Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta Naukasek antolatutako ekimena da. Bilboko Udalak eta Eusko Jaurlaritzak babestu eta Euskampus Fundazioak, DIPCk, Metro Bilbaok eta EITBk ere lagundu dute.

"El secreto de la naturaleza" dokumentala, Donostian
2024-09-12 19:00 - 20:30 | Tabakalera, Plaza de las cigarreras, 1, Donostia
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Euskadiko Filmategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak “El secreto de la naturaleza” dokumentala proiektatuko du. Juan Ignacio Peréz Iglesias Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza sailburuak eta Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendariak aurkeztuko dute filma.

Euskal Herriko Unibertsitateko Kultura Zientifikoko Katedrak eta K2000k ekoitzitako dokumentalak Pedro Miguel Etxenike fisikariaren bizitza eta zientziaren eta edertasunaren inguruko gogoetak partekatzen ditu. Horren inguruan hitz egingo du Etxenikek, hain zuzen ere, dokumentalaren ondoren Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusiak egingo dion elkarrizketan.

DIPCrekin eta Donostiako Zinemaldiarekin elkarlanean antolatutako emanaldia irailaren 12an, 19:00etan, egingo da Tabakaleran. Emanaldirako sarrerak webaren bitartez edo eraikinaren informazio-gunean lortu ahalko dira.

Itsasoko energia berriztagarriek eskainitako aukerak eta kutsaduraren erronka aztergai NAUKAS PROn
2024-09-19 17:00 - 20:00 | Euskalduna Bilbao, Avenida Abandoibarra, 4, Bilbao, 48011
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelera

Egoitza

Itsasoko energia berriztagarriak edota ozeanoetan aurki daitezkeen mikroplastikoen arazoa aurtengo NAUKAS PROn hizpide izango dira, beste hainbat gairen artean. Izan ere, aurten ere ikertzaileak Euskalduna Bilbaoko eszenatokira igoko dira arlo horietan egin diren azken ikerketen inguruan hitz egiteko.

Oraingo honetan Euskal Herriko Unibertsitateko, Plentziako Itsas Estazioko (PiE-UPV/EHU), AZTIko, Tecnaliako edota CSICeko ikertzaileek egindako azken lanen inguruan hitzaldiak eskainiko dituzte.

Aurtengo NAUKAS PROren aurtengo edizioa irailaren 19an egingo da, 17:00etatik aurrera, programa zabal eta anitza batekin. Sarrera librea izango da edukiera bete arte eta EITBren Kosmos kanalean ere ikusi ahal izango da streamingez.

Prest dugu Naukas Bilbao 2024ren programa
2024-09-19 17:00 - 2024-09-22 14:00 | Euskalduna Bilbao – Bizkaia Aretoa UPV/EHU
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Zientzia dibulgazioaren ekitaldi handiena Bilbora itzuliko da aurten. Naukas Bilbaoren hamalaugarren edizioa irailaren 19, 20, 21 eta 22an egingo da Euskalduna Jauregian eta Bizkaia Aretoa-UPV/EHUn. Egun horretarako behin-behineko programa ere prest dugu.

Aurreko urteetan bezala, publiko anitz bati zientzia dibulgazioa eskaintzeko asmoarekin, programa zabal prestatu dugu. Hasteko, ostegunean Naukas PROren edizio berri bat egingo da. Aurten itsasoaz hitz egingo da eta horretarako Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU), AZTIko, CSICeko edota Tecnaliako adituak gonbidatu ditugu.

Ostiralean eta larunbatean Naukas Bilbaon hitzaldi zientifiko laburrak entzuteko aukera egongo da eta igandean, berriz, Naukas Kidsen txanda izango da Bizkaia Aretoa-UPV/EHUn.

Naukas ekitaldi guztietan bezala, sarrera doakoa da eta ez da izenik eman behar. Ekitaldira hurbildu eta sartu besterik ez duzu egin behar.

Zientzia eszenatokira NAUKAS Bilbaon
2024-09-20 10:00 - 2024-09-21 20:00 | Euskalduna Bilbao, Abandoibarra Etorbidea, 4, Bilbao, 48011
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Gaztelania

Egoitza

Aurten ere zientzia-dibulgazioaren ekimen ezagunena Bilbora dator. Irailaren 20an eta 21ean zientzia Euskalduna Bilbaoko eszenatokira igoko da berriz ere NAUKAS Bilbaoren edizio berri batean.

Ostiral eta larunbatean, goizez eta arratsaldez, hamarnaka hizlari Euskalduna Bilbaoko eszenatoki nagusira igoko dira zientziaz hitz egiteko, betiere NAUKAS formatua errespetatuz. Hau da, ikusleei hitzaldi entretenigarri, labur eta umorez beteak eskainiz. Horrela, zientzia-dibulgazioa hiriko paisaia kulturalaren elementu bat gehiago izango da.

Sarrera librea izango da edukiera bete arte eta, gainera, streamingez ikusteko aukera egongo da EITBren Kosmos kanalaren bitartez.

Zientzia, esperimentuak eta magia NAUKAS Kidsen
2024-09-22 10:00 - 14:00 | Bizkaia Aretoa UPV/EHU, Abandoibarra Etorbidea, 3, Bilbo
Xehetasunak

Data eta ordua:

Hizkuntza: Eleanitza

Egoitza

Beste behin ere ikusle gazteenek hitzordua daukate NAUKAS Kidsen. Aurten, Bizkaia Aretoa-UPV/EHUn, zientzia protagonista nagusia izango den bi ikuskizun eskainiko dira.

10:30ean Circonciencia-ren Jugando con fuego ikuskizunaz gozatzeko aukera egongo da. Bertan, Aurora Ribosomak eta Armando Neutrinok suaren ezaugarriak erakutsiko dituzte umorez betetako esperimentuen bitartez.

12:00etan Tor magoaren txanda izango da. Amarru ikuskizunean, magiaren bitartez, zientziaren sekretuak ezagutzeko aukera egongo da.

Ikuskizun bietan sarrera librea izango da edukiera bete arte.
